Gazeteciler İçin Kripto Para Araştırma Rehberi

Giriş

Suç örgütleri ve yolsuzluğa karışan kişiler, kripto paraları sınırlar ötesine gizlice para aktarmak ve büyük ölçüde geleneksel finans sistemini aşmak için kullanıyor. Kripto paralar aynı zamanda şirketlerin ve varlıklı insanların siyasetçilere milyonlarca dolarlık finansman aktarmasında da önemli bir araç haline geldi. Öte yandan, kripto paralar aracılığıyla işlenen suçlar dünya genelinde çok sayıda kişiyi mağdur ediyor.  ABD’de yalnızca bu suçlar nedeniyle her yıl yüz milyonlarca dolarlık maddi kayıp yaşandığını Federal Bureau of Investigation (FBI) verileri ortaya koyuyor. Tüm bunlar, kripto para işlemlerini araştırmayı hesap verebilirlik odaklı gazeteciliğin giderek daha önemli bir parçası haline getirdi. Ancak bu alternatif finans sisteminin kendine özgü işleyişi, bu işlemleri takip etmeyi ve araştırmayı çoğu zaman zorlaştırıyor.

Kripto paraların en dikkat çekici özelliklerinden biri, anonimlik ile şeffaflığı aynı anda barındırmasıdır. Bir yandan kullanıcıların kimliklerini gizlemelerine olanak tanırken, diğer yandan işlemlerin büyük bölümünü blokzincir adı verilen herkese açık dijital kayıt defterlerine kalıcı olarak işler. Doğru araçlar ve araştırma yöntemleri kullanıldığında, bu kayıtlar gazeteciler için yeni haber ipuçları sunan ve önemli bağlantıları ortaya çıkaran değerli bir bilgi kaynağına dönüşebilir.

Zorluklar

2025 yılında ICIJ, kripto paralar üzerinden aklanan yasa dışı paraları inceleyen The Coin Laundry araştırmasına öncülük etti. Bu çalışma sırasında, gazetecilerin blokzincir analizinden daha etkili yararlanabilmesi için dört önemli ders çıkardık. İlk olarak, kamuya açık kripto para analiz araçlarını kullanarak ilk bulgulara ulaşmayı sağlayacak temel bilgi ve becerileri edindik. İkinci olarak, araştırmalarda kritik öneme sahip kripto para cüzdan adreslerine nasıl ulaşabileceğimizi öğrendik. Üçüncü olarak, büyük kripto analiz şirketlerine bel bağlamak yerine, ilk bulgularımızı doğrulamamıza ve yeni bağlantılar kurmamıza yardımcı olan çok sayıda bağımsız blokzincir uzmanıyla iş birliği yaptık. Son olarak ise ücretsiz iki blokzincir gezgini olan Arkham Intelligence ve Tronscan‘ın API’lerini (Uygulama Programlama Arayüzü) kullanarak toplu veri çekmeyi ve kripto para işlemlerini çok daha geniş ölçekte analiz etmeyi öğrendik.

Şimdi ayrıntılara geçmeden önce, kripto paraların nasıl çalıştığına dair temel kavramlara göz atalım.

Blokzincir, bilgileri tek bir merkezde değil, birbirine bağlı çok sayıda bilgisayarda saklayan dijital bir kayıt sistemidir. Genellikle bir varlığın bugüne kadar gerçekleştirdiği tüm işlemleri kronolojik olarak kaydeder. Kripto varlıklar yalnızca dijital ortamda bulunur. Yatırım yapmak, alım satım gerçekleştirmek ve mal ya da hizmet satın almak için kullanılabilirler. Her kripto para işlemi, blok adı verilen veri paketlerine kaydedilir. Bu bloklar zaman sırasına göre birbirine bağlanarak blokzinciri oluşturur. Bitcoin, Ethereum ve Tether gibi farklı kripto para türleri bulunur. Bitcoin yalnızca kendi blokzinciri üzerinde çalışırken, Tether gibi bazı kripto paralar birden fazla blokzinciri üzerinde kullanılabilir.

Bitcoin için hazırlanan bir blokzincir raporu. Raporda anlık fiyat, fiyat geçmişi, en büyük varlık sahipleri ve son işlemler yer alıyor. Görsel: Arkham Intelligence ekran görüntüsü.

Kripto para işlemlerini araştırırken ilk olarak hangi kripto paranın kullanıldığını ve işlemin hangi blokzinciri üzerinde gerçekleştiğini belirlemeniz gerekir. Bu bilgi, özellikle kripto varlığın değerini ABD doları, avro veya başka bir itibari para birimine dönüştürürken önemlidir. Değeri dalgalanan kripto paralarda ise işlemin gerçekleştiği tarih ve saat de mutlaka dikkate alınmalıdır.

Bir diğer önemli konu ise kripto para cüzdan adresleridir. Kripto para alıp satabilmek için kullanıcıların bir dijital cüzdana sahip olması gerekir. Kullanıcılar bu cüzdanı, cüzdanın borsa tarafından yönetildiği bir kripto para borsasına üye olarak edinebilecekleri gibi yalnızca kendilerinin erişebildiği self-custody (kişisel saklama) cüzdanı da oluşturabilir. Günümüzde birçok iPhone uygulaması, yüksek düzeyde anonimlik sağlayan bu cüzdanların kolayca oluşturulmasına olanak tanımaktadır. Kripto para cüzdanlarının açık (public) ve gizli (private) olmak üzere iki anahtarı vardır. Açık anahtar, banka hesap numarasına benzer ve blokzincirde kaydedilen işlem verilerinde görünen bilgidir. Yaptırım listelerinde yayımlanan harf ve rakamlardan oluşan diziler de bu açık anahtarlardır. Arkham Intelligence gibi blokzincir gezginlerinde kullanacağınız bilgi de budur. Gizli anahtar ise bir parola işlevi görür kamuya açık değildir. Gizli anahtara sahip olan kişi, o anahtarla bağlantılı kripto varlıklar üzerinde kontrol sahibidir.

Dolandırıcılık amaçlı işlemlerin izini sürebilmek için bir cüzdan adresine ihtiyacınız vardır. Bu adreslere polis raporlarında, mahkeme kayıtlarında ve yaptırım listelerinde ulaşabilirsiniz. Ayrıca finansal düzenleyici kurumlara yapılan şikâyet başvurularında da cüzdan adresleri yer alabilir. Dolandırıcılık mağdurları ya da onları temsil eden avukatlarla görüşmek de önemli bir yöntemdir. Çünkü mağdurların elindeki işlem dekontları, kripto varlıkların hangi cüzdan adresine gönderildiğini gösterebilir. Kripto para kullanıcıları bazen bağış toplamak amacıyla cüzdan adreslerini sosyal medya hesaplarında paylaşır. Bu da kripto para faaliyetlerini yasa dışı para akışlarıyla ilişkilendirmek için kullanılabilecek bir başka yöntemdir. Örneğin, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşı desteklemek amacıyla bağış toplamak için kripto para cüzdan adreslerinden yararlanılmıştır. Ayrıca nakit paranın kripto paraya dönüştürülebildiği belirli kripto-nakit işlem noktaları da cüzdan adreslerine ulaşmanın başka bir yoludur.

The Coin Laundry projesinin ana araştırmasında ICIJ, merkezi kripto para borsaları ile ABD’li yetkililerin dolandırıcılık merkezlerini işleten gruplar ve Kuzey Koreli bilgisayar korsanları adına para transferi yaptığını iddia ettiği Kamboçya merkezli Huione Group arasındaki işlemleri inceledi. Huione’a ait kripto para cüzdan adreslerini ise şirketin Çince yayımlanan üç aylık mali raporlarından tespit ettik. Merkezi kripto para borsaları, kullanıcıların yatırdığı kripto varlıkları kendi cüzdanlarında toplayan ve yöneten alım satım platformlarıdır. Bu cüzdanların birçoğu borsalar tarafından kamuoyuna açıklanır; örneğin düzenli olarak yayımlanan Rezerv Kanıtı (Proof of Reserves – PoR) raporlarında yer alırlar. Ayrıca blokzincir gezginleri de bu cüzdanları ilgili borsalara ait olarak etiketler. Bu sayede hangi cüzdanların borsalara ait olduğunu doğrulayabildik ve borsa cüzdanları ile suçla bağlantılı cüzdanlar arasındaki işlemleri analiz edebildik.

Merkezi kripto para borsalarında her yıl trilyonlarca dolar değerinde işlem gerçekleşiyor. Birçok kullanıcının kripto varlıkları da bir noktada bu borsalardan geçiyor. Bu nedenle merkezi borsa hesaplarına odaklanmak, belirli işlem hacimlerini ölçmeyi mümkün kılıyor. Araştırmamızda borsalara gelen para akışlarını (yani merkezi borsa cüzdanlarına gönderilen işlemleri) analiz etmeyi tercih ettik. Borsalardan kullanıcı cüzdanlarına yapılan giden para akışlarını ise incelemedik. Bunun nedeni, gelen ve giden akışların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmesidir. Gelen işlemlerde hem başlangıç noktasını, yani yasa dışı faaliyetlerle bağlantılı cüzdan adresini, hem de varış noktasını, yani borsanın kontrol ettiği cüzdanı doğrulayabiliyoruz. Ancak kripto varlıklar borsaya ulaştıktan sonra neler yaşandığını görmek mümkün değildir. Merkezi borsalar içindeki işlemler zincir dışında (off-chain) gerçekleştiği için blokzincir kayıtlarında yer almaz ve blokzincir gezginleriyle izlenemez. Ayrıca borsa içinde farklı kaynaklardan gelen kripto varlıklar aynı havuzda bir araya geldiğinden, yalnızca borsaya gelen işlemlere bakarak borsadan çıkan işlemler hakkında kesin sonuçlara ulaşmak mümkün değildir.

Coingecko

İpuçları ve Araçlar

Kripto Para Takibi ve Analizinin Temelleri

ICIJ’nin kendi yürüttüğü kripto para analizlerinin büyük bölümü temel düzeydeydi. Ancak bu temel analizler bile önemli bulgular ortaya çıkarabiliyor. Örneğin, bir siyasetçiye ait kripto para cüzdan adresini bulduğunuzu düşünün. En azından bu kişinin ne kadar kripto varlığa sahip olduğunu ve bu varlıklarla hangi işlemleri yaptığını öğrenmek istemez miydiniz?

Kullandığımız yöntemin temel mantığı oldukça basitti: Her kripto para işleminde bir gönderen ve bir alıcı vardır. Biz de bunların kim olduğunu ortaya çıkarmaya çalıştık. Aynı zamanda ulaştığımız bulguları doğrulayabilmemiz gerekiyordu. Bu nedenle çalışmamız boyunca blokzincir uzmanlarından destek alarak tespitlerimizi teyit ettik.

ICIJ, analizlerinde büyük ölçüde Arkham Intelligence adlı ücretsiz blokzincir gezgininden yararlandı ve proje ortaklarına da bu aracı nasıl kullanacakları konusunda eğitim verdi.

Kripto para takibine başlarken izleyebileceğiniz temel adımlar şunlardır:

1. Bir cüzdan adresi belirleyin.
2. İnceleyeceğiniz işlem kümesini seçin. Örneğin, incelediğiniz adresten kripto para alan cüzdanlarla (alıcı adresler) ya da bu adrese kripto para gönderen cüzdanlarla (gönderici adresler) başlayabilirsiniz.
3. Haberiniz açısından anlamlı bir zaman aralığı belirleyin.Analizinize bir kripto para borsasının cüzdanlarını dahil ediyorsanız, yalnızca borsaya giren ya da yalnızca borsadan çıkan kripto para akışına odaklanın.
4. İkisini aynı anda analiz etmeyin. Çünkü borsalar kullanıcıların yatırdığı kripto varlıkları ortak havuzlarda toplar; borsaya giren bir varlığın aynı cüzdandan çıkması gerekmez.
5. İşlem tutarlarını iki kez saymamaya dikkat edin. Belirli bir dönem içinde ya gönderilen ya da alınan toplam tutarı hesaplayın. Kripto paranın izini gizlemek amacıyla bazen aracı cüzdanlar kullanılır ve aynı varlık birden fazla adresten geçirilir.
6. Bulgularınızı bir kripto para şirketine veya uzmana doğrulatın. Büyük blokzincir analiz şirketlerinde çalışan uzmanların yanı sıra bağımsız araştırmacılar, sivil toplum kuruluşları ve kolluk kuvvetlerinde görev yapan uzmanlar da bu konuda destek sağlayabilir. Kripto para uzmanlarının önemli bir bölümü LinkedIn’de oldukça aktiftir.

İncelemek istediğiniz bir kripto para cüzdan adresine ya da işlem kimliğine (her işlemin harf ve rakamlardan oluşan benzersiz bir kimliği vardır) ulaştığınızda, bunu Arkham Intelligence’a girin. Adresin başında veya sonunda boşluk bulunmadığından emin olun. Kullanımı oldukça kolay olan bu araç, bir cüzdan adresinin zaman içindeki işlem geçmişini gösterir. Verileri daha sonra analiz etmek veya görselleştirmek üzere CSV formatında indirmeniz de mümkündür. The Coin Laundry araştırması sırasında ICIJ, kullanıcı arayüzünün sınırlamalarına takılmadan sorgulama yapabilmek için Arkham’ın API erişiminden de yararlandı. Günümüzde ise giderek daha fazla blokzincir analiz aracı, verilerin sorgulanmasını kolaylaştıran yapay zekâ destekli özellikler sunuyor.

Blokzincir gezginleri, cüzdan adreslerinin kime ait olduğunu belirlemeye çalışır. Ancak bu bilgiler her zaman güvenilir olmayabilir. Örneğin, hazırladığımız bir haberde HTX borsasına ait olarak işaretlenen bir cüzdan adresinin gerçekte başka bir borsa olan Kyrrex tarafından kullanıldığını tespit ettik. Bu nedenle, elde ettiğiniz bulguları mutlaka bir uzmana doğrulatın. Ayrıca kripto para işlemlerini tanımlarken kullandığınız ifadelerin de doğru ve dikkatli seçildiğinden emin olun.

Cüzdan Adresleri Nerede Bulunur?

Dolandırıcılık Mağdurları

Gazeteciler, dolandırıcılık olaylarıyla bağlantılı kripto para cüzdan adreslerini mağdurlarla görüşerek tespit edebilir. The Coin Laundry araştırması kapsamında ICIJ ve proje ortakları 12 ülkede onlarca dolandırıcılık mağduruyla görüştü. Ancak bu görüşmeleri dikkatle planlamak gerekir. Dolandırıcılık mağdurlarıyla konuşmak sabır ve anlayış gerektirir. Birçok mağdur dolandırılmış olmaktan dolayı utanç duyabilir veya kendini suçlayabilir; bu nedenle yaşadıklarını paylaşmak istemeyebilir. Ayrıca görüştüğümüz bazı kişiler, çalınan paralarını geri alacaklarını vaat eden özel dedektiflere veya şirketlere başvurmuş ancak bu kez de onlar tarafından dolandırılmıştı. Mağdurlar, dolandırıcılık sürecinin ayrıntılarını hatırlamakta da zorlanabilir. Çünkü bu tür operasyonlar aylarca sürebilir ve mağdurlar bu süre boyunca paralarının meşru bir yatırıma yönlendirildiğine inandırılır. Olayların kronolojisini çıkarmak, hem dolandırıcılık sürecini anlamayı hem de bir kripto para cüzdan adresindeki işlem hareketlerini analiz ederken gerekli bağlamı oluşturmayı kolaylaştırır.

Dolandırıcılık mağdurları, çoğu zaman dolandırıcıların faaliyetlerine ilişkin kapsamlı kayıtları elinde bulundurur. Bunlar arasında, dolandırıcıların para toplamak için kullandığı kripto para cüzdan adresleri de yer alabilir. Bu adreslere mağdurların sakladığı mesajlar, e-postalar ve diğer belgeler aracılığıyla ulaşılabilir. Bazı mağdurların kripto para ATM’lerinde gerçekleştirdikleri işlemlere ait dekontlar veya kullandıkları uygulamaların ekran görüntüleri bulunuyordu bunların içinde de takip edilebilecek cüzdan adresleri yer alıyordu. Bazı durumlarda ise hukuki süreç kapsamında uzmanlar tarafından hazırlanmış blokzincir analiz raporları, elde ettiğimiz bulguları doğrulamamıza yardımcı oldu.

Cüzdan adreslerine polis raporları, mali kayıtlar, mahkeme dosyaları ve finansal düzenleyici kurumlara yapılan şikâyet başvuruları gibi geleneksel haber kaynakları üzerinden de ulaşılabilir. Bazı durumlarda ise ICIJ, kripto para cüzdan adreslerine kamu kayıtlarına erişim başvuruları sayesinde ulaştı. Pek çok ülkede ve bölgede bu tür bilgiler kamuya açıklanmadan önce sansürleniyor olsa da, bazı yargı bölgelerinde tam cüzdan adresleri paylaşılabiliyor. Örneğin, ABD’nin Florida eyaletinde kamu kayıtları kapsamında kripto para cüzdan adreslerinin tamamının açıklanmasına izin veriliyor gibi görünüyor. ICIJ de Florida’daki tüketici şikâyetleri ve polis raporları aracılığıyla kripto para cüzdan adreslerine ulaştı.

Nakit İşlem Noktaları

ICIJ’nin haberlerinden birinde, insanların büyük miktarda kripto parayı finansal düzenleyici kurumların ve kolluk kuvvetlerinin denetimi dışında anonim olarak nakde çevirmelerine imkân sağlayan nakit işlem noktaları (cash desks) ile kurye hizmetlerinden oluşan uluslararası bir ağ ortaya çıkarıldı. Görüştüğümüz polis ve savcılara göre, bu hizmetler çalınan kripto varlıkların izini sürmeyi ve geri kazanmayı daha da zorlaştırıyor. Bunun en önemli nedenlerinden biri, bu işlem noktalarının çoğunlukla yetkililerin bilmediği kripto para cüzdan adreslerini kullanması. Böylece suçlular paralarını nakit olarak alıp uzaklaşırken, araştırmacılar açısından blokzincir üzerindeki işlem izi de kesiliyor.

Kara para aklamada kullanılan bu yeni yöntemi daha yakından incelemek için ICIJ’den bir muhabir, bu tür kötüye kullanıma açık kripto para hizmetleri hakkında dünyanın farklı yerlerinde bilgi toplayan bağımsız araştırmacı Richard Sanders’a eşlik etti. Sanders, kolluk kuvvetlerinin kullanımı için cüzdan adreslerini toplamak amacıyla dünyanın çeşitli yerlerindeki nakit işlem noktalarında kripto parayı nakde çeviriyor. Gazeteciler de bu tür işlemleri bizzat gerçekleştirerek, üzerinde kripto para cüzdan adreslerinin yer aldığı dijital işlem dekontları toplayabilir.

Kripto Para ATM’leri

Kripto para ATM’lerini ve bu cihazlara ev sahipliği yapan işletmeleri araştırmak istiyorsanız, Coin ATM Radar iyi bir başlangıç noktasıdır. Bir dönem sektörün en büyük işletmecisi olan Bitcoin Depot, halka açık bir şirkettir ve bu nedenle ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunduğu mali bildirimlere erişilebilir. Şirket ayrıca kısa süre önce Teksas’ta iflas başvurusunda bulundu ve bu davaya ilişkin mahkeme kayıtları da araştırmalar için değerli bir kaynak olabilir. The Coin Laundry araştırması kapsamında ICIJ, Coin ATM Radar sitesinden Bitcoin Depot ATM’lerinin fiziksel konumlarını topladı. Site, yalnızca ABD’deki değil, diğer ülkelerdeki kripto para ATM’lerinin adreslerini de içeriyor.

ABD’deki federal ve yerel mahkeme kayıtları da kripto para dolandırıcılığı mağdurlarına ulaşmak için önemli kaynaklar sunuyor. Federal mahkeme kayıtlarını içeren Court Listener arşivinde şirket adıyla arama yaparak, kripto para ATM’leri aracılığıyla gerçekleştirildiği iddia edilen dolandırıcılık ve diğer suçlara ilişkin davalara ulaşabilirsiniz. Ceza davalarında mağdurların isimleri genellikle yer almasa da, dolandırıcılıkta kullanılan kripto para cüzdan adresleri çoğu zaman dava dosyalarında bulunur. Eyalet düzeyindeki bazı davalara ise Docket Alarm üzerinden erişilebilir.

Hukuk davaları ise genellikle çok daha ayrıntılı bilgiler içerir ve çoğu zaman mağdurların isimlerine de yer verir. Bu davalarda görev alan avukatlar, cüzdan adresleri de dahil olmak üzere sahip oldukları bilgileri paylaşmaya ve gazetecileri müvekkilleriyle buluşturmaya istekli olabilir. Bu davalara Court Listener veya ABD federal mahkeme sistemi PACER üzerinden, araştırdığınız şirketin adını kullanarak ulaşabilirsiniz.

Kamu kayıtlarına erişim başvuruları da önemli bir bilgi kaynağıdır. ABD’deki birçok eyalette, belirli şirketler hakkında tüketici şikâyetlerini toplayan tüketici koruma kurumları bulunur. Bu kayıtlara erişim talebinde bulunarak dolandırıcılık vakalarına, cüzdan adreslerine ve şirketlerin şikâyetlere nasıl yanıt verdiğine ilişkin bilgilere ulaşabilirsiniz. Gazeteciler ayrıca ATM’lerin bulunduğu adreslerle ilgili polis raporlarını da talep edebilir.

Bununla birlikte, ATM’lerin nasıl kullanıldığına ilişkin en değerli bilgiler çoğu zaman bu cihazlara ev sahipliği yapan işletmelerden gelir. Gazeteciler Coin ATM Radar aracılığıyla bu işletmeleri tespit edip sahipleriyle telefonla görüşebilir veya iş yerlerini ziyaret edebilir. Deneyimlerimize göre, mağaza sahipleri ve yöneticileri, kripto para ATM’leriyle ilgili karşılaştıkları sorunları anlatmaya çoğu zaman isteklidir.

Uzmanlarla Çalışmak

Kripto Analiz Şirketleri

Chainalysis ve Elliptic gibi önde gelen blokzincir analiz şirketleri, zaman zaman büyük haber kuruluşlarına yasa dışı para akışlarını inceleyen raporlar sağlayabiliyor. Ancak bu şirketlerin yoğun çalışma temposu ve gözetmek zorunda oldukları çeşitli kurumsal sorumluluklar bulunuyor. Bu nedenle, önde gelen analiz şirketlerinden sınırlı destek aldıktan sonra farklı bir yöntem izledik. Bunun yerine, kripto para takibi konusunda uzmanlaşmış bağımsız uzmanlardan oluşan bir ağ kurduk. Bu uzmanlar hem bulgularımızı geliştirmemize hem de doğrulamamıza yardımcı oldu. Blokzincir verileri herkese açık olduğu için, farklı uzmanlar aynı analizleri bağımsız olarak tekrarlayabildi ve ulaştığımız sonuçları doğrulayabildi. Güvenlik gerekçesiyle, bize destek veren bazı uzmanların kimliklerini haberlerimizde açıklamadık.

İstatistikleri Değerlendirirken

Chainalysis ve TRM Labs gibi önde gelen kripto analiz platformları, yasa dışı veya suç faaliyetleriyle bağlantılı kripto para işlemlerine ilişkin düzenli olarak istatistikler yayımlar ve bunları çoğu zaman önceki yıllarla karşılaştırır. Ancak gazeteciler bu verilere temkinli yaklaşmalı. Çünkü zaman içinde yaptırımlar, dolandırıcılık, kara para aklama veya diğer yasa dışı faaliyetlerle bağlantılı yeni cüzdan adresleri tespit edildikçe, geçmişe ait işlem hacimleri de bu toplamlara eklenir.

Bu nedenle, yeni yayımlanan bir raporun rakamlarını doğrudan bir önceki yılın verileriyle karşılaştırmak yanıltıcı olabilir. Bunun yerine, söz konusu verilerin en az bu kadar olduğunu ve yeni bağlantılar ortaya çıktıkça bu tahminlerin önümüzdeki aylarda veya yıllarda artabileceğini belirtmek daha doğru olacaktır.

Akademisyenler

ICIJ, ayrıca kripto dolandırıcılığı yapmakla suçlanan ve piramit ile Ponzi düzeni kurduğu iddia edilen Vladimir Okhotnikov hakkında da haber yaptı. ABD’de yatırımcıları 340 milyon ABD dolarından fazla dolandırmakla suçlanmasının ardından hakkında iddianame hazırlanan ve Gürcistan’da kara para aklama suçundan hüküm giyen Okhotnikov’un, Dubai’den yönettiği bazı kripto yatırım platformlarının nasıl çalıştığını ortaya çıkardık. Okhotnikov, girişimlerini ünlü isimlerin katıldığı etkinliklerde tanıttı; ayrıca Kevin Spacey’nin yönettiği ve Marvel evreninden esinlenen bir filmin ortak yapımcılığını üstlendi ve filmde rol aldı. Araştırmamıza göre Okhotnikov’un platformları, blokzincir üzerinde çalışan ve kendi kendine yürütülen kod parçaları olan akıllı sözleşmeleri (smart contracts) kullanarak parayı sözleşmeleri geliştiren kişilere yönlendirecek şekilde tasarlanmıştı. (Okhotnikov ise hakkındaki suçlamaları reddetti.)

Bu sistemin nasıl işlediğini anlamamızda akademisyenlerin katkısı belirleyici oldu. Okhotnikov’un son platformu Meta Whale’in temelini oluşturan akıllı sözleşmeleri incelemeleri için birkaç akademisyenden destek aldık. İncelemeler sonucunda, bu platform ile ABD’deki iddianamenin merkezinde yer alan kripto yatırım platformu Forsage arasında çeşitli benzerlikler tespit edildi. ICIJ’nin araştırması ayrıca kripto para işlem kayıtlarına, Gürcistan başta olmak üzere farklı ülkelerdeki mahkeme belgelerine, banka kayıtlarına ve Okhotnikov ile diğer kişilerin kullandığı şirketlere ait kurumsal belgelere dayanıyordu. (Okhotnikov, ICIJ’nin yorum talebine yanıt vermedi.)

Eski Çalışanlar

Uyum (compliance) uzmanları ve kripto para şirketlerinde daha önce çalışmış kişiler, bu şirketlerin nasıl işlediğini yakından bilir ve tanık oldukları sorunları paylaşmaya çoğu zaman isteklidir. Mevcut çalışanlar da önemli bilgi kaynakları olabilir. Ancak deneyimlerim eski çalışanlar bizimle konuşurken ve isimlerinin kullanılmasına izin verirken kendilerini daha rahat hissediyor.

Hazırladığımız haberlerde eski çalışanlar, şirketlerin müşterilerini nasıl denetlediğini (ya da denetlemediğini) ve olası suç faaliyetlerini tespit etmek amacıyla kripto para hareketlerini nasıl izlediğini anlamamız açısından son derece değerli kaynaklar oldu.

Eski çalışanları tespit etmek için en yararlı platform LinkedIn. Platform, bu kişilerle doğrudan iletişime geçmeyi de kolaylaştırıyor. Bununla birlikte isimlerine Facebook, X (eski adıyla Twitter) gibi sosyal medya platformlarında ya da şirket kayıtları ve basın bültenleri gibi resmi belgelerde de ulaşılabilir.

API’leri Kullanarak Büyük Ölçekli Analiz Yapmak

Blokzincir teknolojisi, işlenmesi yüksek işlem gücü gerektiren terabaytlarca veri üretir. İşlem verilerinin büyük bölümü herkese açık blokzincirlerde bulunsa da, kripto para işlemlerinin izini sürmek kısa sürede oldukça karmaşık hale gelebilir. Bulgularınızı güvenilir kripto para uzmanlarıyla doğrulamanızı öneriyoruz. Amacımız, gazetecilerin kripto para hareketlerini kendi başlarına anlayıp ölçebilecek bilgi ve güveni kazanmalarına yardımcı olmak. Böylece araştırmalarını yürütürken yalnızca dış uzmanlara bel bağlamak zorunda kalmazlar.

Huione Group’un kripto para transferlerini gösteren akış şeması.
Görsel: ICIJ ekran görüntüsü.

The Coin Laundry araştırmasında ICIJ, ABD’li yetkililerin dolandırıcılık merkezlerini işleten gruplar ve Kuzey Koreli bilgisayar korsanları adına para transferi yaptığını öne sürdüğü Kamboçya merkezli Huione Group ile bağlantılı cüzdanların faaliyetlerine odaklandı. Huione, ICIJ’nin yorum talebine yanıt vermedi.

Veri ekibi, diğer veri gazetecilerinin ücretsiz veya düşük maliyetli araçlarla tekrarlayabileceği bir yöntem geliştirmeyi amaçladı. Bunun için analizin kapsamını şu şekilde belirledik:

• Huione Group ile bağlantılı üç cüzdan adresinden gönderilen kripto para işlemlerini inceledik.
• Bu adreslerin tamamı TRON blokzinciri üzerinde yer alıyordu.
• Analizimizi, değeri ABD dolarına bire bir sabitlenmiş (stablecoin) Tether (USDT) transferleriyle sınırladık. Bu sayede işlem değerlerini ABD doları cinsinden hesaplamak kolaylaştı.
• Önceki incelemelerimizden, gönderilen kripto paraların bir bölümünün Binance ve OKX hesaplarına ulaştığını biliyorduk. Bu nedenle yalnızca bu iki borsaya odaklandık. Binance için Kasım 2023-Temmuz 2025, OKX için ise Şubat 2025-Temmuz 2025 dönemindeki işlemleri analiz ettik.

Binance ile ilgili incelediğimiz işlemler, şirketin 2023 yılında suçunu kabul ederek 4 milyar ABD doları ceza ödemeyi kabul etmesinin ardından gerçekleşti. Dönemin ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, bu davada şirketi, “teröristlere, siber suçlulara ve çocuk istismarcılarına para akışına izin veren kasıtlı ihmallerle” suçlamıştı.

OKX ile ilgili işlemler ise şirketin Şubat 2025’te ABD’nin kara para aklamayla mücadele yasalarını ihlal ettiğini kabul etmesinden sonraki döneme aitti.

Nihai hedefimiz, Huione Group’a ait bu üç cüzdan adresinden Binance ve OKX hesaplarına ne kadar kripto para aktarıldığını hesaplamaktı.

Bu analizde Arkham Intelligence ve Tronscan API’leri üzerinden kamuya açık olarak sunulan verilerden yararlandık. Dışa aktarılan veriler, Huione Group’tan Arkham Intelligence tarafından Binance ve OKX’e ait yatırma (deposit) adresleri olarak etiketlenen cüzdanlara gönderilen USDT işlemlerini gösteriyordu. Bu etiketlerin doğruluğunu, söz konusu adreslerden borsaların para yatırma ve çekme işlemlerini yönetmek için kullandığı hot wallet’lara yapılan transferleri analiz ederek teyit ettik. Ardından ekip, ilgili dönemlerde Huione’un bu borsalardaki hesaplara gönderdiği yüz milyonlarca dolar değerindeki işlemleri hesapladı.

Yatırma cüzdanlarının gerçekten borsaların kontrolünde olduğunu doğrulamak için yalnızca varlıklarının yüzde 99’unu borsaların müşteri fonlarını topladığı hot wallet’lara aktaran cüzdanları analize dahil ettik. Binance ve OKX’in bu hot wallet’ları kontrol ettiğini ise şirketlerin müşteri varlıklarını karşılayacak yeterli rezerve sahip olduklarını göstermek amacıyla yayımladığı Rezerv Kanıtı (Proof of Reserves) verileriyle doğruladık.

Veri ekibimiz iş akışını geliştirmek için Python kullandı. Ekip üyelerinden biri verileri Django tarafından yönetilen bir PostgreSQL veritabanında depolarken, diğeri makefile’lar, komut satırı işlem hatları (command-line pipelines), pandas, VisiData ve Jupyter Notebook’lardan yararlandı. Ekip ayrıca istatistiksel veri analizi için Python pandas kütüphanesini kullandı.

Vaka Çalışmaları

Afrika

Kenya’da Africa Uncensored, tıklama başına ödeme vaat eden bir dolandırıcılık modelinin zamanla sahte bir kripto para yatırımına nasıl dönüştüğünü araştırdı. Haber, güven ilişkilerinin, yerel ağların ve yeni teknolojilerin nasıl istismar edildiğini mağdurların hangi yöntemlerle manipüle edilerek dolandırıldığını ortaya koyuyor.

Asya

The Indian Express, Hindistan’da yetkililerin kripto para borsalarına yönelik yürüttüğü soruşturmaları ve Hindistan ile ABD’deki kolluk kuvvetlerinin ortaya çıkardığı, Hintli kişi veya gruplarla bağlantılı olduğu iddia edilen büyük ölçekli kripto para dolandırıcılıklarını haberleştirdi. Gazete ayrıca, kapsamlı bir yasal düzenlemenin bulunmamasının yaklaşık 120 milyon Hintli yatırımcıyı finansal dolandırıcılıklara karşı nasıl savunmasız bıraktığını da ortaya koydu.

Güney Amerika

Ekvador ve Kolombiya’da CONNECTAS, Vistazo ve El Espectador, eski bir televizyon oyuncusu, bir Hristiyan kilisesi ve dolandırıcılık yaptığı iddia edilen çevrim içi bir işletme okulunun karıştığı milyonlarca dolarlık bir kripto para yatırım düzenini ortaya çıkardı. Kolay kazanç vaat eden bu sistem nedeniyle binlerce kişinin borç batağına sürüklendiği bildirildi. Haberlere göre ADN Business School, katılımcılarına döviz alım satımı, spor bahisleri ve kripto para token’larına yatırım gibi tartışmalı yöntemlerle kısa sürede gelir elde edebileceklerini vaat ediyordu. CONNECTAS ve Vistazo, savcılık hesaplara el koymadan önce en az 36 farklı kripto para biriminde toplam 176 milyon değerinde varlığın kaybedildiğini tespit etti. Ekvador Savcılığı ise bu kayıpların izini başarıyla Binance’e kadar sürdüğünü ve ADN Business School düzeninin arkasındaki şüphelilerin burada birden fazla cüzdan açtığını doğruladı.

Uruguay’da Búsqueda, varlıklı yatırımcılardan milyonlarca dolar çaldığı iddia edildikten sonra ülkeden kaçan eski bir ragbi oyuncusu hakkında açılan ceza soruşturmasını inceledi. Şili’de ise CIPER ve LaBot, savcıların yasa dışı kripto para faaliyetleriyle bağlantılı varlıklara el koyma çalışmalarını ve ülkede gerçekçi olmayan yüksek kazanç vaatleriyle yürütülen kripto para dolandırıcılıklarının giderek arttığını haberleştirdi.

Kuzey Amerika

CBC News, Toronto Star ve La Presse, Kanada’da hızla yaygınlaşan kriptodan nakde (crypto-to-cash) hizmetlerini araştırdı. Haberler, isteyen herkesin bu hizmetler aracılığıyla kripto parayı yurt dışındaki düzenlemeye tabi olmayan dijital cüzdanlara gönderebildiğini ve ardından on binlerce Kanada dolarını anonim olarak nakit çekebildiğini ortaya koydu. Gizli kimlikle çalışan bir gazetecinin görüştüğü iki uluslararası platform, kripto para karşılığında Montreal’de belirlenen bir adrese 1 milyon Kanada dolarına (yaklaşık 712 bin ABD doları) kadar nakit teslim edebileceklerini teklif etti.

CNN ve ICIJ, market zinciri Circle K’nin, mağazalarında kripto para ATM’lerine yer kiralayarak milyonlarca dolar gelir elde ettiğini ortaya çıkardı. Bu durum, ATM’lerin uluslararası dolandırıcılık ağlarında önemli bir rol oynadığına ilişkin giderek artan kanıtlara rağmen devam ediyordu. Yerel polis aynı mağazalara defalarca dolandırıcılık ihbarı için çağrılıyordu. CNN ve ICIJ, Circle K mağazalarındaki kripto para ATM’leriyle bağlantılı 150’den fazla dolandırıcılık vakasını inceledi ve 17 çalışanla görüştü. Çalışanlar, görevleri sırasında dolandırıcılıklara tanık olduklarını, bazen bunları engellemeye çalıştıklarını anlattı. İçlerinden biri, çalınan parasını geri alabilmek için bir kişinin ATM’ye balyozla saldırdığına tanık olduğunu söyledi. Bazı çalışanlar sorunu yönetime bildirdiklerini ancak kayda değer bir önlem alınmadığını ifade etti.

Avrupa

İtalya’dan L’Espresso ve Almanya’dan Süddeutsche Zeitung başta olmak üzere birçok medya kuruluşu, ABD Başkanı Donald Trump ile kripto para sektörü arasındaki bağlantıları araştırdı.
Süddeutsche Zeitung, kripto para dolandırıcılıklarının yükselişini, organize suç ile kripto para sektörü arasındaki ilişkileri ve Avusturya’dan profil dergisiyle birlikte  Bitpanda borsasını inceledi. Belçika’dan De Tijd ve Knack, dünyanın en büyük kripto para borsası Binance’in ceza soruşturmalarında Belçika polisi ve adli makamlarıyla iş birliğini durdurduğunu, diğer büyük borsaların da Avrupa’daki kolluk kuvvetlerinden gelen bilgi taleplerini zorlaştırdığını ortaya koydu. Hollanda’dan Het Financieele Dagblad ise kullanıcılarını dolandırıcılara karşı yeterince korumadığı gerekçesiyle Karayipler’de kayıtlı bir kripto para borsasına dava açan 25 Hollandalı mağdurun mücadelesini haberleştirdi.

Orta Doğu

Shomrim, Hamas ve İran bağlantılı kripto para cüzdanlarının faaliyetlerini ve bu cüzdanların büyük kripto para borsalarıyla olan bağlantılarını araştırdı.

Spencer Woodman, ABD merkezli ICIJ muhabiridir. The Coin Laundry araştırmasının baş muhabiri olarak görev yaptı ve finansal suçlar, özellikle de kripto parayla bağlantılı suçlar üzerine haber yapmayı sürdürüyor.

Scilla Alecci, ICIJ’de araştırmacı gazeteci ve video gazetecisi olarak çalışıyor. Aynı zamanda Asya ve Avrupa ortaklık koordinatörü ve ICIJ üyesidir. ICIJ için Deforestation Inc. ve China Targets dahil olmak üzere birçok uluslararası araştırma projesine liderlik etti.

Ben Dooley, Washington DC merkezli ICIJ muhabiridir. On yılı aşkın süredir Asya üzerine haber yapıyor. Gazetecilik kariyerine Japon haber ajansı Kyodo News’da Washington ve Pekin muhabiri olarak başladı.

Annys Shin, Washington DC merkezli ICIJ Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısıdır. Daha önce The Washington Post’ta ekonomi muhabiri, The Washington Post Magazine editörü ve son olarak gazetenin toplumsal konular editörü olarak görev yaptı.

Agustin Armendariz (Augie), ABD merkezli kıdemli veri muhabiridir. ICIJ’ye katılmadan önce The New York Times’ta araştırmacı haberler ve günlük haberler için veri analizi yaptı. Ayrıca Center for Investigative Reporting, San Diego Union-Tribune ve Center for Public Integrity bünyesinde çalıştı.

Miguel Fiandor Gutiérrez, İspanya merkezli ICIJ veri mühendisidir. 2015 yılında ICIJ’ye katıldığından bu yana, Panama Belgeleri (Panama Papers) araştırması da dahil olmak üzere ICIJ Veri Birimi’nin birçok teknik projesinde görev aldı. Veri temizleme, dönüştürme ve analiz araçları geliştirmenin yanı sıra web ve veritabanı geliştirme ile diğer veri işleme süreçleri üzerinde çalışıyor.

Delphine Reuter, 2023 yılından bu yana ICIJ’nin Veri ve Araştırma Direktörü olarak görev yapıyor. ICIJ Veri Birimi’nin birçok uluslararası araştırma projesindeki çalışmalarını koordine etti. Bu göreve gelmeden önce aynı ekipte veri gazetecisi olarak çalıştı. İspanya’da yaşıyor.