Erişilebilirlik Ayarları

Yazı boyutu

Renk Seçenekleri

Tek renkli Sessiz renk Koyu

Okuma araçları

izolasyon Yönetici
Eski bir kömür tesisi Kuzey Makedonya'nın ilk büyük güneş enerjisi santraline dönüştürüldü. Görsel: Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi, ClimateVisuals.org /Creative Commons

Eski bir kömür tesisi Kuzey Makedonya’nın ilk büyük güneş enerjisi santraline dönüştürüldü. Görsel: Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi, ClimateVisuals.org /Creative Commons

 

Hükümetiniz küresel ısınmayla mücadele konusunda verdiği sözleri yerine getiriyor mu?

İklim değişikliği konusundaki uluslararası diplomatik çabalar ulusal taahhütler etrafında dönmektedir. Bireysel hükümetler tarafından verilen bu gönüllü taahhütlerin gücü ve yerine getirilip getirilmediği kritik sorulardır.

Her hükümetin taahhütlerini gerçekleştirmeye yönelik plan ve politikalarının mercek altına alınması gerekir.

GIJN rehberi size aşağıda yer alan başlıklar hakkında detaylar sağlıyor:

  • Hükümetinizin emisyonları azaltma planları hakkında nereden bilgi edinebilirsiniz?
  • Ülkenizin sera gazı emisyonları hakkında nereden bilgi edinebilirsiniz.
  • Ülkenizin iklim değişikliği nedeniyle ne tür mali yardımlara ihtiyaç duyabileceğini nasıl inceleyebilirsiniz.
  • Gelişmiş ülkelerin iklim değişikliğinden etkilenen ülkelere yardım etmek için ne gibi mali taahhütlerde bulunduğunu nereden öğrenebilirsiniz?

Hükümetlerden gelen belgeler birçok araştırma için hayati başlangıç noktaları sağlar.

Ulusal taahhütler birçok konuyu kapsamaktadır. Her biri kendi başına ayrı bir incelemeye değer olabilir.

Bu, aynı konuda daha fazla ayrıntı içeren daha uzun bir kılavuzun kısaltılmış versiyonudur.

Başlangıç Noktaları

Ülkenizin taahhütlerini aramak için en önemli yer Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında dosyalanan belgelerdir.

Bu belgelerde neler olduğu ve neler olmadığına dayalı olarak bulunabilecek birçok potansiyel haber konusu var. Bunlar arasında neler olabilir sorusuna aşağıda yanıt veriyoruz:

  • Hedefler yeterince iddialı mı?
  • Öncelikleri ve uygulama politikalarını kim etkiledi?
  • Planlar hedefleri gerçekleştirmek için yeterli mi?
  • Verilen sözler yerine getiriliyor mu?

Nihayetinde, emisyon verilerinin akışı cevapları sağlayacaktır. Bu konuda daha fazla bilgi aşağıda yer almaktadır.

Ulusal Taahhütleri Anlamak

Yukarıda belirtildiği üzere her hükümetin gönüllü taahhütlerini açıklayan temel belge Ulusal Olarak Belirlenmiş Katkı (NDC) olarak bilinmektedir. İklim değişikliğine ilişkin Paris Anlaşması’nın 194 tarafının tamamı UNFCCC tarafından listelenen en az bir NDC sunmuştur.

Ülkenizin belgelerini NDC Kayıt Defteri‘nde bulabilirsiniz. Ya da en son başvuruların RSS  beslemesi için kaydolabilirsiniz.

NDC’ler şunları içerir:

  • Sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik hedefler
  • Sektöre özel azaltım hedefleri
  • Hedeflere ulaşmak için planlar

Ülkeler NDC’lerini güncellemeye teşvik edilmelerine rağmen çoğu güncellememiştir. 2022 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı’nda (COP27), taraflar bir sonraki toplantıdan (Kasım – Aralık 2023) önce yeni veya güncellenmiş NDC’leri iletmeleri için tekrar teşvik edildi ve tüm taraflardan bu yılın sonuna kadar NDC’lerindeki 2030 hedeflerini yeniden gözden geçirmeleri ve güçlendirmeleri istendi.

NDC’lerin bir sonraki büyük turu 2025’te gelecek ve COP30’dan en az dokuz ay önce bildirilecektir. Ülkeler 2031-2035 yılları arasında beş yıllık bir döneme bakmaya “teşvik edilmektedir”. Bazıları daha uzun zaman kapsayabilir. Dolayısıyla NDC’lerin kapsadığı zaman dilimleri muhtemelen değişiklik gösterecektir.

Birleşik Krallık'ın Richborough bölgesindeki eski bir kömür ve petrol santralinin yıkımı. Resim: Shirokazan, ClimateVisuals.org/Creative Commons

Birleşik Krallık’ın Richborough bölgesindeki eski bir kömür ve petrol santralinin yıkımı. Resim: Shirokazan, ClimateVisuals.org/Creative Commons

 

Gelişmekte Olan Ülkeler – İhtiyaçların Belirlenmesi

Bir diğer temel belge ise gelişmekte olan ülkeler tarafından sunulmaktadır.

Ulusal Uyum Planları (UUP’ler), gelişmekte olan ülkeler tarafından orta ve uzun vadeli uyum ihtiyaçlarını ve bunlara yönelik stratejileri belirlemek için oluşturulur. (UNFCCC web sitesinde daha fazla bilgi edinilebilir ve 40 NAP’a bağlantılar görülebilir. UNEP, bu NAP’larla ilgili basın bültenlerini de web sitesinde yayınlamaktadır).

Ülke Planlarının Değerlendirilmesi

Hükümet planlarının özetleri ve incelemeleri muhabirler için hayati kaynaklardır. İşte NDC’leri yakından inceleyen, çoğunlukla STK’lar tarafından hazırlanan kaynakların bir listesi.

(Bu kaynakların her birine ilişkin açıklamalar daha uzun kılavuzda yer almaktadır).

Emisyon Verilerini Bulma

Hükümetler tarafından BMİDÇS’ye sunulan periyodik raporlar, emisyonlara (NDC’lerde yer alması gerekmeyen) ve daha fazlasına ilişkin resmi verilerin araştırılabileceği yerlerdir.

Bu raporlar aşağıdaki konularda bilgi içerir:

  • Sera gazı (GHG) emisyonları
  • Emisyonları azaltmak için alınan önlemler
  • İklim değişikliğine uyum sağlamak için atılacak adımlar
  • İklim değişikliğinden en çok etkilenen ülkelere yardım

Dahası, bu raporların yeterliliği ve doğruluğu hakkında fikir veren UNFCCC incelemeleri yapılmakta. Bunlar hakkında daha fazla bilgiyi aşağıda bulabilirsiniz.

Karmaşıklığa hazırlıklı olun. Bu hükümet raporlarını okumak ya da anlamak meslekten olmayanlar için kolay değildir. Çok sayıda rakam içerirler ve bürokratik ve bilimsel jargonla doludurlar. Bu nedenle yardım isteyin ve uzman yardımı talep edin. Bilim insanları, iklim değişikliği aktivistleri ve hükümete bağlı uzmanlar verilerin yorumlanmasına yardımcı olabilir.

UNFCCC, COP tarafları tarafından sunulan sera gazı envanter verilerini analiz etmek için birden fazla seçenekle birlikte özetler. Örneğin, sera gazı envanter verileri ülkeye göre, emisyon türüne göre, yıla göre, sektöre göre ve daha fazlasına göre aranabilir.

UNFCCC raporlama rejimi, raporlamada daha fazla tekdüzelik yönünde gelişmeye devam ediyor ancak İki Yıllık Şeffaflık Raporları 2024’ün sonuna kadar teslim edilmeyecek. Bu arada hükümetler rapor sunmaya devam ediyor. Bunların türü ve içeriği ülkenin gelişmişlik düzeyine göre değişmektedir. (Bkz. UNFCCC açıklaması.)

Aşağıda raporlara ve bunları nerede bulabileceğinize daha yakından bakabilirsiniz.

Temel Raporlama Belgelerine Genel Bakış

Gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelere kıyasla daha sık ve daha ayrıntılı raporlar hazırlamaktadır.

Gelişmiş olarak adlandırılan 43 ülke (Ek I olarak listelenmiştir)

Ek II tarafları, Ek I’in bir alt kümesidir ve “gelişmekte olan ülkelerin Sözleşme kapsamında emisyon azaltım faaliyetlerini üstlenmelerini sağlamak ve iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlamalarına yardımcı olmak için mali kaynak sağlamaları” gerekmektedir.

Geri kalan 151 gelişmekte olan ülke (Ek-I Dışı) üretmektedir:

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (UNFCCC) farklı tarafları. Ek I ve II ülkeleri (yeşil), sadece Ek I ülkeleri (mavi) ve Ek I dışı ülkeler (turuncu). Resim: Creative Commons

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (UNFCCC) farklı tarafları. Ek I ve II ülkeleri (yeşil), sadece Ek I ülkeleri (mavi) ve Ek I dışı ülkeler (turuncu). Resim: Creative Commons

 

UNFCCC Ülke Raporları İncelemeleri

Ülke raporları UNFCCC tarafından yürütülen incelemelere tabidir. Bu gözden geçirme sürecinin bir parçası olarak, uzmanlar raporların hem eksiksizliğini hem de şeffaflığını araştırmaktadır.

Bu değerlendirmelerin sonuçları gazeteciler için faydalı olabilir çünkü ulusal raporlamadaki boşlukları ve kusurları gösterirler. Raporlar, hükümetin iklim değişikliği planlarının iyi bir özeti de dahil olmak üzere yararlı bir hammadde kaynağı olarak hizmet etmektedir. Ancak, değerlendiriciler ulusal kararlılığı eleştirmek yerine doğruluğu kontrol etmektedirler. Ek I ülkelerine ilişkin bu teknik incelemeler analiz edilmeye değer.

Buna ek olarak, her gelişmiş ülke için Çok Taraflı Değerlendirme yapılmaktadır. Bu süreç bir uzman incelemesi ile başlar ve ardından ülkelerin birbirlerini sorgulamaları için bir fırsat sunar. Genel süreç “uluslararası değerlendirme ve gözden geçirme” olarak bilinir.

Ulusal Emisyon Verilerinin Alternatif Kaynakları

Hükümetler kendi ülkelerinin emisyonları hakkında veri sağlamaktadır ancak çeşitli uluslararası kuruluşlar ve STK’lar da veri sağlamaktadır.

İşte alternatif rakamlar için bakabileceğiniz bazı yerler:

Ayrıca yeni akademik araştırmalara da göz atın. Bilim insanları sürekli olarak resmi emisyon verilerini analiz ediyor ve bazen verilerini kullanıma sunuyorlar.

Güncellenmiş Ülke Verilerini Bulma

BM’ye sunulan ülke raporları yıllık veya iki yıllık olduğundan daha güncel ülke verilerinin mevcut olup olmadığı mantıklı bir sorudur.

Bazı gelişmiş ülkelerde daha periyodik veriler mevcut olabilir. Bu konuyla ilgili daha uzun GIJN kılavuzumuz, bu tür güncel bilgilerin bulunabileceği bazı yerleri listelemektedir. Ne yazık ki, birçok ülkede rutin olarak çok az ulusal emisyon verisi mevcuttur. Bu veri eksikliği ve doğruluğu araştırmaya değer olabilir.

Gelişmekte olan ülkeler özel zorluklarla karşı karşıya. Emisyon raporlama talepleri bazen karşılayabileceklerinin ötesine geçmektedir. Ayrıca, iklim değişikliğinin maliyetlerini hesaplamak onlar için çok önemlidir.

Bu konular ulusal raporlama için fırsatlar sunmaktadır. Uzun rehber, bu alanda İklim Eylemi Şeffaflık Girişimi (ICAT) tarafından yürütülenler gibi bazı uluslararası projelere atıfta bulunmaktadır.

Veri kalitesiyle ilgili hikayeler kuru görünse de politika kararları almak için gereken kritik bilgileri geliştirme potansiyeline sahiptir. UNEP Kopenhag İklim Merkezi İletişim Sorumlusu Lasse Hemmingsen şunları söyledi: “Eğer veriye sahip değilseniz ya da veri güvenilir değilse, neyin işe yaradığını bilemezsiniz.”


Sözlük

Bu ortam çok sayıda düzenleyici terim, rapor ve kısaltma ile dolu olduğundan, araştırmacı muhabirlerin konuyu araştırırken bilmeleri gereken en sık başvurulan öğeleri açıklayan bir bölüm oluşturduk.

 

Toby McIntosh , dünya çapında gazetecilere çevrimiçi kaynaklar sağlayan GIJN Kaynak Merkezi’nin kıdemli danışmanıdır. Washington, D.C. merkezli, uluslararası şeffaflık yasalarını ele alan ve kâr amacı gütmeyen bir web sitesi olan FreedomInfo.org‘un (2010-2017) editörlüğünü yapmıştır. Bloomberg BNA’da 39 yıl çalışmış ve çok sayıda ABD Bilgi Edinme Özgürlüğü talebinde bulunmuş ve dünya çapında bilgi edinme politikaları hakkında yazmıştır. FOI savunucularından oluşan  FOIANet ağının yürütme kurulu üyesidir.

Bu Çalışma Bir Lisans Altında Lisanslanmıştır Creative Commons Atıf-Türevi Olmayan 4.0 Uluslararası Lisansı

İçeriklerimizi bir Creative Commons Lisansı Altında Ücretsiz, Çevrim içi veya Basılı Olarak Yeniden Yayınlayın.

Bu Yazıyı Yeniden Yayınla

Bu Çalışma Bir Lisans Altında Lisanslanmıştır Creative Commons Atıf-Türevi Olmayan 4.0 Uluslararası Lisansı


Material from GIJN’s website is generally available for republication under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International license. Images usually are published under a different license, so we advise you to use alternatives or contact us regarding permission. Here are our full terms for republication. You must credit the author, link to the original story, and name GIJN as the first publisher. For any queries or to send us a courtesy republication note, write to hello@gijn.org.

Sonrakini Oku

İllüstrasyon: GIJN/ Smaranda Tolosano

Haberler & Analiz İklim

İklim Haberciliği için Araştırma Gündemi

GIJN, iklim krizi haberciliğinde araştırmacı gazeteciliğin rolünü tartışmak üzere 35 ülkeden 80 iklim değişikliği gazetecisi ve uzmanının katıldığı bir günlük bir toplantı düzenledi.

Haber Yazım Araçları ve İpuçları

İklim Değişikliği Krizini Araştırmak İçin İpuçları

GIJC21’in ikinci gününde Brezilya, Endonezya ve Hollanda’dan gazeteciler, şimdiye kadar araştırdıkları en önemli haberin nasıl ele alındığına dair ipuçları ve araçlar anlatıyor: insanlık eşi görülmemiş iklim değişikliğiyle nasıl başa çıkıyor.