H\u00fck\u00fcmetlerden gelen belgeler bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in hayati ba\u015flang\u0131\u00e7 noktalar\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
Ulusal taahh\u00fctler bir\u00e7ok konuyu kapsamaktad\u0131r. Her biri kendi ba\u015f\u0131na ayr\u0131 bir incelemeye de\u011fer olabilir.<\/p>\n
Bu, ayn\u0131 konuda daha fazla ayr\u0131nt\u0131 i\u00e7eren daha uzun bir k\u0131lavuzun k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f versiyonudur.<\/p>\n
Ba\u015flang\u0131\u00e7 Noktalar\u0131<\/strong><\/p>\n \u00dclkenizin taahh\u00fctlerini aramak i\u00e7in en \u00f6nemli yer Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi (UNFCCC)<\/a> kapsam\u0131nda dosyalanan belgelerdir.<\/p>\n Bu belgelerde neler oldu\u011fu ve neler olmad\u0131\u011f\u0131na dayal\u0131 olarak bulunabilecek bir\u00e7ok potansiyel haber konusu var. Bunlar aras\u0131nda neler olabilir sorusuna a\u015fa\u011f\u0131da yan\u0131t veriyoruz:<\/p>\n Nihayetinde, emisyon verilerinin ak\u0131\u015f\u0131 cevaplar\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu konuda daha fazla bilgi a\u015fa\u011f\u0131da yer almaktad\u0131r.<\/p>\n Ulusal Taahh\u00fctleri Anlamak<\/strong><\/p>\n Yukar\u0131da belirtildi\u011fi \u00fczere her h\u00fck\u00fcmetin g\u00f6n\u00fcll\u00fc taahh\u00fctlerini a\u00e7\u0131klayan temel belge Ulusal Olarak Belirlenmi\u015f Katk\u0131 (NDC) olarak bilinmektedir. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine ili\u015fkin Paris Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n 194 taraf\u0131n\u0131n tamam\u0131 UNFCCC taraf\u0131ndan listelenen en az bir NDC sunmu\u015ftur.<\/a><\/p>\n \u00dclkenizin belgelerini NDC Kay\u0131t Defteri<\/a>‘nde bulabilirsiniz. Ya da en son ba\u015fvurular\u0131n RSS\u00a0 beslemesi<\/a> i\u00e7in kaydolabilirsiniz.<\/p>\n NDC’ler \u015funlar\u0131 i\u00e7erir:<\/p>\n \u00dclkeler NDC’lerini g\u00fcncellemeye te\u015fvik edilmelerine ra\u011fmen \u00e7o\u011fu g\u00fcncellememi\u015ftir. 2022 Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Taraflar Konferans\u0131’nda (COP27), taraflar bir sonraki toplant\u0131dan (Kas\u0131m – Aral\u0131k 2023) \u00f6nce yeni veya g\u00fcncellenmi\u015f NDC’leri iletmeleri i\u00e7in tekrar te\u015fvik edildi ve t\u00fcm taraflardan bu y\u0131l\u0131n sonuna kadar NDC’lerindeki 2030 hedeflerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmeleri ve g\u00fc\u00e7lendirmeleri istendi.<\/p>\n NDC’lerin bir sonraki b\u00fcy\u00fck turu 2025’te gelecek ve COP30’dan en az dokuz ay \u00f6nce bildirilecektir. \u00dclkeler 2031-2035 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda be\u015f y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6neme bakmaya “te\u015fvik edilmektedir”. Baz\u0131lar\u0131 daha uzun zaman kapsayabilir. Dolay\u0131s\u0131yla NDC’lerin kapsad\u0131\u011f\u0131 zaman dilimleri muhtemelen de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterecektir.<\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131n Richborough b\u00f6lgesindeki eski bir k\u00f6m\u00fcr ve petrol santralinin y\u0131k\u0131m\u0131. Resim: Shirokazan, ClimateVisuals.org\/Creative Commons<\/p><\/div>\n <\/p>\n Geli\u015fmekte Olan \u00dclkeler – \u0130htiya\u00e7lar\u0131n Belirlenmesi Ulusal Uyum Planlar\u0131 (UUP’ler), geli\u015fmekte olan \u00fclkeler taraf\u0131ndan orta ve uzun vadeli uyum ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve bunlara y\u00f6nelik stratejileri belirlemek i\u00e7in olu\u015fturulur. (UNFCCC web sitesinde daha fazla bilgi edinilebilir ve 40 NAP’a ba\u011flant\u0131lar g\u00f6r\u00fclebilir. UNEP, bu NAP’larla ilgili bas\u0131n b\u00fcltenlerini de web sitesinde yay\u0131nlamaktad\u0131r).<\/p>\n \u00dclke Planlar\u0131n\u0131n De\u011ferlendirilmesi<\/strong><\/p>\n H\u00fck\u00fcmet planlar\u0131n\u0131n \u00f6zetleri ve incelemeleri muhabirler i\u00e7in hayati kaynaklard\u0131r. \u0130\u015fte NDC’leri yak\u0131ndan inceleyen, \u00e7o\u011funlukla STK’lar taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan kaynaklar\u0131n bir listesi.<\/p>\n (Bu kaynaklar\u0131n her birine ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamalar daha uzun k\u0131lavuzda yer almaktad\u0131r).<\/p>\n Emisyon Verilerini Bulma<\/strong><\/p>\n H\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan BM\u0130D\u00c7S’ye sunulan periyodik raporlar, emisyonlara (NDC’lerde yer almas\u0131 gerekmeyen) ve daha fazlas\u0131na ili\u015fkin resmi verilerin ara\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fi yerlerdir.<\/p>\n Bu raporlar a\u015fa\u011f\u0131daki konularda bilgi i\u00e7erir:<\/strong><\/p>\n Dahas\u0131, bu raporlar\u0131n yeterlili\u011fi ve do\u011frulu\u011fu hakk\u0131nda fikir veren UNFCCC incelemeleri yap\u0131lmakta. Bunlar hakk\u0131nda daha fazla bilgiyi a\u015fa\u011f\u0131da bulabilirsiniz.<\/p>\n Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olun. Bu h\u00fck\u00fcmet raporlar\u0131n\u0131 okumak ya da anlamak meslekten olmayanlar i\u00e7in kolay de\u011fildir. \u00c7ok say\u0131da rakam i\u00e7erirler ve b\u00fcrokratik ve bilimsel jargonla doludurlar. Bu nedenle yard\u0131m isteyin ve uzman yard\u0131m\u0131 talep edin. Bilim insanlar\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi aktivistleri ve h\u00fck\u00fcmete ba\u011fl\u0131 uzmanlar verilerin yorumlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n UNFCCC, COP taraflar\u0131 taraf\u0131ndan sunulan sera gaz\u0131 envanter verilerini analiz etmek i\u00e7in birden fazla se\u00e7enekle birlikte \u00f6zetler. \u00d6rne\u011fin, sera gaz\u0131 envanter verileri \u00fclkeye g\u00f6re<\/a>, emisyon t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re, y\u0131la g\u00f6re, sekt\u00f6re g\u00f6re ve daha fazlas\u0131na g\u00f6re aranabilir.<\/p>\n UNFCCC raporlama rejimi, raporlamada daha fazla tekd\u00fczelik y\u00f6n\u00fcnde geli\u015fmeye devam ediyor ancak \u0130ki Y\u0131ll\u0131k \u015eeffafl\u0131k Raporlar\u0131 2024’\u00fcn sonuna kadar teslim edilmeyecek. Bu arada h\u00fck\u00fcmetler rapor sunmaya devam ediyor. Bunlar\u0131n t\u00fcr\u00fc ve i\u00e7eri\u011fi \u00fclkenin geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyine g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. (Bkz. UNFCCC a\u00e7\u0131klamas\u0131<\/a>.)<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131da raporlara ve bunlar\u0131 nerede bulabilece\u011finize daha yak\u0131ndan bakabilirsiniz.<\/p>\n Temel Raporlama Belgelerine Genel Bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n Geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler, geli\u015fmekte olan \u00fclkelere k\u0131yasla daha s\u0131k ve daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 raporlar haz\u0131rlamaktad\u0131r.<\/p>\n Geli\u015fmi\u015f olarak adland\u0131r\u0131lan 43 \u00fclke (Ek I olarak listelenmi\u015ftir)<\/p>\n Ek II taraflar\u0131, Ek I’in bir alt k\u00fcmesidir ve “geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda emisyon azalt\u0131m faaliyetlerini \u00fcstlenmelerini sa\u011flamak ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz etkilerine uyum sa\u011flamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in mali kaynak sa\u011flamalar\u0131” gerekmektedir.<\/p>\n Geri kalan 151 geli\u015fmekte olan \u00fclke (Ek-I D\u0131\u015f\u0131<\/a>) \u00fcretmektedir:<\/p>\n Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi’nin (UNFCCC) farkl\u0131 taraflar\u0131. Ek I ve II \u00fclkeleri (ye\u015fil), sadece Ek I \u00fclkeleri (mavi) ve Ek I d\u0131\u015f\u0131 \u00fclkeler (turuncu). Resim: Creative Commons<\/p><\/div>\n <\/p>\n UNFCCC \u00dclke Raporlar\u0131 \u0130ncelemeleri<\/strong><\/p>\n \u00dclke raporlar\u0131 UNFCCC taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen incelemelere tabidir. Bu g\u00f6zden ge\u00e7irme s\u00fcrecinin<\/a> bir par\u00e7as\u0131 olarak, uzmanlar raporlar\u0131n hem eksiksizli\u011fini hem de \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n Bu de\u011ferlendirmelerin sonu\u00e7lar\u0131 gazeteciler i\u00e7in faydal\u0131 olabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc ulusal raporlamadaki bo\u015fluklar\u0131 ve kusurlar\u0131 g\u00f6sterirler. Raporlar, h\u00fck\u00fcmetin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi planlar\u0131n\u0131n iyi bir \u00f6zeti de dahil olmak \u00fczere yararl\u0131 bir hammadde kayna\u011f\u0131 olarak hizmet etmektedir. Ancak, de\u011ferlendiriciler ulusal kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirmek yerine do\u011frulu\u011fu kontrol etmektedirler. Ek I \u00fclkelerine ili\u015fkin bu teknik incelemeler<\/a> analiz edilmeye de\u011fer.<\/p>\n Buna ek olarak, her geli\u015fmi\u015f \u00fclke i\u00e7in \u00c7ok Tarafl\u0131 De\u011ferlendirme<\/a> yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 bir uzman incelemesi ile ba\u015flar ve ard\u0131ndan \u00fclkelerin birbirlerini sorgulamalar\u0131 i\u00e7in bir f\u0131rsat sunar. Genel s\u00fcre\u00e7 “uluslararas\u0131 de\u011ferlendirme ve g\u00f6zden ge\u00e7irme<\/a>” olarak bilinir.<\/p>\n Ulusal Emisyon Verilerinin Alternatif Kaynaklar\u0131<\/strong><\/p>\n H\u00fck\u00fcmetler kendi \u00fclkelerinin emisyonlar\u0131 hakk\u0131nda veri sa\u011flamaktad\u0131r ancak \u00e7e\u015fitli uluslararas\u0131 kurulu\u015flar ve STK’lar da veri sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130\u015fte alternatif rakamlar i\u00e7in bakabilece\u011finiz baz\u0131 yerler:<\/p>\n Ayr\u0131ca yeni akademik ara\u015ft\u0131rmalara<\/a> da g\u00f6z at\u0131n. Bilim insanlar\u0131 s\u00fcrekli olarak resmi emisyon verilerini analiz ediyor ve bazen verilerini kullan\u0131ma sunuyorlar.<\/p>\n G\u00fcncellenmi\u015f \u00dclke Verilerini Bulma<\/strong><\/p>\n BM’ye sunulan \u00fclke raporlar\u0131 y\u0131ll\u0131k veya iki y\u0131ll\u0131k oldu\u011fundan daha g\u00fcncel \u00fclke verilerinin mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131 mant\u0131kl\u0131 bir sorudur.<\/p>\n Baz\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde daha periyodik veriler mevcut olabilir. Bu konuyla ilgili daha uzun GIJN k\u0131lavuzumuz, bu t\u00fcr g\u00fcncel bilgilerin bulunabilece\u011fi baz\u0131 yerleri listelemektedir. Ne yaz\u0131k ki, bir\u00e7ok \u00fclkede rutin olarak \u00e7ok az ulusal emisyon verisi mevcuttur. Bu veri eksikli\u011fi ve do\u011frulu\u011fu ara\u015ft\u0131rmaya de\u011fer olabilir.<\/p>\n Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler \u00f6zel zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Emisyon raporlama talepleri bazen kar\u015f\u0131layabileceklerinin \u00f6tesine ge\u00e7mektedir. Ayr\u0131ca, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin maliyetlerini hesaplamak onlar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n Bu konular ulusal raporlama i\u00e7in f\u0131rsatlar sunmaktad\u0131r. Uzun rehber, bu alanda \u0130klim Eylemi \u015eeffafl\u0131k Giri\u015fimi (ICAT)<\/a> taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclenler gibi baz\u0131 uluslararas\u0131 projelere at\u0131fta bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n Veri kalitesiyle ilgili hikayeler kuru g\u00f6r\u00fcnse de politika kararlar\u0131 almak i\u00e7in gereken kritik bilgileri geli\u015ftirme potansiyeline sahiptir. UNEP Kopenhag \u0130klim Merkezi \u0130leti\u015fim Sorumlusu Lasse Hemmingsen \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: “E\u011fer veriye sahip de\u011filseniz ya da veri g\u00fcvenilir de\u011filse, neyin i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemezsiniz.”<\/p>\n Bu ortam \u00e7ok say\u0131da d\u00fczenleyici terim, rapor ve k\u0131saltma ile dolu oldu\u011fundan, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 muhabirlerin konuyu ara\u015ft\u0131r\u0131rken bilmeleri gereken en s\u0131k ba\u015fvurulan \u00f6\u011feleri a\u00e7\u0131klayan bir b\u00f6l\u00fcm olu\u015fturduk.<\/p>\n <\/p>\n Bu k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f versiyonda GIJN, gazetecilerin \u00fclkelerinin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi taahh\u00fctlerini nas\u0131l ara\u015ft\u0131rabilecekleri ve h\u00fck\u00fcmetleri nas\u0131l sorumlu tutabilecekleri konusunda ipu\u00e7lar\u0131 sunuyor.<\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":1204539,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":true,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23203,23200],"tags":[22291,19684,19769,19930,19761,19762,19763,19764,26003,19768,19770,19776,19771],"gijn_topic":[18933],"series":[],"gijn_language":[17789],"gijn_region":[],"class_list":["post-645653","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bolum","category-kaynak","tag-arac-ve-teknik-tr","tag-arastirmaci-gazetecilik-tr","tag-birlesmis-milletler-tr","tag-egitim-tr","tag-emisyon-salimi-tr","tag-gijnturkce-tr","tag-iklim-degisikligi-tr","tag-iklim-hesapverilebilirligi-tr","tag-kaynaklar-tr","tag-paris-anlasmasi-tr","tag-sorumlu-gazetecilik-tr","tag-ulusal-olarak-belirlenmis-katki-ndc-tr","tag-unfccc-tr","gijn_topic-arastirma-ipuclari-ve-araclar","gijn_language-tr-tr"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/645653","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=645653"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/645653\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2364723,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/645653\/revisions\/2364723"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1204539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=645653"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=645653"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=645653"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=645653"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=645653"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=645653"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=645653"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
![\"Birle\u015fik](\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6827808364_446932533b_c.jpg\")
<\/a>
\n<\/strong>
\nBir di\u011fer temel belge ise geli\u015fmekte olan \u00fclkeler taraf\u0131ndan sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n
\n
\n
\n
![\"Birle\u015fmi\u015f](\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/UNFCCC-Parties.png\")
<\/a>\n
\nS\u00f6zl\u00fck<\/strong><\/p>\n![](\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/Toby-e1671730576698.png\")
Toby McIntosh<\/a><\/strong>\u00a0<\/em>, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda gazetecilere \u00e7evrimi\u00e7i kaynaklar sa\u011flayan GIJN Kaynak Merkezi\u2019nin k\u0131demli dan\u0131\u015fman\u0131d\u0131r. Washington, D.C. merkezli, uluslararas\u0131 \u015feffafl\u0131k yasalar\u0131n\u0131 ele alan ve k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen bir web sitesi olan\u00a0FreedomInfo.org<\/a>\u2018un (2010-2017) edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bloomberg BNA\u2019da 39 y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve \u00e7ok say\u0131da ABD Bilgi Edinme \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc talebinde bulunmu\u015f ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bilgi edinme politikalar\u0131 hakk\u0131nda yazm\u0131\u015ft\u0131r. FOI savunucular\u0131ndan olu\u015fan\u00a0\u00a0FOIANet<\/a>\u00a0a\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctme kurulu \u00fcyesidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"