{"id":645436,"date":"2023-06-09T11:21:57","date_gmt":"2023-06-09T15:21:57","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=645436"},"modified":"2024-03-14T05:31:41","modified_gmt":"2024-03-14T09:31:41","slug":"wayback-machinei-kullanmak-icin-4-temel-ipucu-daha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/wayback-machinei-kullanmak-icin-4-temel-ipucu-daha\/","title":{"rendered":"Wayback Machine&#8217;i Kullanmak \u0130\u00e7in 4 Temel \u0130pucu Daha"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>ProPublica&#8217;dan Craig Silverman sayfalar\u0131n nas\u0131l toplu olarak ar\u015fivlenece\u011fini, de\u011fi\u015fikliklerin nas\u0131l kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve bir sayfan\u0131n \u00f6\u011felerinin ne zaman ar\u015fivlendi\u011fini nas\u0131l g\u00f6rebilece\u011finizi a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/digitalinvestigations.substack.com\/\">Digital Investigations<\/a>&#8216;\u0131n bir \u00f6nceki say\u0131s\u0131nda <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/digitalinvestigations.substack.com\/p\/getting-the-most-out-of-the-wayback\">Wayback Machine<\/a>&#8216;den en iyi \u015fekilde yararlanmak i\u00e7in tavsiyeler sunmu\u015ftum. \u015eimdi Wayback Machine&#8217;in y\u00f6neticisi Mark Graham ile yapt\u0131\u011f\u0131m r\u00f6portaj sayesinde daha da fazla ipucu ile kar\u015f\u0131n\u0131zday\u0131m.<\/p>\n<p>Bahsetmeyi unuttu\u011fu birka\u00e7 \u00f6zelli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m bir \u00f6zelli\u011fe de i\u015faret etti. Ayr\u0131ca sosyal medya i\u00e7eri\u011fini ar\u015fivlemenin zorlu\u011fu hakk\u0131nda da konu\u015ftuk.<\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/archive.org\/web\/\">Wayback Machine<\/a>, t\u00fcm bilgiye evrensel eri\u015fim sa\u011flamaya adanm\u0131\u015f 27 y\u0131ll\u0131k bir kar amac\u0131 g\u00fctmeyen kurulu\u015f olan <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/archive.org\/\">Internet Archive<\/a> taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyor. Graham, &#8220;Biz dijital bir k\u00fct\u00fcphaneyiz&#8221; diyor.<\/p>\n<p>Bir k\u00fct\u00fcphane olarak, kullan\u0131c\u0131lar yerine m\u00fc\u015fterilere sahip oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Gazeteciler ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in baz\u0131 faydal\u0131 \u00f6zellikleri inceleyelim.<\/p>\n<p><strong>1. De\u011fi\u015fiklikleri G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme ve Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma<\/strong><\/p>\n<p>De\u011fi\u015fiklikler \u00f6zelli\u011fi, ayn\u0131 ar\u015fivlenmi\u015f sayfan\u0131n farkl\u0131 s\u00fcr\u00fcmlerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131za ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6rmenize olanak tan\u0131r.<\/p>\n<p>Graham, &#8220;Belki bir gazeteci, bir web sayfas\u0131ndaki i\u00e7erik materyalinin zaman i\u00e7inde nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6steren bir hikaye yaz\u0131yordur&#8221;. &#8220;Bu durumda, Wayback Machine&#8217;in De\u011fi\u015fiklikler \u00f6zelli\u011fi hakk\u0131nda bilgi sahibi olmalar\u0131 gerekir; burada bir URL&#8217;deki materyali iki farkl\u0131 zaman noktas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabilirsiniz.&#8221;<\/p>\n<p>De\u011fi\u015fiklikler \u00f6zelli\u011fine Wayback Machine&#8217;de g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131n\u0131z ar\u015fivlenmi\u015f herhangi bir sayfan\u0131n \u00fcst men\u00fcs\u00fcnden eri\u015febilirsiniz:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636954\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386-1170x271.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"179\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386-1170x271.png 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386-336x78.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386-771x179.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386-768x178.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386-1536x356.png 1536w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/6d25b6c1-2dca-4328-a792-e57eface240a_1664x386.png 1664w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc<\/p>\n<p>Do\u011frudan \u015fu URL bi\u00e7imiyle de y\u00fckleyebilirsiniz: https:\/\/web.archive.org\/web\/changes\/https:\/\/www.nytco.com\/journalism\/<\/p>\n<p>Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak istedi\u011finiz URL&#8217;yi https:\/\/web.archive.org\/web\/changes\/ adresinden sonra yerle\u015ftirdi\u011finizde, y\u0131l y\u0131l ar\u015fiv \u0131zgaralar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir sayfa a\u00e7\u0131lacakt\u0131r:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/994ca2e5-4cae-453b-9e87-e39de330d030_1174x1218.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636956\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/994ca2e5-4cae-453b-9e87-e39de330d030_1174x1218-1170x1214.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/994ca2e5-4cae-453b-9e87-e39de330d030_1174x1218-1170x1214.png 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/994ca2e5-4cae-453b-9e87-e39de330d030_1174x1218-336x349.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/994ca2e5-4cae-453b-9e87-e39de330d030_1174x1218-771x800.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/994ca2e5-4cae-453b-9e87-e39de330d030_1174x1218-768x797.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/994ca2e5-4cae-453b-9e87-e39de330d030_1174x1218.png 1174w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><em>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Wayback Machine<\/em><\/p>\n<p>G\u00f6lgeli her kare bir sayfa yakalamaya kar\u015f\u0131l\u0131k gelir ve renk a\u00e7\u0131klamas\u0131 hangi g\u00fcnlerde \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler olabilece\u011fini g\u00f6sterir. \u0130ki yakalama se\u00e7in ve ard\u0131ndan sayfan\u0131n \u00fcst k\u0131sm\u0131ndaki &#8220;Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r&#8221; d\u00fc\u011fmesine t\u0131klay\u0131n. Yakalamalar\u0131n yan yana bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc elde edersiniz.<\/p>\n<p>Mart 2023&#8217;\u00fcn ba\u015flar\u0131ndan (solda) ve Ocak 2022&#8217;nin ba\u015flar\u0131ndan (sa\u011fda) bir sayfa se\u00e7tim. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma, New York Times&#8217;\u0131n gazetecilikle ilgili kurumsal sayfas\u0131n\u0131n alt men\u00fc se\u00e7eneklerini ve metni g\u00fcncelledi\u011fini g\u00f6sterdi:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636959\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350-1170x584.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"385\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350-1170x584.png 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350-336x168.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350-771x385.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350-768x383.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350-1536x767.png 1536w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f2ff7c3-ba8d-4a5b-954e-e9b8aa4714c7_2704x1350-2048x1022.png 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em><strong>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Wayback Machine<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>2. Sayfa \u00d6\u011felerini Do\u011frulamak i\u00e7in &#8216;Bu Yakalama Hakk\u0131nda&#8217;y\u0131 kullan\u0131n<br \/>\n<\/strong><br \/>\nWayback Machine&#8217;in temel tan\u0131m\u0131, web sayfalar\u0131n\u0131n ar\u015fivlerini yakalamas\u0131 ve depolamas\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ek ise biraz daha n\u00fcansl\u0131.<\/p>\n<p>Graham, &#8220;Web da\u011f\u0131n\u0131kt\u0131r, web s\u00fcrekli de\u011fi\u015fir, ve s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiyor derken, dinamik de olabilir.&#8221;<\/p>\n<p>Kendisine ar\u015fivin Wayback Machine&#8217;de listelenen tarih ve saatte bir sayfada tam olarak ne oldu\u011funu g\u00f6sterdi\u011finden ne kadar emin olabilece\u011fimizi sordum. K\u0131sa cevap, evet, g\u00fcvenebilirsiniz. Ancak ar\u015fivlenmi\u015f bir sayfan\u0131n \u00f6\u011feleri, her biri kendi zaman damgas\u0131na sahip farkl\u0131 ar\u015fivlenmi\u015f materyallerden al\u0131nabilir. \u0130\u015fte n\u00fcans burada ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<p>Wayback Machine, bir sayfadaki farkl\u0131 \u00f6\u011felerin zaman damgalar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemenizi sa\u011flayan bir \u00f6zelli\u011fe sahiptir. Bu \u00f6zelli\u011fe, bir sayfa yakalaman\u0131n sa\u011f \u00fcst k\u00f6\u015fesindeki &#8220;Bu yakalama hakk\u0131nda&#8221; d\u00fc\u011fmesine t\u0131klayarak eri\u015febilirsiniz:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636946\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42-1170x266.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"175\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42-1170x266.png 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42-336x76.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42-771x175.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42-768x175.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42-1536x349.png 1536w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-03-at-10.20.42.png 1600w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><em>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc<\/em><\/p>\n<p>\u00d6rnek olarak https:\/\/www.nytco.com\/journalism\/ adresini kullan\u0131rsak, i\u015fte elde etti\u011fimiz sonu\u00e7:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636955\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456-1170x265.jpeg\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"175\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456-1170x265.jpeg 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456-336x76.jpeg 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456-771x174.jpeg 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456-768x174.jpeg 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456-1536x347.jpeg 1536w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/9ab422e2-f441-49ed-83d8-607c659a955e_2016x456.jpeg 2016w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Wayback Machine<\/em><\/p>\n<p>Sayfa 20 Ekim 2021&#8217;de ar\u015fivlenmi\u015f olsa da, yakalama i\u015flemi baz\u0131 \u00f6\u011feleri\u00a0 yeni ar\u015fivlerden \u00e7ekmekte. Yukar\u0131da listelenen sayfa \u00f6\u011felerinin \u00e7o\u011fu, sayfa \u015fablonunu olu\u015fturan resimlerdir. Birka\u00e7 dosya ise JavaScript ve CSS. Graham, Wayback Machine&#8217;in sayfay\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcledi\u011finizde sayfay\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden, JavaScript ve CSS dosyalar\u0131ndan yararland\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n<p>&#8220;Bir sayfay\u0131 yeniden oynatt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, asl\u0131nda kendi URL&#8217;si taraf\u0131ndan temsil edilen sayfa gerekliliklerinin her birini kendi ar\u015fiviyle birlikte al\u0131p bir araya getiriyoruz. Zorluklardan biri, bu nesnelerin her birinin tarihte farkl\u0131 bir zamanda ar\u015fivlenmi\u015f olma ihtimali.&#8221;<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin, sayfan\u0131n en \u00fcst\u00fcndeki ana<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.nytco.com\/journalism\/\"> foto\u011fraf<\/a> (&#8220;17XP-PULITZERS2-superJumbo-article.jpg&#8221;) ar\u015fivi y\u00fcklememden 8 g\u00fcn \u00f6nce \u00e7ekilmi\u015f bir foto\u011fraftan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu foto\u011fraf\/dosya ara\u015ft\u0131rman\u0131z i\u00e7in \u00f6nemliyse, zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fip de\u011fi\u015fmedi\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20230000000000*\/https:\/\/nytco-assets.nytimes.com\/2018\/10\/17XP-PULITZERS2-superJumbo-article.jpg?quality=70&amp;auto=webp&amp;width=2400\">ar\u015fiv sayfas\u0131n\u0131<\/a> kontrol etmek veya hedef tarihe daha yak\u0131n bir \u00e7ekim aramak isteyebilirsiniz. Ancak bu dosya zaman i\u00e7inde ayn\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece sorun yok demektir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f27b885-0a4c-4c52-82e4-8e9d08a2d1b2_771x576.jpeg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636961\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f27b885-0a4c-4c52-82e4-8e9d08a2d1b2_771x576.jpeg\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"576\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f27b885-0a4c-4c52-82e4-8e9d08a2d1b2_771x576.jpeg 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f27b885-0a4c-4c52-82e4-8e9d08a2d1b2_771x576-336x251.jpeg 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/0f27b885-0a4c-4c52-82e4-8e9d08a2d1b2_771x576-768x574.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, New York Times kurumsal web sitesi<\/em><\/p>\n<p>Genel ama mutlak olmayan bir kural olarak, tipik bir web sayfas\u0131ndaki g\u00f6vde metni ayr\u0131 bir sayfadan veya dosyadan al\u0131nmaz. Bu nedenle bu dinamikten etkilenme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Ancak en g\u00fcvenli se\u00e7enek &#8220;Bu yakalama hakk\u0131nda&#8221; se\u00e7ene\u011fini i\u015faretlemek ve al\u0131nt\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z sayfa yakalamas\u0131ndaki metin, resim veya ba\u015fka bir \u00f6\u011fenin ilgilendi\u011finiz tarihle tutarl\u0131 oldu\u011fundan emin olmakt\u0131r.<\/p>\n<p>Graham bana Google E-Tablolar&#8217;\u0131 kullanarak ar\u015fivleme i\u00e7in URL&#8217;leri toplu olarak y\u00fckleyebilece\u011finizi de hat\u0131rlatt\u0131. \u0130\u015flem olduk\u00e7a basit. \u00d6ncelikle, ar\u015fivlemek istedi\u011finiz URL&#8217;leri listeleyen tek s\u00fctunlu bir Google Sheet olu\u015fturun. Ard\u0131ndan Google hesab\u0131n\u0131z\u0131 archive.org hesab\u0131n\u0131za ba\u011flamak i\u00e7in buraya gidin.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636953\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734-1170x553.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"364\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734-1170x553.png 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734-336x159.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734-771x364.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734-768x363.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734-1536x725.png 1536w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/b4718a94-fffc-4501-a082-c752b72a60b7_1554x734.png 1554w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, \u0130nternet Ar\u015fivi<\/p>\n<p>Bu i\u015flem tamamland\u0131\u011f\u0131nda, bu ekran\u0131 g\u00f6receksiniz. &#8220;URL&#8217;leri Ar\u015fivle&#8221; \u00fczerine t\u0131klay\u0131n.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636960\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630-1170x433.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"285\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630-1170x433.png 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630-336x124.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630-771x285.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630-768x284.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630-1536x568.png 1536w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/90ee3bc2-13d3-456e-bcb4-00975d881c1d_1704x630.png 1704w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, \u0130nternet Ar\u015fivi<\/p>\n<p>Art\u0131k ar\u015fivlemek istedi\u011finiz URL&#8217;leri i\u00e7eren Google Sayfan\u0131za bir ba\u011flant\u0131 ekleyebilirsiniz.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-636962\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418-1170x1050.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"692\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418-1170x1050.png 1170w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418-336x302.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418-771x692.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418-768x689.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418-1536x1379.png 1536w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/8c0259b7-c6d7-4a7e-b6ac-a13493dbf959_1580x1418.png 1580w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p><em>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, \u0130nternet Ar\u015fivi<\/em><\/p>\n<p>Google ve archive.org hesaplar\u0131n\u0131za ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in, t\u00fcm yakalamalar kolay eri\u015fim i\u00e7in archive.org hesab\u0131n\u0131zda saklanacakt\u0131r.<\/p>\n<p>&#8220;Bu \u00f6zellik, e\u015fimin bir keresinde bana &#8216;Mark, bir grup URL&#8217;yi nas\u0131l kolayca ar\u015fivleyebilirim?&#8217; diye sormas\u0131 \u00fczerine ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.&#8221; dedi.<\/p>\n<p>Graham bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in Internet Archive&#8217;daki m\u00fchendislerle birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p><strong>4. Geri Bildirimlerinizi ve Taleplerinizi E-posta ile G\u00f6nderin<\/strong><\/p>\n<p>Graham, &#8220;Wayback Machine&#8217;in bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fi bug\u00fcn mevcutsa bunun sebebi\u00a0 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n istekleri, sorularu, \u00f6nerileri veya tavsiyede bulunmalar\u0131. \u0130stekleri ve sorular\u0131 ger\u00e7ekten takdir ediyoruz.&#8221;<\/p>\n<p>Yani insanlar\u0131 info@archive.org adresine e-posta g\u00f6ndermeye te\u015fvik ediyor.<\/p>\n<p>Graham, &#8220;G\u00fcnde y\u00fczlerce e-posta al\u0131yoruz ve bunlar\u0131 inceleyip yan\u0131tlayan bir ekibimiz var&#8221; dedi. &#8220;Wayback Machine ile ilgili olup da ilk a\u015famada yan\u0131tlanamayanlara bizzat ben yan\u0131t veriyorum.&#8221; diyor.<\/p>\n<p>Graham \u00f6zellikle gazetecileri sorular\u0131 ya da talepleri oldu\u011funda kendilerine ula\u015fmalar\u0131 konusunda te\u015fvik ediyor.<\/p>\n<p><strong>Bonus Bilgi: Sosyal Medyay\u0131 Ar\u015fivleme<\/strong><\/p>\n<p>Wayback Machine&#8217;in g\u00fc\u00e7l\u00fc kullan\u0131c\u0131lar\u0131, sosyal medya i\u00e7eri\u011fini burada ar\u015fivlemenin zor ile imkans\u0131z aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fini bilirler. Bunun Wayback Machine&#8217;in i\u015flevselli\u011fi ve s\u0131n\u0131rlamalar\u0131ndan \u00e7ok Meta gibi \u015firketlerin kaz\u0131ma i\u015flemini nas\u0131l engelledi\u011fiyle ilgisi var.<\/p>\n<p>Graham&#8217;\u0131n sosyal medyadaki i\u00e7eri\u011fi ar\u015fivlemenin neden zor oldu\u011fu hakk\u0131nda s\u00f6yledikleri \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<p><em>Baz\u0131 web sitelerinin ar\u015fivlenmesi di\u011ferlerine g\u00f6re daha zor oldu\u011fu gibi, \u00f6zellikle Facebook ve Instagram&#8217;\u0131n ar\u015fivlenmesi de zorluklar i\u00e7ermektedir. Kaz\u0131ma da dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli otomasyon t\u00fcrlerini \u00f6nlemeye \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in aktif \u00f6nlemler al\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin Facebook sitesine girerseniz, <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.facebook.com\/help\/463983701520800\">web kaz\u0131ma ve web ar\u015fivlemeyi \u00f6nleme<\/a> \u00e7abalar\u0131na ay\u0131rd\u0131klar\u0131 personelden bahsettikleri web kaz\u0131ma hakk\u0131nda bir b\u00f6l\u00fcm var.<\/em><\/p>\n<p><em>Web&#8217;e sayg\u0131 duyarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bu bizim materyalimiz de\u011fil. Bir k\u00fct\u00fcphane olarak, materyalleri genel kullan\u0131ma sunmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Facebook ve Instagram s\u00f6z konusu oldu\u011funda bunu deniyoruz. Ve kamuya a\u00e7\u0131k bilgileri ar\u015fivlemenin bizim i\u00e7in tamamen uygun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin, Ukrayna veya \u00c7in&#8217;in ileti\u015fim departmanlar\u0131n\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k Facebook sayfalar\u0131 gibi.<\/em><\/p>\n<p>Graham&#8217;\u0131n Wayback Machine&#8217;in sosyal medya ar\u015fivlemesini geli\u015ftirmek i\u00e7in &#8220;\u00e7e\u015fitli medya kurulu\u015flar\u0131yla aktif olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8221; s\u00f6ylemesi sevindirici bir haber. Umar\u0131m i\u015fler yak\u0131nda d\u00fczelir.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131 ilk olarak Craig Silverman&#8217;\u0131n <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/digitalinvestigations.substack.com\/p\/4-more-essential-tips-for-using-the\">Digital Investigations Substack<\/a> b\u00fclteninde yay\u0131nlanm\u0131\u015f ve burada izin al\u0131narak yeniden yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Ek Kaynaklar<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/2020\/07\/15\/my-favorite-tools-with-buzzfeeds-craig-silverman\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">BuzzFeed&#8217;den Craig Silverman ile Favori Ara\u00e7lar\u0131m<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/2022\/11\/01\/5-online-search-tools-to-make-journalists-lives-easier\/\">Gazetecilerin Hayat\u0131n\u0131 Kolayla\u015ft\u0131racak 5 \u00c7evrimi\u00e7i Ara\u015ft\u0131rma Arac\u0131<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/2023\/04\/19\/bir-sonraki-arastirmaniz-icin-internet-arsivi-wayback-makinesini-kullanmanin-ipiclari\/\">Bir Sonraki Ara\u015ft\u0131rman\u0131zda \u0130nternet Ar\u015fivinin Wayback Makinesini Kullanmak \u0130\u00e7in \u0130pu\u00e7lar\u0131<\/a><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Screenshot-2023-05-04-at-14.36.13-140x140.png\" \/><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.craigsilverman.ca\/\">Craig Silverman<\/a>, ProPublica muhabiridir. Dezenformasyon ve \u00e7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon konular\u0131n\u0131 ele almaktad\u0131r. Daha \u00f6nce BuzzFeed News&#8217;in medya edit\u00f6r\u00fcyd\u00fc ve dijital dezenformasyon haberleri yap\u0131yordu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ProPublica&#8217;dan Craig Silverman, Wayback Machine&#8217;in y\u00f6neticisi Mark Graham ile yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portajdan yola \u00e7\u0131karak, sayfalar\u0131 toplu olarak ar\u015fivleme, de\u011fi\u015fiklikleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma ve bir sayfan\u0131n \u00f6\u011felerinin ne zaman ar\u015fivlendi\u011fini g\u00f6rme gibi Wayback Machine&#8217;in kullan\u0131m\u0131yla ilgili daha \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 payla\u015f\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":1198808,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":true,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23206,23204,23200],"tags":[19779,24119,24120,25337,24121,24122],"gijn_topic":[18933],"series":[],"gijn_language":[17789],"gijn_region":[],"class_list":["post-645436","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hikayeler","category-ipucu-sayfasi","category-kaynak","tag-araclar-ve-teknikler-tr","tag-cevrimici-habercilik-tr","tag-djital-arastirmalar-tr","tag-internet-tr","tag-internet-arsivi-tr","tag-wayback-machine-tr","gijn_topic-arastirma-ipuclari-ve-araclar","gijn_language-tr-tr"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/645436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=645436"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/645436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1386775,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/645436\/revisions\/1386775"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1198808"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=645436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=645436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=645436"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=645436"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=645436"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=645436"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=645436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}