<\/p>\n
Edit\u00f6r\u00fcn Notu: GIJN, gazetecilerin organize su\u00e7lar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in k\u00fcresel bir rehber haz\u0131rlamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen su\u00e7 muhabirlerinden baz\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lan el kitab\u0131, her biri ceza finansman\u0131, narkotik, antika ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, insan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, siber su\u00e7lar ve \u00e7evre su\u00e7lar\u0131 gibi farkl\u0131 bir konuyu kapsayan 10 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor.\u00a0<\/em>Organize Su\u00e7 ve Yolsuzluk Raporlama Projesi\u2019nden<\/em><\/a>\u00a0(OCCRP)\u00a0Paul Radu\u2019nun\u00a0<\/em>su\u00e7 finansman\u0131<\/em><\/a>\u00a0ve\u00a0iki kez Pulitzer \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi Martha Mendoza\u2019n\u0131n\u00a0<\/em>insan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki<\/em><\/a>\u00a0b\u00f6l\u00fcmlerini zaten yay\u0131nlad\u0131k\u00a0.\u00a01-5 Kas\u0131m\u00a0tarihlerindeki\u00a0K\u00fcresel Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Konferans\u0131\u2019nda<\/a>\u00a0yay\u0131nlanacak tam k\u0131lavuzla birlikte daha fazla b\u00f6l\u00fcm yolda\u00a0.<\/em>\u00a0<\/a><\/p>\n B\u00f6l\u00fcmler aras\u0131nda mafya devletleri de var yani esasen bir su\u00e7 karteli olarak faaliyet g\u00f6steren ve devlet i\u015flerini t\u0131pk\u0131 bir su\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn raket y\u00f6netmesine benzer \u015fekilde y\u00f6neten \u00fclkeler . Bu konuyu ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in GIJN\u2019nin y\u00f6netici direkt\u00f6r\u00fc\u00a0<\/em>David E. Kaplan\u2019dan<\/em><\/a>\u00a0<\/em>Drew Sullivan<\/em><\/a>\u00a0ile r\u00f6portaj\u00a0yapmas\u0131n\u0131 istedik. Kaplan, 30 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir su\u00e7 ve yolsuzluk \u00fczerine yaz\u0131lar yaz\u0131yor ve Japon mafyas\u0131 \u00fczerine kapsaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma olarak kabul edilen \u201cYakuza\u201d da dahil olmak \u00fczere uluslararas\u0131 su\u00e7 \u00fczerine \u00fc\u00e7 kitab\u0131n yazar\u0131. Sullivan, liderli\u011fi alt\u0131nda eski Kom\u00fcnist \u00fclkelerde ve t\u00fcm d\u00fcnyada organize su\u00e7u ortaya \u00e7\u0131karan \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan OCCRP\u2019nin yay\u0131nc\u0131s\u0131d\u0131r. OCCRP\u2019nin 2005 y\u0131l\u0131nda yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan bu yana hikayeleri 7,3 milyar dolarl\u0131k para cezas\u0131na ve \u00e7ok fazla paraya el konulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan biri kurum. Ayr\u0131ca 100\u2019\u00fcn \u00fczerinde istifa ve i\u015ften \u00e7\u0131karma ve y\u00fczlerce tutuklama ve iddianame!<\/em><\/p>\n Sullivan ile r\u00f6portaj uzun s\u00fcrd\u00fc her iki gazetecinin de konuyla ilgili s\u00f6yleyecek \u00e7ok \u015feyi oldu. Bu y\u00fczden burada su\u00e7 rehberinde g\u00f6r\u00fcnenden daha uzun bir versiyon yay\u0131nl\u0131yoruz. Sohbet, mafya devletleri ve kleptokrasilerden kurumsal su\u00e7lara d\u00f6n\u00fcyor ve bug\u00fcn demokrasiye y\u00f6nelik en b\u00fcy\u00fck tehdidin ne olabilece\u011fini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in gazetecilerin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu ara\u00e7lara bir bak\u0131\u015fla sona eriyor.\u00a0<\/em><\/p>\n David Kaplan<\/strong>\u00a0:\u00a0\u00a02012\u2019den beri OCCRP\u00a0\u201cY\u0131l\u0131n Ki\u015fisi\u201d olarak<\/a>\u00a0adland\u0131r\u0131yor. Temelde organize su\u00e7 ve yolsuzlu\u011fu bir y\u00f6netim tarz\u0131 olarak kullanmaktan dolay\u0131 verilen bir \u00f6d\u00fcl.\u00a0Kazananlar\u0131n y\u00f6netti\u011fi t\u00fcm \u00fclkeleri sayarsan\u0131z, bu insanl\u0131\u011f\u0131n yakla\u015f\u0131k %10\u2019u demektir.\u00a0Ve bunlar sadece \u015fu ana kadar se\u00e7tikleriniz.\u00a0Bu bir y\u00f6netim bi\u00e7imi olarak ne kadar yayg\u0131n?\u00a0D\u00fcnyada 195 \u00fclke var bunlardan ka\u00e7 tanesine mafya devleti diyebiliriz?<\/p>\n Drew Sullivan<\/strong>: Mafya devletlerinin kendileri olduk\u00e7a nadirdir.\u00a0Kleptokrasilerden bahsediyorsan\u0131z bunlar \u00e7ok yayg\u0131n.<\/p>\n DK:\u00a0\u00a0<\/strong>Ba\u015fka bir deyi\u015fle kleptokrasiler h\u0131rs\u0131zl\u0131kla y\u00f6netim!<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Evet, bu olduk\u00e7a yayg\u0131n.\u00a0Bir\u00e7ok kleptokrasi var.\u00a0Ne yaz\u0131k ki, geli\u015fmekte olan d\u00fcnyan\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu.\u00a0Mafya devletleri daha az yayg\u0131n. Misyonlar\u0131n\u0131n temelde mafya benzeri bir organizasyon olmas\u0131 anlam\u0131nda muhtemelen bunlardan alt\u0131 veya yedi tane var.\u00a0Niyetleri devleti daha fazla su\u00e7 \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in bir su\u00e7 te\u015febb\u00fcs\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmakt\u0131r. B\u00fcy\u00fck mafya devletleri muhtemelen Kosova, Karada\u011f. Malta da muhtemelen olduk\u00e7a yak\u0131nd\u0131r.\u00a0Rusya\u2019n\u0131n bir mafya devleti oldu\u011funu iddia edebilirsiniz ancak Rusya muhtemelen kendi ba\u015f\u0131na bir s\u0131n\u0131f aral\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. Ayr\u0131ca Ekvator Ginesi.\u00a0Belki Meksika.<\/p>\n DK:<\/strong>\u00a0Peki ya Afganistan?\u00a0Nihayetinde \u015fu anda b\u00fcy\u00fck bir silah t\u00fcccar\u0131, eroin tedarik\u00e7isi ve her yerde haydut bir devlet olacak ter\u00f6rist olarak adland\u0131r\u0131lan bir grup taraf\u0131ndan kontrol ediliyor.<\/p>\n DS:\u00a0<\/strong>\u00a0Ben buna mafya devleti demezdim \u00e7\u00fcnk\u00fc bask\u0131n gruplar Taliban yani bir t\u00fcr teokratik \u00e7\u0131karlar koalisyonu;\u00a0I\u015e\u0130D ve baz\u0131 sava\u015f a\u011falar\u0131.\u00a0Taliban, nakit i\u00e7in mahsul olarak afyon kullan\u0131m\u0131 konusunda a\u00e7\u0131kt\u0131 ama bu daha \u00e7ok pragmatik bir karar.\u00a0Ticaret yollar\u0131 mevcut ve uluslararas\u0131 pazarlar\u0131n ilgisini \u00e7ekecek ba\u015fka bir \u015fey yok, bu y\u00fczden sat\u0131lacak.\u00a0Ama\u00e7lar\u0131 uyu\u015fturucu sat\u0131c\u0131s\u0131 olmak de\u011fil ancak bu t\u00fcr karlar her zaman hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bir sorun olacakt\u0131r.<\/p>\n DK:<\/strong>\u00a0Ve\u00a0Venezuela?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Venezuela bir mafya devleti \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k h\u00fck\u00fcmeti y\u00f6netmekle ilgilenmiyorlar.\u00a0Siyasi se\u00e7kinler ve ordu, enerjilerini g\u00fcvenli\u011fi veya e\u011fitimi iyile\u015ftirmek i\u00e7in de\u011fil, a\u00e7\u0131k denizler ve uyu\u015fturucu anla\u015fmalar\u0131 kurmak i\u00e7in harc\u0131yor.<\/p>\n Azerbaycan<\/a>\u00a0bir kleptokrasidir.\u00a0Korkun\u00e7, otokratik bir h\u00fck\u00fcmet.\u00a0\u0130nsanlar\u0131 bast\u0131r\u0131rlar ancak \u00e7al\u0131nan paran\u0131n \u00e7o\u011fu di\u011fer insanlar\u0131 kontrol etmek i\u00e7indir, b\u00f6ylece y\u00f6neten aile i\u00e7in bir risk olu\u015fturmazlar.\u00a0Her \u015feyi \u00e7al\u0131yorlar daha fazla paraya ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil.\u00a0 Sadece kimsenin kendilerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacak kadar paraya sahip olmas\u0131n\u0131 istemiyorlar.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir fark\u2026 ABD kolluk kuvvetlerinin organize su\u00e7lar\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde \u015fantajla m\u00fccadele yasas\u0131 kapsam\u0131nda, grubu \u201cdevam eden bir su\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fc\u201d olarak su\u00e7layan bir dava olu\u015fturuyorlar.\u00a0Ama bu tan\u0131m\u0131 ger\u00e7ekten uygularsak, d\u00fcnyan\u0131n \u00e7o\u011funu su\u00e7layabiliriz.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Evet, kesinlikle.<\/p>\n DK:\u00a0\u00a0<\/strong>Yani bu bir parametre de\u011fil mi?\u00a0Y\u0131lda trilyonlarca dolar\u0131n yasad\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde el de\u011fi\u015ftirdi\u011fi yozla\u015fm\u0131\u015f bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Aynen.\u00a0Ve \u015fu anda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz b\u00fcy\u00fck bir e\u011filim var o da insanlar\u0131n yolsuzlu\u011fu yasalla\u015ft\u0131rmas\u0131.\u00a0Bu y\u00fczden Romanya parlamentosunu OCCRP\u2019nin Y\u0131l\u0131n Ki\u015fisi olarak se\u00e7tik \u00e7\u00fcnk\u00fc esasen su\u00e7lu olman\u0131n sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek istiyorlard\u0131.\u00a0Milletvekili oldu\u011funuz s\u00fcrece hi\u00e7bir \u015feyle su\u00e7lanamazs\u0131n\u0131z.\u00a0Ve bu Duma \u00fcyelerinin herhangi bir su\u00e7la su\u00e7lanamayaca\u011f\u0131 Rusya gibi yerlerde ge\u00e7erli.\u00a0Bu \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir i\u015faret.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Yani ba\u015f\u0131bo\u015f mafya devletleri olan g\u00f6rece bir avu\u00e7 \u00fclkeden bahsediyoruz bunlar haydutlar, su\u00e7 \u00f6rg\u00fctleri. Bu insanlar\u0131n her \u015feyde parmaklar\u0131 var, bir mafya olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz niteliklere sahipler. H\u0131rs\u0131zl\u0131kla y\u00f6netilen kleptokrasiler mi var ve buna \u0130skandinavya ve Singapur d\u0131\u015f\u0131nda hemen hemen herkes dahil mi?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>G\u00fc\u00e7l\u00fc bir demokrasinin olmad\u0131\u011f\u0131 her yer.\u00a0Endonezya\u2019y\u0131 ele alal\u0131m ordu end\u00fcstrinin \u00e7o\u011funu kontrol ediyor, yasalar\u0131 de\u011fi\u015ftiriyor, kovu\u015fturmadan ka\u00e7\u0131n\u0131yorlar.\u00a0Kleptokrasi mi?\u00a0Evet, k\u0131smen ama yine de k\u0131smen bir demokrasi.\u00a0Yani ortada b\u00f6yle \u00fclkeler var.\u00a0Ancak di\u011ferleri sadece saf kleptokrasi. \u00d6rne\u011fin Afrika\u2019n\u0131n \u00e7o\u011fu otokrasidir.\u00a0Oylar manip\u00fcle ediliyor, insanlara para \u00f6deniyor.\u00a0Bu \u00e7ok bir patronaj sistemi.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Hay\u0131r, bu a\u015f\u0131r\u0131 eri\u015fim de\u011fil.\u00a0\u015eeffaf bir demokrasiden organize bir su\u00e7 devletine uzanan bir s\u00fcrekliliktir ve devletler her zaman ileri geri hareket ederler.\u00a0\u00c7o\u011fu h\u00fck\u00fcmetin demokratik olmad\u0131\u011f\u0131 ve muazzam miktarda yolsuzlu\u011fun s\u00fcrmekte oldu\u011fu esasen do\u011frudur.\u00a0As\u0131l sorun devleti ele ge\u00e7irmenizdir.\u00a0Soru \u015fu ki serserileri d\u0131\u015far\u0131 atma g\u00fcc\u00fcn\u00fcz var m\u0131?\u00a0Bunu yapmazsan\u0131z esasen devleti ele ge\u00e7iriyorsunuz ve muhtemelen otokrasiye ve kleptokrasiye yak\u0131ns\u0131n\u0131z.\u00a0Polonya ve \u00c7ek Cumhuriyeti gibi demokratik \u00fclkelerin oldu\u011fu yerlerde bile gerilemeler oluyor.<\/p>\n DK:\u00a0\u00a0<\/strong>Ama bu cezai bir meseleden \u00e7ok siyasi bir mesele.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Do\u011fru. Ama bazen insanlar politik olmad\u0131klar\u0131 halde politik davran\u0131rlar. T\u00fcm politikac\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck liderler olmak i\u00e7in motive olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ama ya ger\u00e7ek ama\u00e7lar\u0131 devleti ele ge\u00e7irmek veya su\u00e7lu olmaksa? Ya ama\u00e7lar\u0131 devleti ele ge\u00e7irmek i\u00e7in demokrasiyi kullanmaksa? ABD\u2019deki Cumhuriyet\u00e7i Parti de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok politikac\u0131n\u0131n hedefi bu ancak yine de bu yan\u0131lsaman\u0131n devam etmesine ve onlara sayg\u0131 duyulmas\u0131na izin veriyoruz. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 Putin\u2019le pazarl\u0131k yapmas\u0131 i\u00e7in g\u00f6ndermezdim, FBI\u2019\u0131 g\u00f6nderirdim.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bu \u015fantaj kar\u015f\u0131t\u0131 yasay\u0131, y\u00f6neti\u015fimi analiz etmek i\u00e7in kullanmak bence b\u00fcy\u00fck \u015firketler i\u00e7in de ge\u00e7erli. Bu devam eden su\u00e7 giri\u015fimi tan\u0131m\u0131na da uyan b\u00fcy\u00fck \u015firketler var. Baz\u0131 t\u00fct\u00fcn \u015firketlerini ila\u00e7 end\u00fcstrisindeki baz\u0131 firmalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunu b\u00fcy\u00fck \u00e7ok uluslu \u015firketlere nas\u0131l uygulars\u0131n\u0131z?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>\u00d6zellikle otokratik \u00fclkelerde faaliyet g\u00f6steren baz\u0131 \u015firketler. \u00d6rne\u011fin in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7ok say\u0131da T\u00fcrk firmas\u0131 veya do\u011fal kaynak i\u015fletmecili\u011finde firmalar g\u00f6receksiniz. Sadece bir \u00fclkeye girerler ve istediklerini elde etmek i\u00e7in r\u00fc\u015fvet verip manip\u00fcle ederler. Ekvator Ginesi\u2019ne r\u00fc\u015fvet vermeden gidip y\u00f6netici aile ile anla\u015famazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bu pazar pay\u0131 ve kaynaklar\u0131 elde etmek i\u00e7in \u00f6deme yapan \u015firketlerde neler olup bitti\u011finin iyi bir a\u00e7\u0131klamas\u0131.\u00a0Ama bence Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ndeki afyon salg\u0131n\u0131n\u0131 besleyen ila\u00e7 end\u00fcstrisinin ba\u015fka bir kategorisi daha var.\u00a0Esasen, narkotik\u00e7i olarak hareket ediyorlar.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Yasal uyu\u015fturucu sat\u0131c\u0131lar\u0131, evet.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>T\u00fct\u00fcn end\u00fcstrisi yine pazar pay\u0131 yaratmak i\u00e7in ka\u00e7ak\u00e7\u0131lara yatakl\u0131k ediyor.\u00a0Bunlar milyar dolarl\u0131k karaborsalar ve bununla birlikte gelen yolsuz uygulamalar\u0131! birlikte.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Evet, t\u00fct\u00fcn end\u00fcstrisi de her t\u00fcrl\u00fc \u015feyi yap\u0131yor.\u00a0End\u00fcstri, ister yozla\u015fm\u0131\u015f bir h\u00fck\u00fcmet isterse organize bir su\u00e7 \u00e7etesi olsun, kazan\u00e7l\u0131 bir finansman kayna\u011f\u0131d\u0131r.\u00a0Bir paket yapmak 20 ila 50 sente mal oluyor ve bununla sat\u0131\u015f fiyat\u0131 aras\u0131ndaki her \u015fey ya yasal sigaralarda vergi geliri ya da ka\u00e7ak sigaralarda su\u00e7lulara kar oluyor. Yani, evet, bunlar su\u00e7 i\u015fletmeleridir.<\/p>\n Bir\u00e7ok i\u015fletme t\u00fcr\u00fcnde devam eden su\u00e7 komplolar\u0131na sahip olabilirsiniz \u00e7\u00fcnk\u00fc bir kez d\u00fcnya pazar\u0131na girdi\u011finizde k\u00fcresel bir yasa yoktur. \u00dclkeler aras\u0131nda sadece zay\u0131f anla\u015fmalar, protokoller var. Kolluk kuvvetleri ulusal bir s\u0131n\u0131r kurulu\u015fudur. Tek tek \u00fclkelerin bireysel yasalar\u0131 ge\u00e7erli ancak her zaman deniza\u015f\u0131r\u0131 end\u00fcstrinin y\u0131llard\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131 gibi her zaman s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesine ve eri\u015filemeyen yerlere de ta\u015f\u0131yabilirsiniz. A\u00e7\u0131k deniz end\u00fcstrisi taraf\u0131ndan kurulan su\u00e7 servisleri t\u00fcm bunlar\u0131 son derece kazan\u00e7l\u0131 hale getiriyor. Bir \u015feyin arkas\u0131nda kimin oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 i\u00e7in BVI\u2019ya bask\u0131 yapabilirsiniz ancak Rusya\u2019ya, \u00c7in\u2019e veya T\u00fcrkiye\u2019ye bask\u0131 yapamazs\u0131n\u0131z. Sonu\u00e7 olarak her t\u00fcrl\u00fc yapt\u0131r\u0131mdan ka\u00e7\u0131nmak kolayla\u015ft\u0131.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Su\u00e7 giri\u015fimine daha yatk\u0131n belirli end\u00fcstriler var m\u0131?\u00a0\u00d6rne\u011fin, sa\u011fl\u0131k end\u00fcstrisini veya e\u011fitimi bu kadar \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnmezdim. Kaynaklar, nakliye, bankac\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm!<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>E\u011filim varl\u0131klar etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcyor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu otokratik \u00fclkelerin bir\u00e7o\u011funun i\u015fleyen ekonomileri yoktur sahip olduklar\u0131 tek \u015fey do\u011fal kaynaklard\u0131r.\u00a0[ABD Senat\u00f6r\u00fc] John McCain, Rusya\u2019n\u0131n bir \u00fclke gibi g\u00f6r\u00fcnen b\u00fcy\u00fck bir benzin istasyonu oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti ve bunda ger\u00e7ek bir taraf da var. \u00a0Yani do\u011fal kaynaklar\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi: kereste, petrol ve gaz, mineraller.\u00a0Ve sonra nakliye gibi bu kaynaklar\u0131 hareket ettirecek ara\u00e7lar \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131 saklamalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Ger\u00e7ekten korkun\u00e7 yolsuzluk ve hara\u00e7 alman\u0131n o tatl\u0131 noktas\u0131n\u0131 ar\u0131yorsan\u0131z, hikaye arayan bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 muhabir i\u00e7in ulus-devlet bu end\u00fcstrilerle nerede bulu\u015fuyor? Kaynaklarda m\u0131 yoksa ula\u015f\u0131mda m\u0131?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Paray\u0131 takip et.\u00a0Temelde kendi ba\u015flar\u0131na de\u011feri olan \u015feylerdir bu y\u00fczden onu yerden kazd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda veya a\u011fac\u0131 kesti\u011finizde de\u011feri vard\u0131r.\u00a0Her t\u00fcrl\u00fc do\u011fal kaynak, bakmak istedi\u011finiz bir end\u00fcstridir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu otokratlar\u0131n veya mafya devletlerinin para kazanabilece\u011fi tek \u015fey budur.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Hizmetten \u00e7ok mal m\u0131?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Evet.\u00a0Para kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131z tek hizmet alan\u0131 kara para aklamad\u0131r.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Ama bu mallar\u0131n hizmetinde, de\u011fil mi?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Ama kendi i\u00e7inde bir end\u00fcstri haline geliyor.\u00a0Yani Dubai gibi yerler kara para aklama merkezleri haline gelmek ve alt\u0131n ve elmas gibi \u015feylerle u\u011fra\u015fmak ve bunlar\u0131 aklamak ve varl\u0131klar\u0131 saklamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fcd\u00fc.\u00a0Ve \u015fimdi in\u015fa ettikleri Beyaz \u015eehir olan Azerbaycan, ba\u015fka bir Dubai olacak \u015fekilde tasarland\u0131.\u00a0Herkes kendi Dubai\u2019sini yaratmak istiyor uluslararas\u0131 kanun uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n bilgi alamayaca\u011f\u0131 t\u00fcrden bir yer.\u00a0O sekt\u00f6r ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir su\u00e7 giri\u015fimi haline geldi.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Londra\u2019n\u0131n finans sekt\u00f6r\u00fc bir su\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fc m\u00fc?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Evet, bunun bir par\u00e7as\u0131.\u00a0Offshore para \u015fehri ya\u011flayan paran\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu olabilir ve bunun \u00e7o\u011fu su\u00e7tur.\u00a0Bu y\u00fczden pek \u00e7ok Rus oligark Brexit\u2019e sevindi.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Panama veya BVI gibi geleneksel kara para aklama noktalar\u0131 ne olacak?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Bu a\u00e7\u0131k deniz konumlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu ger\u00e7ekten su\u00e7 i\u015fletmeleri de\u011fil.\u00a0Sadece ticaretten \u00e7ok para kazan\u0131yorlar.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Peki ya Amerika Birle\u015fik Devletleri?\u00a0ABD, kara para aklamay\u0131 agresif bir \u015fekilde kovu\u015fturmuyor.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Do\u011fru.\u00a0Yolsuzlu\u011fun yasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131.\u00a0\u0130nsanlar bundan para kazand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yolsuzlu\u011fu yasalla\u015ft\u0131rd\u0131lar.\u00a0Hedge fonlar\u0131, su\u00e7 gelirlerine yat\u0131r\u0131m yapmak i\u00e7in d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck ara\u00e7 olabilir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilik de\u011fi\u015fmedi, sorun \u015fu ki bir\u00e7ok gen\u00e7 insan bu eski becerileri bilmiyor.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Mafya devleti diyece\u011finiz \u00fclkelere birka\u00e7 \u00f6rnek verebilir misiniz?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Karada\u011f<\/a>\u00a0iyi bir \u00f6rnek.\u00a0Sadece 600.000 ki\u015filik k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclke ve hayat\u0131ndaki ilk i\u015fi Ba\u015fbakan olmak olan biri taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyor. Karde\u015fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla organize su\u00e7la yak\u0131n ba\u011flar\u0131 vard\u0131 bu y\u00fczden yasad\u0131\u015f\u0131 t\u00fct\u00fcn ticaretine ba\u015flad\u0131 ve devlet ticarete fiilen kat\u0131l\u0131yordu. Bunu ilerletmek i\u00e7in kurdu\u011fu mekanizmalar\u0131 zamanla ke\u015ffettik. Ba\u015fbakan, ailesine bir bankay\u0131 \u00f6zelle\u015ftirdi ve b\u00fcy\u00fck miktarda devlet paras\u0131n\u0131 ona ak\u0131tmaya ba\u015flad\u0131 ve di\u011fer insanlar\u0131n, bir anla\u015fma yapacaklarsa, bu banka arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda olduklar\u0131 kurallar yaratt\u0131. Ard\u0131ndan bankadan ald\u0131\u011f\u0131 paray\u0131 kendisine, arkada\u015flar\u0131na ve organize su\u00e7lara bor\u00e7 vermeye ba\u015flad\u0131. Ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funda, vergi m\u00fckelleflerinin paras\u0131yla kurtard\u0131.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Ba\u015fka bir mafya devlet vaka \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 var m\u0131?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Kosova a\u00e7\u0131k bir \u00f6rnek.\u00a0Liderlik asl\u0131nda eski Pec mafyas\u0131nda.\u00a0S\u0131rbistan, iktidar partisini finanse eden su\u00e7 \u00e7eteleriyle aktif olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\u00a0Malta ger\u00e7ekten su\u00e7 gruplar\u0131 ad\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00a0Ve Ekvator Ginesi, Teodoro ve grubu, Obianglar, uyu\u015fturucu i\u00e7in \u00f6nemli bir aktar\u0131m noktas\u0131 oldu.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Devletin yarg\u0131s\u0131z infazlar\u0131 sistematik bir \u015fekilde kulland\u0131\u011f\u0131 Duterte\u2019nin Filipinleri ne olacak?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Bu bir yolsuzluk ve bir insan haklar\u0131 ihlali ama Duterte\u2019nin su\u00e7 faaliyetleriyle olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck ba\u011flant\u0131lar\u0131 var.\u00a0Kendisini ve etraf\u0131ndaki insanlar\u0131 zenginle\u015ftiriyor, ancak \u015fu anda bildi\u011fimiz kadar\u0131yla bu hala ger\u00e7ekten su\u00e7 olmaktan \u00e7ok politik.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bildi\u011fim en bariz \u00f6rnek\u00a0 yakla\u015f\u0131k 20 y\u0131l \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m\u00a0Kuzey Kore<\/a>. Bunu bildirdi\u011fimde hat\u0131rl\u0131yorum, birisi genellikle bir mafyan\u0131n bir h\u00fck\u00fcmeti ele ge\u00e7irdi\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bunun a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya do\u011fru geldi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131.\u00a0Bu tamamen yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya oldu.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Do\u011fru ama bunun bir nedeni var.\u00a0Uluslararas\u0131 para birimine eri\u015fim.\u00a0En b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131 d\u00f6vize ihtiya\u00e7 duymalar\u0131.\u00a0Ama hi\u00e7bir \u015fey satm\u0131yorlar ve uluslararas\u0131 paryalar yani sahte ABD dolar\u0131 ve uyu\u015fturucu sat\u0131yorlar.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Diplomatik g\u00f6revlerinde yeterli para yoktu.\u00a0B\u00fct\u00e7elerini olu\u015fturmak i\u00e7in sahte CD sat\u0131yor ve t\u00fct\u00fcn ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Do\u011fu Avrupa\u2019da bu do\u011fruydu. So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda bu \u00fclkelerin \u00e7o\u011fu organize su\u00e7 i\u00e7inde olan isimleri ihra\u00e7 etti. Bu y\u00fczden t\u00fcm bu S\u0131rplar \u0130sve\u00e7\u2019te ve ba\u015fka yerlerde temelde para kazanmak i\u00e7in bulunuyorlar. Romanya devleti d\u00f6viz kazanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu ticareti yap\u0131yordu. Bu pop\u00fcler bir yakla\u015f\u0131md\u0131. Ve bu Putin\u2019in FSB\u2019deyken b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc ortamd\u0131. \u201cOh, bunu devletin iyili\u011fi i\u00e7in yapmal\u0131y\u0131z\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Ama bu devletlerin su\u00e7 te\u015febb\u00fcs\u00fcyle bir arada ya\u015fayabilece\u011fi tavr\u0131n\u0131 yaratt\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bu onlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bir dereceye kadar e\u011fer istihbarat i\u015findeyseniz ve i\u015fleri halletmeniz gerekiyorsa yeralt\u0131 piyasalar\u0131n\u0131n ne oldu\u011funun fark\u0131nda olman\u0131z gerekir.\u00a0Tiananmen Meydan\u0131\u2019ndan sonra insanlar \u00c7in\u2019den ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda CIA onlar\u0131 anakaradan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in Triad ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 kulland\u0131.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Putin de onlar\u0131 kullan\u0131yor. Rusya\u2019daki bir\u00e7ok organize su\u00e7 \u015fahsiyetini tutuklad\u0131.\u00a0Ve sonra onlar\u0131 serbest b\u0131rakt\u0131.\u00a0Anla\u015fman\u0131n \u201cArt\u0131k benim i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsun\u201d oldu\u011fundan \u015f\u00fcpheleniyoruz.\u00a0Cinayet timleri bazen Rusya ad\u0131na d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kan organize su\u00e7 insanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n DK: \u00a0\u00a0<\/strong>Burada ipu\u00e7lar\u0131na ve ara\u00e7lara ge\u00e7elim.\u00a0Bir mafya devletini ara\u015ft\u0131rmak diyelim ki bir su\u00e7 kartelini ara\u015ft\u0131rmaktan niteliksel olarak farkl\u0131 m\u0131?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Bir\u00e7ok y\u00f6nden daha kolay.\u00a0\u00c7\u00fcnk\u00fc hala devlet kay\u0131tlar\u0131, belgeleri, ihaleleri, \u015firketleri var, bilginiz var.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bir eyalet y\u00f6netmelisiniz ve bunun bir k\u0131sm\u0131 halka a\u00e7\u0131k olacak.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Aynen.\u00a0Devlet organize bir su\u00e7 \u00e7etesinden daha \u015feffaf bir varl\u0131kt\u0131r.\u00a0Bir su\u00e7 \u00e7etesinde oldu\u011fu gibi en tepeden ba\u015flayarak \u00f6rg\u00fct\u00fcn hiyerar\u015fisini bir araya getiriyorsunuz.\u00a0Devlet i\u00e7inde genellikle resmi a\u011flardan daha \u00f6nemli olan gayri resmi a\u011flar vard\u0131r.\u00a0B\u00f6ylece en \u00f6nemli olan insanlar\u0131 bulursunuz.\u00a0Kimin zenginle\u015fti\u011fine kimin en g\u00fczel eve sahip oldu\u011funa kimin yaratt\u0131klar\u0131 g\u00f6steri\u015fli yeni banliy\u00f6de Ba\u015fkan\u2019a yak\u0131n oturdu\u011funa bak\u0131yorsunuz.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bunu nas\u0131l yap\u0131yorsunuz?\u00a0A\u011f analizi yaz\u0131l\u0131m\u0131 kullan\u0131yor musunuz?\u00a0B\u00fcy\u00fck bir beyaz tahtaya m\u0131 karal\u0131yorsunuz?\u00a0TV\u2019de eski polis programlar\u0131nda oldu\u011fu gibi insanlar\u0131n foto\u011fraflar\u0131n\u0131n oldu\u011fu bir ilan tahtan\u0131z m\u0131 var?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Yukar\u0131dakilerin t\u00fcm\u00fc.\u00a0Bu bir ritim ve bulabildi\u011finiz t\u00fcm bilgileri sab\u0131rla emmeniz gerekiyor.\u00a0T\u00fcm verileri ba\u011flamak i\u00e7in bir bilgi y\u00f6netim sistemi kullan\u0131yoruz ve di\u011fer yaz\u0131l\u0131mlarla aray\u00fcz olu\u015fturuyoruz.\u00a0Sonra paray\u0131 takip ediyoruz.<\/p>\n Organize bir su\u00e7 \u00e7etesindeki para, uyu\u015fturucu gibi yasad\u0131\u015f\u0131 bir ticaretten gelecektir.\u00a0Bir h\u00fck\u00fcmette devlet s\u00f6zle\u015fmeleri olur.\u00a0Petrol \u00e7\u0131karma hakk\u0131n\u0131 kim al\u0131yor?\u00a0A\u011fa\u00e7lar\u0131 kesme hakk\u0131 kime ait?\u00a0Telefon \u015firketinin sahibi kim?\u00a0Bu size bir mafya devletinde favori ki\u015filerin kim oldu\u011funu s\u00f6yler.\u00a0Ama anahtar bir sonraki ad\u0131md\u0131r: varl\u0131klar\u0131 tan\u0131mlamak.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Do\u011fru.\u00a0Varl\u0131klar burada b\u00fcy\u00fck bir rol oynamaktad\u0131r.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Aynen \u00e7\u00fcnk\u00fc paran\u0131n bu manip\u00fclasyonlar\u0131nda ne oldu\u011funu her zaman bilemezsiniz.\u00a0Ama nerede bitti\u011fini ve bazen bir varl\u0131\u011f\u0131n ne zaman sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, nereden sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabilirsiniz ve sonra onu h\u00fck\u00fcmet s\u00f6zle\u015fmeleri s\u00fcrecinde paray\u0131 nereden ald\u0131klar\u0131na ba\u011flayabilirsiniz. Her bireyin etraf\u0131nda varl\u0131klar\u0131 \u00f6nleyebilecek k\u00fc\u00e7\u00fck bir grup insan olacak.\u00a0Partilerin kim oldu\u011funu, avukatlar\u0131n\u0131n kim oldu\u011funu, aile \u00fcyelerinin kim oldu\u011funu bulmal\u0131 ve sonra bu isimler alt\u0131nda varl\u0131klar\u0131 aramal\u0131s\u0131n\u0131z.\u00a0G\u00fcvendikleri biri olmal\u0131.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Ne t\u00fcr kay\u0131tlar kullan\u0131yorsunuz?\u00a0Kurumsal kay\u0131tlar?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>\u015eirket kay\u0131tlar\u0131, tapu kay\u0131tlar\u0131, m\u00fclkiyet kay\u0131tlar\u0131.\u00a0Fransa, emlak kay\u0131tlar\u0131n\u0131 \u00e7evrim i\u00e7i olarak kullan\u0131ma sundu orada her t\u00fcrl\u00fc ilgin\u00e7 isim buluyoruz.\u00a0Kimin paras\u0131 oldu\u011fu ve nerede oldu\u011fu konusunda size ipu\u00e7lar\u0131 verecek \u00e7ok say\u0131da s\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bankac\u0131l\u0131k verisi var.\u00a0ICIJ\u2019ye, OCCRP\u2019ye, s\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f verilerden olu\u015fan veritabanlar\u0131 olu\u015fturan di\u011fer kurulu\u015flara ba\u011flanman\u0131z gerekir.\u00a010 ya da 15 ya\u015f\u0131nda da olsa de\u011ferlidir.\u00a0Yeni bir proxy, bir grup eski veritaban\u0131nda aniden g\u00f6r\u00fcnebilir.<\/p>\n DK: \u00a0\u00a0<\/strong>Bu alandaki \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131m\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan birka\u00e7 geli\u015fmeden biri, bu toplu s\u0131z\u0131nt\u0131lar \u00e7a\u011f\u0131nda olmam\u0131z, burada t\u00fcm bir \u015firketin kay\u0131tlar\u0131n\u0131 bir flash s\u00fcr\u00fcc\u00fcde alabilirsiniz.\u00a0Bu t\u00fcr ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in bu ne kadar \u00f6nemli?\u00a0Siz buna ba\u011f\u0131ml\u0131 hale mi geldiniz?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Veriler, raporlaman\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 haline gelecek kadar bu s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131n oldu\u011fu bir noktaya geldi.\u00a0Zaman\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011fu, paray\u0131 takip etmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131 birbirine ba\u011flamakla ge\u00e7iyor.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bir projeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda birinin size bir belge d\u00f6k\u00fcm\u00fc verece\u011fi umuduyla kaynak geli\u015ftirmeye haftalar m\u0131 harc\u0131yorsunuz?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Evet, bunu yap\u0131yoruz.\u00a0Ancak ayn\u0131 zamanda s\u00fcrekli olarak bilgi toplamaya bak\u0131yoruz ve her \u015fey, hack\u2019lerden, fidye yaz\u0131l\u0131mlar\u0131ndan mutlaka s\u0131zd\u0131r\u0131lmayan \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.\u00a0D\u00fczenli olarak y\u00fczlerce veri setini kaz\u0131yoruz.\u00a0\u0130nsanlar fidye yaz\u0131l\u0131m\u0131 end\u00fcstrisinde bir\u00e7ok de\u011ferli bilgi buluyor.\u00a0Bir\u00e7ok \u015firket fidyeyi \u00f6demedi\u011fi i\u00e7in bilgileri s\u0131zd\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Yasad\u0131\u015f\u0131 yollarla elde edilen materyali kullanman\u0131n etik kurallar\u0131 nelerdir?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>\u015e\u00fcpheli ama bu t\u00fcr \u015feyleri talep etmiyoruz.\u00a0Kimseden bize vermesini istemiyoruz.\u00a0Kamuya a\u00e7\u0131k hale getirilmi\u015f materyalleri al\u0131yoruz.\u00a0Ve bunu yaln\u0131zca, \u00fcst\u00fcn bir kamu yarar\u0131 varsa kullan\u0131r\u0131z.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Yine de bu ara\u015ft\u0131rmalar yaln\u0131zca kitlesel s\u0131z\u0131nt\u0131lara ba\u011fl\u0131 de\u011fil.<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Hay\u0131r.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ne kadar\u0131 kapsaml\u0131 bir literat\u00fcr taramas\u0131 yapmak, kal\u0131plar\u0131 anlamak, kamu kay\u0131tlar\u0131n\u0131n pe\u015finden gitmek ve r\u00f6portajlar\u0131 yapmak?\u00a0Ba\u015fka bir deyi\u015fle habercilik\u2026<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Haber k\u0131sm\u0131 hi\u00e7 de\u011fi\u015fmedi, hala ayn\u0131 yap\u0131yoruz.\u00a0Hala kaynak geli\u015ftirme yap\u0131yoruz, kamuya a\u00e7\u0131k kay\u0131tlar\u0131 hala y\u00fcksek oranda hatta her zamankinden daha fazla talep ediyoruz.\u00a0\u00c7ok daha fazla a\u00e7\u0131k kaynak ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131yoruz.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Y\u00fcz y\u00fcze kaynak geli\u015ftirmeye ne dersiniz?\u00a0Hala ne kadar \u00f6nemli?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Hala \u00e7ok \u00f6nemli.\u00a0Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilik de\u011fi\u015fmedi.\u00a0Sorun \u015fu ki, bir\u00e7ok gen\u00e7 insan bu eski becerileri bilmiyor.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Y\u00fcz y\u00fcze g\u00f6r\u00fc\u015fme yapmay\u0131 bilmiyorlar m\u0131?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Aynen.\u00a0Bunu yapm\u0131yorlar her \u015feyi \u00e7evrim i\u00e7i yapabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.\u00a0\u00d6zellikle iyi olan muhabirlerimiz ile \u00e7evrim i\u00e7i konularda iyi olan gazetecilerimizi birle\u015ftiriyoruz.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>OCCRP bu karma\u015f\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapmak i\u00e7in ne t\u00fcr bir yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131yor?\u00a0T\u00fcm bu ili\u015fkilerin grafi\u011fini \u00e7\u0131karmak ve ard\u0131ndan paray\u0131, varl\u0131klar\u0131 ve hesaplar\u0131 eklemek i\u00e7in bu ba\u011flant\u0131 analizini kullan\u0131yoruz.\u00a0T\u00fcm bunlar\u0131 dijital olarak nas\u0131l anlamland\u0131r\u0131yorsunuz?\u00a0Tescilli bir \u015fey mi kullan\u0131yorsunuz yoksa rafta m\u0131 kald\u0131?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Aleph<\/a>\u00a0bizim en b\u00fcy\u00fck ara\u00e7lar\u0131m\u0131zdan biri ve bunu kendimiz tasarlad\u0131k ve yapt\u0131k.\u00a0T\u00fcm verilerimizi i\u00e7ine koyuyoruz.\u00a0Aleph,\u00a0temel verilere dayal\u0131 a\u011f haritalar\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u00a0Linkurious\u2019a<\/a>\u00a0ba\u011fl\u0131d\u0131r\u00a0.\u00a0\u0130\u00e7inde bir zaman \u00e7izelgesi i\u015flevi var b\u00f6ylece bir zaman \u00e7izelgesi olu\u015fturabilirsiniz.\u00a0Veritabanlar\u0131n\u0131 birbirine kar\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilece\u011finiz \u00e7apraz referansa sahip.\u00a0i2<\/a>\u00a0gibi ara\u00e7lar\u0131 kullanabilirsiniz\u00a0ancak pahal\u0131d\u0131rlar bu y\u00fczden genellikle onlar\u0131 \u00e7ok fazla kullanmad\u0131k.\u00a0D\u0131\u015far\u0131da bir s\u00fcr\u00fc sosyal a\u011f analiz arac\u0131 var, baz\u0131lar\u0131 \u00fccretsiz.\u00a0Ancak bunlar \u00e7ok fazla teknik beceriye sahip birini gerektirir.\u00a0Aleph \u00fccretsizdir ve ayr\u0131ca Linkurious\u2019a eri\u015febilirsiniz.<\/p>\n DK:\u00a0\u00a0<\/strong>Peki ya ileti\u015fim?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>Bilgi payla\u015fmak ve hikayeler \u00fczerinde i\u015f birli\u011fi yapmak i\u00e7in bir Wiki sistemi kullan\u0131yoruz.\u00a0Aram\u0131zda g\u00fcvenli tart\u0131\u015fma i\u00e7in Signal kullan\u0131yoruz.\u00a0Yani, olduk\u00e7a basit.\u00a0Bunu yapmak i\u00e7in daha iyi ara\u00e7lara ihtiya\u00e7 var ancak Signal bir Wiki ve Aleph aras\u0131nda t\u00fcm projelerimizi koordine ediyoruz ve t\u00fcm bunlar herhangi bir muhabirin kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k.<\/p>\n DK:\u00a0\u00a0<\/strong>Peki ya bir ekip i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6nemi?\u00a0Bunlar b\u00fcy\u00fck hedefler.\u00a0Korkutuyorlar.\u00a0Ulus devletlerin elinde \u00e7ok fazla kaynak var, tek bir muhabiri ezebilirler.\u00a0Bununla nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131yorsunuz?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>T\u00fcm b\u00fcy\u00fck yolsuzluk ve organize su\u00e7 hikayeleri art\u0131k s\u0131n\u0131r \u00f6tesi.\u00a0Bu nedenle bir\u00e7ok farkl\u0131 uzmanl\u0131\u011fa sahip bir ekibe sahip olmak her zamankinden daha \u00f6nemli.\u00a0Yerel muhabirlere ihtiyac\u0131n\u0131z var.\u00a0Siber g\u00fcvenlik muhabirleri.\u00a0Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar.\u00a0Sosyal medya uzmanlar\u0131.\u00a0Bu s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00e7\u0131karabilecek veri insanlar\u0131.\u00a0Biz bir a\u011f\u0131z ve bu a\u011f\u0131 birbirimizin becerilerinden yararlanmak i\u00e7in kullan\u0131yoruz.\u00a0Asl\u0131nda, bu y\u00fczden bir\u00e7ok hikaye yazabiliyoruz ve bunlar\u0131 h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yapabiliyoruz.\u00a0Bu ki\u015filerle bir organizasyonunuz yoksa, GIJN gibi organizasyonlar\u0131 kullanarak bu ili\u015fkileri kurman\u0131z gerekir.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Ya yozla\u015fm\u0131\u015f bir rejimde ya\u015fayan bireysel bir muhabirseniz ve bunu belgelemeye ba\u015flamak istiyorsan\u0131z?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>T\u00fcrkmenistan gibi yerlerde \u00e7ok yozla\u015fm\u0131\u015f rejimlerde bile gazetecilerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Onlar\u0131n bizimle konu\u015furken bile g\u00f6r\u00fcnmedikleri bir s\u00fcre\u00e7 ancak ba\u015fka yerlerdeki muhabirlerle olan ba\u011flant\u0131lar\u0131ndan da yararlanarak \u00e7ok i\u015f yapabiliyorlar.\u00a0\u00dclkenizin i\u00e7ine bakamayabilirsiniz ancak varl\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu \u00fclkenin d\u0131\u015f\u0131na bakabilirsiniz.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bug\u00fcn h\u00fck\u00fcmetler i\u00e7in s\u0131r saklaman\u0131n daha zor oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/p>\n DS:\u00a0\u00a0<\/strong>\u00d6yle \u00e7\u00fcnk\u00fc ileti\u015fim kurmak \u00e7ok kolay.\u00a0Ayr\u0131ca bir\u00e7ok h\u00fck\u00fcmet \u015fu anda \u00e7ok yozla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fundan bir\u00e7ok insan olanlardan rahats\u0131z.\u00a0S\u0131z\u0131nt\u0131 burada devreye giriyor. Ayr\u0131ca bunun h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bir ara\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u00a0Bence b\u00fcy\u00fck s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu h\u00fck\u00fcmetlerden geldi.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Bunun\u00a0<\/strong>hakk\u0131nda biraz daha bahsedebilir misiniz?\u00a0Bu kitlesel s\u0131z\u0131nt\u0131lara kar\u0131\u015fan istihbarat servisleri oldu\u011fundan m\u0131 \u015f\u00fcpheleniyorsunuz?<\/p>\n DS:\u00a0<\/strong>Evet.\u00a0Bu bilgiyi ortaya \u00e7\u0131karman\u0131n baz\u0131 \u00fclkelerin \u00e7\u0131kar\u0131na oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u00a0\u00dclkeler d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmak di\u011fer \u00fclkelere zarar vermek veya insanlara zarar vermek i\u00e7in kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bilgileri s\u0131zd\u0131r\u0131yor.<\/p>\n DK:\u00a0<\/strong>Gazeteciler kendilerini bu \u015fekilde kullan\u0131lmaktan nas\u0131l koruyabilirler?<\/p>\n DS:\u00a0<\/strong>Etik ilkeleriniz var ve halk\u0131n ilgisini \u00e7eken en b\u00fcy\u00fck hikayeler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan emin olun. Bence anahtar nokta bu.\u00a0Bu noktay\u0131 kendi aram\u0131zda s\u00fcrekli tart\u0131\u015f\u0131yoruz: Halk\u0131n bunu ger\u00e7ekten bilmesi gerekiyor mu?\u00a0Halk\u0131n ne yapaca\u011f\u0131 konusunda daha iyi kararlar alabilmesi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyin yolsuzlu\u011fu veya h\u00fck\u00fcmetin, i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ya da organize su\u00e7un \u00e7al\u0131\u015fma \u015feklinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n Bir Muhabirin K\u0131lavuzu: Organize Su\u00e7lar\u0131n Finansman\u0131 Nas\u0131l Ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r?<\/a><\/em><\/p>\n \u0130nsan Ticareti: G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde Gizli Bir K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Ara\u015ft\u0131rmak<\/a><\/em><\/p>\n Kay\u0131plar\u0131 Ara\u015ft\u0131rmak: Kay\u0131p Ki\u015fileri ve Organize Su\u00e7lar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Rehberi<\/em><\/a><\/p>\n David E. Kaplan <\/a>Global Investigative Journalism Network\u2019\u00fcn y\u00f6netici direkt\u00f6r\u00fcd\u00fcr.\u00a035 y\u0131ld\u0131r organize su\u00e7 hakk\u0131nda yaz\u0131yor ve yayg\u0131n olarak Japon mafyas\u0131 \u00fczerine yaz\u0131kan Yakuza\u2019n\u0131n ortak yazar\u0131d\u0131r.\u00a0Kaplan iki d\u00fczine \u00fclkede haber yapt\u0131, 25\u2019ten fazla \u00f6d\u00fcl kazand\u0131 veya payla\u015ft\u0131, kar amac\u0131 g\u00fctmeyen haber odalar\u0131n\u0131, ara\u015ft\u0131rma ekiplerini ve \u00e7ok say\u0131da s\u0131n\u0131r \u00f6tesi projeleri y\u00f6netti.<\/p>\n Drew Sullivan<\/a>\u00a0Organize Su\u00e7 ve Yolsuzluk Raporlama Projesi\u2019nin<\/a>\u00a0kurucu orta\u011f\u0131 ve yay\u0131nc\u0131s\u0131d\u0131r\u00a0.\u00a0Onun y\u00f6netimi alt\u0131nda OCCRP, K\u00fcresel Parlayan I\u015f\u0131k \u00d6d\u00fcl\u00fc, Tom Renner Su\u00e7 Habercili\u011fi \u00d6d\u00fcl\u00fc ve Avrupa Bas\u0131n \u00d6d\u00fcl\u00fc dahil olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da \u00f6d\u00fcl kazand\u0131.\u00a0Daha \u00f6nce The Tennessean gazetesinde ve Associated Press\u2019in \u00d6zel G\u00f6rev Ekibinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131 muhabir olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" GIJN’in organize su\u00e7lar\u0131 ara\u015ft\u0131rma rehberinde mafya devletleri olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z devletlerle ilgili bir b\u00f6l\u00fcm yer al\u0131yor – esasen bir su\u00e7 karteli olarak faaliyet g\u00f6steren ve devlet i\u015flerini t\u0131pk\u0131 bir su\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn hara\u00e7 toplad\u0131\u011f\u0131 gibi y\u00fcr\u00fcten \u00fclkeler. Bu konuyu incelemek \u00fczere GIJN’in direkt\u00f6r\u00fc David Kaplan’dan Organize Su\u00e7 ve Yolsuzluk Raporlama Projesi’nin kurucu orta\u011f\u0131 ve edit\u00f6r\u00fc Drew Sullivan ile bir r\u00f6portaj yapmas\u0131n\u0131 istedik. <\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":383110,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":true,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23206],"tags":[22377,19762,19968,22997,22998,22999,23000],"gijn_topic":[],"series":[],"gijn_language":[17789],"gijn_region":[],"class_list":["post-634174","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hikayeler","tag-gijn-tr","tag-gijnturkce-tr","tag-organize-suc-tr","tag-organize-suc-agi-tr","tag-organize-suc-rehberi-tr","tag-yolsuzluk-tr","tag-yolsuzlukla-mucadele-vakfi-tr","gijn_language-tr-tr"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/634174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=634174"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/634174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1242120,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/634174\/revisions\/1242120"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/383110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=634174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=634174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=634174"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=634174"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=634174"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=634174"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=634174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Ek kaynaklar<\/strong><\/h4>\n