Geleneksel siyasi yay\u0131nc\u0131l\u0131k ve fazlas\u0131yla kullan\u0131lan at yar\u0131\u015f\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131<\/a>, se\u00e7im tehditlerini ortaya \u00e7\u0131karmak ve \u00f6l\u00e7mek ya da bunlar\u0131n arkas\u0131ndaki k\u00f6t\u00fc akt\u00f6rleri takip etmek i\u00e7in yetersizdir. Bunun yerine, ba\u011f\u0131ms\u0131z medya ve g\u00f6zlemci gazeteciler, giderek daha da istikrars\u0131zla\u015fan se\u00e7imlerin derinine inmeli ve ayn\u0131 zamanda bilgilerini, kendilerini ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kendisini anti-demokratik \u00e7\u0131karlar\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan korumalar\u0131 gerekiyor. Bunu yapmak i\u00e7in cesarete, planlamaya, i\u015f birli\u011fine dayal\u0131 destek, insan kaynaklar\u0131na ve bu tehditlerle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in yeni, yenilik\u00e7i ara\u00e7lara ihtiya\u00e7lar\u0131 var.<\/p>\n 2022’deki \u00f6nemli ulusal se\u00e7imler<\/a> aras\u0131nda Macaristan, Fransa, S\u0131rbistan, Kolombiya, Filipinler, Hindistan, Kenya, Brezilya ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki se\u00e7imler yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n Foto\u011fraf: Wikipedia (Creative Commons)<\/p><\/div>\n 1970’ler ve 80’lerde pek \u00e7ok akademisyenin “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc demokratikle\u015fme dalgas\u0131<\/a>” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecin ard\u0131ndan, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u015fimdi de otoriter liderlerin demokratik kurumlar\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rmak, bask\u0131c\u0131 yasalar \u00e7\u0131karmak, \u015fiddet ve g\u00f6zda\u011f\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan temin etmek ve bilgi ortam\u0131n\u0131 kontrol etmek ya da kirletmek i\u00e7in birbirlerinden taktikler \u00f6\u011frendikleri “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc otokratikle\u015fme dalgas\u0131” konusunda uyar\u0131da bulunuyorlar. Ayn\u0131 otoriterler muhalefet i\u00e7in adil olmayan oyun alanlar\u0131 da yaratabilirler. \u00d6rne\u011fin Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orb\u00e1n partisi Fidesz 2010 y\u0131l\u0131nda parlamentoda b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu kazand\u0131, \u00fclkesinin anayasas\u0131n\u0131 radikal bir \u015fekilde yeniden yazarak kendisine ve partisine gelecekteki se\u00e7imlere kendi lehlerine hile kar\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kolay bir yol sa\u011flad\u0131. Ancak ara\u015ft\u0131rmalar, otoriterlerin Polonya’da<\/a> oldu\u011fu gibi dar kapsaml\u0131 se\u00e7im zaferleri elde etti\u011fi \u00fclkelerde bile demokratik kurumlar\u0131n benzer sertlikte sonu\u00e7lar do\u011furacak \u015fekilde ad\u0131m ad\u0131m a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131labildi\u011fini g\u00f6steriyor. Yani ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteciler onlar\u0131 su\u00e7\u00fcst\u00fc yakalayabilir.<\/p>\n Economist Intelligence Unit 2020 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyada demokrasi oldu\u011fu iddia edilen 167 \u00fclkeden 116’s\u0131n\u0131n demokratik sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n geriledi\u011fini tespit etmi\u015f<\/a> ve sadece bir \u00fclkenin yani Tayvan’\u0131n olumlu y\u00f6nde b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlar att\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015f. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan tespit edilen tek olumlu, yayg\u0131n se\u00e7im e\u011filimi bile son iki y\u0131lda bir\u00e7ok \u00fclkede se\u00e7men kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artmas\u0131yla baz\u0131 \u00fcrpertici sonu\u00e7lar do\u011furdu. Uluslararas\u0131 Demokrasi ve Se\u00e7im Yard\u0131m\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (International IDEA) adl\u0131 STK’n\u0131n da g\u00f6zlemledi\u011fi gibi<\/a> ayn\u0131 \u00fclkeler ayn\u0131 zamanda en zehirli siyasi kutupla\u015fman\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeler.<\/p>\n Bu Seri Rehberde Neler Yer Al\u0131yor?\u00a0<\/strong><\/p>\n Se\u00e7im kurallar\u0131 ve ko\u015fullar\u0131 her \u00fclkede kendine \u00f6zg\u00fc olsa da, bu GIJN rehberi, g\u00f6zlemci muhabirlerin hemen her se\u00e7imi ara\u015ft\u0131rmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in\u00a0 buldu\u011funuz birincil yerel kaynaklar\u0131n \u00f6tesinde geni\u015f bir ara\u00e7, teknik ve kaynak yelpazesi sunmak \u00fczere tasarland\u0131. \u00d6rne\u011fin, korku tacirli\u011fi yapan kampanya sitelerinin arkas\u0131ndaki ki\u015fileri tespit etmek ve ba\u011flant\u0131 kurmak i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede basit \u00e7evrim i\u00e7i teknikler var ve art\u0131k \u015fiddet i\u00e7eren se\u00e7im olaylar\u0131ndan t\u00fcm sosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 yakalayabilen<\/a>, Facebook’ta siyasi reklamlar\u0131 arayabilen<\/a>, polisin sesli konu\u015fmalar\u0131n\u0131 takip edebilen<\/a>; a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131s\u0131 ve anti-demokratik sosyal medya kanallar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rabilen, yasad\u0131\u015f\u0131 kampanya finansman\u0131n\u0131 takip edebilen<\/a> ve veri da\u011flar\u0131n\u0131 otomatik olarak filtreleyebilen<\/a> a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ara\u00e7lar mevcut.<\/p>\n GIJN’in be\u015f b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan se\u00e7im habercili\u011fi rehberinin tamam\u0131 bu giri\u015f ve a\u015fa\u011f\u0131daki b\u00f6l\u00fcmleri de i\u00e7erecek \u015fekilde planland\u0131.<\/p>\n I-B\u00f6l\u00fcm:\u00a0 Se\u00e7im Verisi Kaz\u0131ma Ara\u00e7lar\u0131 (Yeni)<\/strong><\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen gazetecilerine ve se\u00e7im uzmanlar\u0131na 2022 ve sonras\u0131ndaki se\u00e7imleri ara\u015ft\u0131ran muhabirler i\u00e7in en iyi yeni ara\u00e7 ve teknikleri sorduk. Bu b\u00f6l\u00fcmde, \u00f6ne \u00e7\u0131kan arac\u0131m\u0131z\u0131 derinlemesine inceleyece\u011fiz \u00e7evrim i\u00e7i se\u00e7im konu\u015fmalar\u0131n\u0131 ve dezenformasyonu izlemek i\u00e7in kendi grafikleriyle birlikte harika, \u00fccretsiz, \u0130svi\u00e7re \u00e7ak\u0131s\u0131 benzeri bir ara\u015ft\u0131rma setiniz olacak. Ayr\u0131ca, se\u00e7imle ilgili web sitelerinin arkas\u0131ndaki ki\u015fileri tespit etmek i\u00e7in “Control-F” anahtar kelime arama komutlar\u0131ndan daha ileri dijital beceriler gerektirmeyen olduk\u00e7a basit bir ba\u015fka araca da yer verece\u011fiz.<\/p>\n II.B\u00f6l\u00fcm: Se\u00e7imlere Haz\u0131rlanmak<\/strong><\/p>\n Bu b\u00f6l\u00fcmde se\u00e7imlerin kurallar\u0131n\u0131 anlamak ve ipucu ve kaynak bulurken kendinizi, kaynaklar\u0131n\u0131z\u0131 ve verilerinizi nas\u0131l g\u00fcvende tutaca\u011f\u0131n\u0131za ili\u015fkin ara\u00e7 ve kaynaklar\u0131 listeleyece\u011fiz. Ayr\u0131ca, giderek daha pop\u00fcler hale gelen “se\u00e7ilmi\u015f otokratlar\u0131n oyun kitab\u0131” da dahil olmak \u00fczere ara\u015ft\u0131r\u0131lacak se\u00e7im trendlerini de listeleyece\u011fiz.<\/p>\n III.B\u00f6l\u00fcm: Adaylar\u0131 Ara\u015ft\u0131rmak<\/strong><\/p>\n Muhabirlerin ulusal makamlara aday olan politikac\u0131lar hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilmediklerini varsaymalar\u0131 \u00f6nemlidir. Burada adaylar\u0131n \u00e7evrim i\u00e7i ge\u00e7mi\u015flerini, gizli varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve onlar\u0131 ger\u00e7ekten tan\u0131yan ki\u015filerin ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmaya y\u00f6nelik ara\u00e7lar\u0131 payla\u015f\u0131yoruz. Ayr\u0131ca adaylar\u0131n ge\u00e7mi\u015flerine ili\u015fkin durum tespiti yapmak i\u00e7in bir metodoloji payla\u015faca\u011f\u0131z ve Brezilya’dan \u00e7arp\u0131c\u0131 bir vaka \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 kullanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n IV.B\u00f6l\u00fcm: Siyasi Mesajla\u015fma ve Dezenformasyonun Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n Etkili se\u00e7im konu\u015fmalar\u0131 ger\u00e7ekte nerede ger\u00e7ekle\u015fiyor? Siyasi reklam ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 ve dezenformat\u00f6rler kimlerdir ve nas\u0131l tespit edilebilirler? Bu b\u00f6l\u00fcmde, vatanda\u015flar\u0131n \u00f6nemli politika konular\u0131ndan tuhaf komplolara ve se\u00e7imleri \u015fiddetle bozmaya y\u00f6nelik komplolara kadar her \u015feyi tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Telegram ve Twitter gibi platformlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ad\u0131m ad\u0131m y\u00f6ntemler payla\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n Genel Se\u00e7imlerde Dikkate Al\u0131nmas\u0131 Gereken Veri Kaz\u0131ma Stratejileri<\/strong><\/p>\n 1. \u0130nsanlar (Vatanda\u015flar) Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Yerel \u0130pu\u00e7lar\u0131 ve Veritabanlar\u0131 Bulun.<\/strong><\/p>\n Se\u00e7imleri ara\u015ft\u0131ran uzmanlar ve GIJN \u00fcyesi haber merkezleri, etkili veri tabanlar\u0131 ve ara\u00e7lar \u00e7ok \u00f6nemli olsa da, en \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n insan kaynaklar\u0131yla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bunlar aras\u0131nda ihbarc\u0131lar, kolluk kuvvetleri ve sivil toplum uzmanlar\u0131, se\u00e7im y\u00f6neticileri, alt d\u00fczey kampanya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ve daha da \u00f6nemlisi demokrasiyi \u00f6nemseyen s\u0131radan vatanda\u015flar yer al\u0131yor.<\/p>\n ABD h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan finanse edilen Ulusal Demokratik Enstit\u00fc<\/a>‘n\u00fcn se\u00e7im programlar\u0131 direkt\u00f6r\u00fc Pat Merloe, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda partizan olmayan y\u00fczlerce se\u00e7im izleme grubundan gazetecilere zengin bilgiler sunuldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. NDI’\u0131n \u00fclke baz\u0131ndaki veritaban\u0131nda 89 \u00fclkede 251 incelenmi\u015f kurulu\u015f yer al\u0131yor<\/a>. Merloe, g\u00fcvenilir gruplar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z medya i\u00e7in yeterince kullan\u0131lmayan bir kaynak oldu\u011funu ve en \u00f6nemlisi de muhabirleri, kampanyalar\u0131n ve destek\u00e7ilerin yasalara uygunlu\u011funu de\u011ferlendirmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyacaklar\u0131 g\u00fcncel yerel se\u00e7im kurallar\u0131na ve veri setlerine y\u00f6nlendirebileceklerini s\u00f6yl\u00fcyor. Merloe \u00f6rnek olarak, Zambiya’n\u0131n 2021 ba\u015fkanl\u0131k ara se\u00e7imine 1.108 g\u00f6zlemci g\u00f6nderen Zambiya Hristiyan Kiliseleri \u0130zleme Grubu (CCMG) ile G\u00fcrcistan’daki Gen\u00e7 Avukatlar \u0130ttifak\u0131 ve ISFED<\/a>‘i (Uluslararas\u0131 Adil Se\u00e7imler Derne\u011fi) g\u00f6sterdi.<\/p>\n Merloe, “Baz\u0131lar\u0131 se\u00e7im \u015fiddetine, baz\u0131lar\u0131 dezenformasyona bak\u0131yor olabilir, hepsi se\u00e7men listelerinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, oy verme merkezlerinin yerleri, se\u00e7im g\u00fcn\u00fc dikkat edilmesi gereken 10 \u015fey gibi sorulara bak\u0131yor olabilir, ula\u015faca\u011f\u0131m ki\u015filer bunlar” diyor.<\/p>\n 2. \u00dclkeniz Ger\u00e7ek Bir Demokrasiymi\u015f Gibi Haber Yap\u0131n (\u00d6yle Olmasa Bile)<\/strong><\/p>\n Halihaz\u0131rda otoriter bir y\u00f6netimin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00fclkelerdeki se\u00e7imleri haberle\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6nemli bir genel strateji, m\u00fcmk\u00fcn olan her durumda, \u00fclke i\u015fleyen bir demokrasiymi\u015f gibi haber yapmakt\u0131r.<\/a> Ba\u015fka bir deyi\u015fle, muhtemelen tutuklamalar, i\u015ften \u00e7\u0131karmalar ya da kay\u0131tl\u0131 oy de\u011fi\u015fiklikleri ile sonu\u00e7lanmayacak kampanya yolsuzluklar\u0131yla ilgili hikayelerin bile pe\u015finden gidin, \u00e7\u00fcnk\u00fc M\u0131s\u0131r Mada Masr sitesinin ba\u015f edit\u00f6r\u00fc Lina Attalah<\/a>‘\u0131n da belirtti\u011fi gibi, bu yakla\u015f\u0131m otosans\u00fcr\u00fc \u00f6nlemeye yard\u0131mc\u0131 olur ve se\u00e7menlerin kamu eti\u011fi beklentileri i\u00e7in \u00e7\u0131tay\u0131 y\u00fcksek tutar.<\/p>\n 3. Se\u00e7imlerdeki Kirli Oyunlar\u0131n Kan\u0131tlar\u0131n\u0131 Kitle Kaynaktan Toplay\u0131n<\/strong><\/p>\n \u00dclkenizdeki se\u00e7im sohbetlerine WhatsApp gibi herkese a\u00e7\u0131k olmayan mesajla\u015fma platformlar\u0131 hakimse \u00f6zellikle G\u00fcney Afrika veya Latin Amerika’da uzmanlar haber merkezlerinin Google Voice uygulamas\u0131<\/a> arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir WhatsApp ihbar hatt\u0131 numaras\u0131 yay\u0131nlamas\u0131n\u0131 \u00f6neriyor. Ard\u0131ndan bu kayna\u011f\u0131 kullanarak izleyicilerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 yanl\u0131\u015f se\u00e7im iddialar\u0131n\u0131, se\u00e7men kayd\u0131 hilelerini veya a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131s\u0131 g\u00f6zda\u011flar\u0131n\u0131\u00a0 size bildirmelerini sa\u011flay\u0131n. Dahas\u0131 uzmanlar rakip haber merkezlerinin i\u015f birli\u011fi yapmas\u0131n\u0131 ve ayn\u0131 ihbar hatt\u0131 numaras\u0131n\u0131 kullanmas\u0131n\u0131, anti-demokratik suiistimalleri ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in birlikte \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ve ard\u0131ndan kayna\u011f\u0131na kadar takip etmeyi \u00f6neriyor.<\/p>\n Bu teknik ayn\u0131 zamanda yerle\u015fik demokrasiler i\u00e7in \u00f6zellikle de dezenformasyon ama\u00e7l\u0131 robocall’lar\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00f6nemli. Se\u00e7menleri daha fazla vergi \u00f6demekle tehdit eden ya da az\u0131nl\u0131klara se\u00e7im g\u00fcn\u00fcnden bir g\u00fcn sonra oy kullanmalar\u0131n\u0131 tavsiye eden aramalar\u0131n<\/a> sorumlular\u0131n\u0131n izini s\u00fcrmek, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde, muhabirlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 en zorlu teknik sorunlardan biri olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Ancak uzmanlar, bu aramalarda kitle kaynakl\u0131 veri toplaman\u0131n bir noktadan ba\u015flamak i\u00e7in en iyi yer oldu\u011fu konusunda hemfikir.<\/p>\n 4. Basit Boolean Google Aramalar\u0131n\u0131 Deneyin ve Tekrarlay\u0131n.<\/strong><\/p>\n Geli\u015fmi\u015f Boolean arama<\/a> hileleri ve “Google dorks”<\/a>, \u00e7evrim i\u00e7i aramalar\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131z olan verileri daraltmada g\u00fc\u00e7l\u00fc bir y\u00f6ntem. Ancak, GIJN’in bu k\u0131lavuz i\u00e7in uzmanlarla yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden \u00e7\u0131kan \u00e7arp\u0131c\u0131 bir sonu\u00e7, dijital aramalar\u0131n\u0131n ne kadar basit, h\u0131zl\u0131 ve deneme yan\u0131lma y\u00f6ntemiyle yap\u0131lma e\u011filiminde oldu\u011fu. Asl\u0131nda, geli\u015fmi\u015f a\u00e7\u0131k kaynak bilgi toplama becerilerine nadiren ihtiya\u00e7 duyuluyor. \u00d6rne\u011fin, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteci ve New York \u00dcniversitesi’nin Demokrasi i\u00e7in Siber G\u00fcvenlik<\/a> projesinin dan\u0131\u015fman\u0131 Nancy Watzman<\/a>‘\u0131n se\u00e7men sindirme planlar\u0131 i\u00e7in Google aramalar\u0131 yapmas\u0131n\u0131 izledik ve \u00e7o\u011fu zaman, hepimizin kulland\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 Google arama \u00e7ubu\u011funda AND ve OR temel terimleriyle<\/a> birlikte d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc, dikkatlice d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f anahtar kelimeleri kullan\u0131yordu.<\/p>\n \u0130\u015fte Watzman’\u0131n dijital muhabir defterinden basit Google aramalar\u0131na bir \u00f6rnek. 2021’de ABD Kongre Binas\u0131’nda 6 Ocak’ta ya\u015fanan ayaklanman\u0131n ard\u0131ndan, 20 Ocak’ta Ba\u015fkan Joe Biden’\u0131n yemin t\u00f6renine y\u00f6nelik \u015fiddet tehditlerini kontrol etmek i\u00e7in bir dizi e\u015fle\u015ftirilmi\u015f terim kulland\u0131: “patriot” AND (“march” OR “rally” OR “january 20” OR “jan 20” OR “fraudulent election” OR “ashli babbit” OR “storm” OR “capital” OR “capitol”) “inauguration” AND (“march” OR “rally” OR “storm” OR “fraud”).<\/p>\n Watzman, Google’\u0131n se\u00e7im ara\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. E\u011fer arama motorunun ve ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurur ve denemeye devam edersek daha \u00f6nemli olacakt\u0131r.<\/p>\n 5. Se\u00e7men Beklentilerini Y\u00f6netmek.<\/strong><\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin rol\u00fc sadece se\u00e7imlerde hesap verebilirlik ve suistimalleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bildirilen ger\u00e7eklerin do\u011frulu\u011funu ve se\u00e7imlerin me\u015fruiyetini vurgulayan etkili kamu hizmeti gazetecili\u011fini de kapsamakta. Bu, Flourish<\/a> gibi m\u00fckemmel a\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7lar\u0131yla, sahte sahtekarl\u0131k iddialar\u0131na kar\u015f\u0131 koymak, haber odas\u0131 i\u015f birli\u011fini te\u015fvik etmek ve se\u00e7im say\u0131mlar\u0131ndaki normal gecikmeler ve tipik hatalar i\u00e7in se\u00e7men beklentilerini belirlemek i\u00e7in g\u00f6rselle\u015ftirme yapamay\u0131 da gerektirir. Uzmanlar ayr\u0131ca siyasi olarak kutupla\u015fm\u0131\u015f \u00fclkelerde medyaya g\u00fcveni art\u0131rmak i\u00e7in net “Neden yapt\u0131k” hikayesi a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 da \u00f6neriyorlar. Trusting News<\/a> direkt\u00f6r yard\u0131mc\u0131s\u0131 Lynn Walsh<\/a>, muhabirlerin se\u00e7im ara\u015ft\u0131rmas\u0131 odakl\u0131 haberlerinin “Bunu neden\/nas\u0131l haberle\u015ftirdik” kutular\u0131n\u0131 belirgin bir \u015fekilde yerle\u015ftirmelerini ve muhabir taraf\u0131ndan samimi, birinci \u015fah\u0131s video klip a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 da dikkate almalar\u0131n\u0131 \u00f6neriyor.<\/p>\n RISE Moldova Vaka \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131: Se\u00e7im Kep\u00e7eleri i\u00e7in Bir Metodoloji<\/strong><\/p>\n G\u00fcvenilir k\u00fcresel ve yerel veri tabanlar\u0131 yeni sorular\u0131 tetiklemek, ba\u011flant\u0131lar\u0131 bulmak ve ger\u00e7ekleri kontrol etmek i\u00e7in m\u00fckemmel kaynaklar. Bu rehberin ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde birka\u00e7 faydal\u0131 veri setini payla\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n Bununla birlikte, GIJN \u00fcyesi ve Organize Su\u00e7 ve Yolsuzluk Raporlama Projesi’<\/a>nin (OCCRP) Do\u011fu Avrupa i\u015ftiraki olan ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu RISE Moldova’n\u0131n Rus\u00e7a edit\u00f6r\u00fc Vladimir Thorik, se\u00e7im suistimalleriyle ilgili \u00e7o\u011fu b\u00fcy\u00fck haberin insan kaynaklar\u0131 veya s\u0131z\u0131nt\u0131larla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve veri taban\u0131 madencili\u011fi, sosyal medya aramalar\u0131 ve a\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bir kombinasyonu ile sona erdi\u011fini vurguluyor.<\/p>\n Thorik ve ekibinin 2020’deki “Kremlinovici” ara\u015ft\u0131rmas\u0131<\/a> tam da b\u00f6yle bir yol izledi. RISE Moldova’n\u0131n daha \u00f6nceki derinlemesine se\u00e7im raporlar\u0131na sayg\u0131 duyan anonim bir kaynaktan gelen bir s\u0131z\u0131nt\u0131yla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bu ilk s\u0131z\u0131nt\u0131y\u0131, geli\u015fmi\u015f kaynaklarla yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler izledi ve Chernov Ar\u015fivleri olarak bilinen bir veri taban\u0131 ve Rusya Dosya Merkezi<\/a> ile ortak habercilikle do\u011fruland\u0131.<\/p>\n Foto\u011fraf: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc (RISE Moldova)<\/p><\/div>\n Bu kapsaml\u0131 s\u00fcre\u00e7 sayesinde RISE Moldova, Moldova’n\u0131n o d\u00f6nemki cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yeniden se\u00e7im kampanyas\u0131 ile Rus istihbarat servisleri aras\u0131ndaki yak\u0131n ba\u011flant\u0131lar\u0131 ve koordinasyonu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Buna ek olarak, se\u00e7im yasalar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini belgeledi, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n ailesi ile Rus \u015firketleri aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli i\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131 buldu<\/a> ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile iktidar partisi genel merkezlerine Kremlin’den g\u00f6nderilen “se\u00e7im teknolojisi dan\u0131\u015fmanlar\u0131” olarak sekiz gizemli ziyaret\u00e7iyi tespit etti.<\/a> RISE Moldova, baz\u0131 yerel konu\u015fmalar\u0131n ve kampanya sloganlar\u0131n\u0131n<\/a> gizli bir Rus birim taraf\u0131ndan nas\u0131l haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile g\u00f6sterdi.<\/p>\n Thorik’in yaz\u0131 dizisi se\u00e7imlerde atlatma haberler yapmak isteyenler i\u00e7in faydal\u0131 bir vaka \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131.<\/p>\n Baz\u0131 \u0130pu\u00e7lar\u0131:<\/strong><\/p>\n Thorik, “Bir se\u00e7imde b\u00fcy\u00fck bir if\u015faat i\u00e7in, herhangi bir veri taban\u0131nda bulamayaca\u011f\u0131n\u0131z birincil bilgilere ihtiyac\u0131n\u0131z vard\u0131r, bu da iyi yerle\u015ftirilmi\u015f insan kaynaklar\u0131 veya bir s\u0131z\u0131nt\u0131 anlam\u0131na gelir” diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. “Ancak ger\u00e7ekleri kontrol etmek ve daha fazla ara\u015ft\u0131rma yapmak i\u00e7in bu veritabanlar\u0131na ve bireyleri s\u0131f\u0131rlamak i\u00e7in ara\u00e7lara ihtiyac\u0131n\u0131z var.” \u00d6rne\u011fin, Thorik’in ald\u0131\u011f\u0131 ilk ihbar, Moldova’n\u0131n o zamanki cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n stratejik ileti\u015fim i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 “Kremlinovici” kullan\u0131c\u0131 ad\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131 ve bu da RISE Moldova ekibinin hedefli \u00e7evrim i\u00e7i aramalar\u0131na rehberlik etti.<\/p>\n Peki ama s\u0131zd\u0131r\u0131lan materyaller muhabirlerin eline nas\u0131l ge\u00e7meli? Thorik, “S\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131n ki\u015fisel olarak aktar\u0131lmas\u0131 iyidir \u00e7\u00fcnk\u00fc dijital bir izi ortadan kald\u0131r\u0131r” diyor. “Ancak s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131 \u015fahsen de\u011fil, bir arac\u0131 vas\u0131tas\u0131yla alman\u0131z\u0131 tavsiye ederim, zira do\u011frudan temas kayna\u011f\u0131 tehlikeye atabilir.”<\/p>\n Thorik’in ara\u015ft\u0131rmas\u0131, Rusya yanl\u0131s\u0131 bir aday ad\u0131na endi\u015fe verici yabanc\u0131 m\u00fcdahalesini ortaya \u00e7\u0131karman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, d\u0131\u015far\u0131dan dan\u0131\u015fmanlar\u0131n Merkez Se\u00e7im Komisyonu’na kay\u0131t yapt\u0131rmamas\u0131 nedeniyle Moldova yasalar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini de kan\u0131tlad\u0131. Thorik ayr\u0131ca, Rusya’n\u0131n tavsiyelerinin ard\u0131ndan g\u00f6revdeki aday\u0131n kampanya taktiklerinin nas\u0131l b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti\u011fini de g\u00f6sterdi.<\/p>\n Ek Kaynaklar<\/strong><\/p>\n Demokrasiye Y\u00f6nelik Risklere Odaklan\u0131n: ABD Se\u00e7imlerinin Kapsam\u0131 i\u00e7in Yurtd\u0131\u015f\u0131ndan Dersler<\/a><\/p>\n ABD Se\u00e7imleri i\u00e7in Temel Kaynaklar: \u00d6n Saflardaki Gazeteciler i\u00e7in Bir Saha Rehberi<\/a><\/p>\n A\u00e7\u0131k Kaynak Uzmanlar\u0131 ABD Kongre Binas\u0131 \u0130syanc\u0131lar\u0131n\u0131 Nas\u0131l Tespit Etti?<\/a><\/p>\n GIJN’in se\u00e7im k\u0131lavuzu, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin t\u00fcm kampanyalar\u0131, adaylar\u0131 veya se\u00e7im suiistimallerini ara\u015ft\u0131rmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ara\u00e7lar, teknikler ve kaynaklar sunuyor. <\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":506675,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":true,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23203,23041,23200,23202],"tags":[19861,19862,19863,19864,19865,19686,19866,19867,19868,19869,19689],"gijn_topic":[18921],"series":[],"gijn_language":[17789],"gijn_region":[],"class_list":["post-604123","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bolum","category-chapter","category-kaynak","category-kilavuz","tag-genel-secimler-tr","tag-gijn-secim-rehberi-tr","tag-occrp-tr","tag-ornek-vakalar-tr","tag-rise-moldova-tr","tag-rusya-tr","tag-secim-ihlalleri-tr","tag-secim-rehberi-tr","tag-secimler-tr","tag-turkiye-tr","tag-ukrayna-tr","gijn_topic-vaka-calismalari","gijn_language-tr-tr"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/604123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=604123"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/604123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1222840,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/604123\/revisions\/1222840"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/506675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=604123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=604123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=604123"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=604123"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=604123"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=604123"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=604123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"Wikipedia](\"https:\/\/gijn.wpenginepowered.com\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Wikipedia-map-of-2022-elections-771x432.png\")
![\"Kremlinovici](\"https:\/\/gijn.wpenginepowered.com\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Kremlinovici-Investigation-screenshot.jpg\")
\n
![](\"https:\/\/gijn.wpenginepowered.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Rowan-Philp-140x140-1-140x140.png\")
Rowan Philp<\/a> GIJN i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan bir muhabirdir. Daha \u00f6nce G\u00fcney Afrika’n\u0131n Sunday Times<\/a> gazetesinin ba\u015f muhabiriydi. D\u0131\u015f muhabir olarak d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda iki d\u00fczineden fazla \u00fclkede haber, siyaset, yolsuzluk ve \u00e7at\u0131\u015fma haberleri yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"