{"id":590562,"date":"2022-10-17T14:38:57","date_gmt":"2022-10-17T18:38:57","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=590562"},"modified":"2024-11-04T07:05:22","modified_gmt":"2024-11-04T12:05:22","slug":"matematiksel-hatalardan-kacinmanin-4-yolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/hikayeler\/matematiksel-hatalardan-kacinmanin-4-yolu\/","title":{"rendered":"Matematiksel Hatalardan Ka\u00e7\u0131nman\u0131n 4 Yolu"},"content":{"rendered":"

Bu\u00a0g\u00f6nderi<\/a>\u00a0ilk\u00a0olarak Harvard Kennedy School’un Shorenstein Medya, Politika ve Kamu Politikas\u0131 Merkezi’nin bir yay\u0131n\u0131 olan\u00a0Gazetecinin Kayna\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131 ve izin al\u0131narak yeniden yay\u0131nland\u0131.<\/a><\/em><\/p>\n

Devlet finansman\u0131, su\u00e7 oranlar\u0131 ve kamuoyu yoklamas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 gibi say\u0131lardaki de\u011fi\u015fiklikleri bildirirken zaman i\u00e7inde bir say\u0131n\u0131n ne kadar artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc izleyicilere s\u00f6ylemek \u00f6nemlidir. Ancak bunu yapmadan \u00f6nce, “y\u00fczde de\u011fi\u015fim” ile “y\u00fczde puan de\u011fi\u015fim” aras\u0131ndaki fark\u0131 bilmeniz gerekir.<\/p>\n

On y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir haberlerde istatistik kullan\u0131m\u0131 \u00fczerine dersler ve at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapan\u00a0The Center for Public Integrity’de<\/a>\u00a0k\u0131demli edit\u00f6r olan\u00a0\u00a0Jennifer LaFleur<\/a> , \u201cY\u00fczde de\u011fi\u015fimi ve y\u00fczde puan\u0131 de\u011fi\u015fimi her zaman birbirine kar\u0131\u015f\u0131yor\u201d diyor . Ayr\u0131ca Amerikan \u00dcniversitesi’nde veri gazetecili\u011fi dersleri vermekte. Gazetecilerin bu temel matematiksel kavramlarda ustala\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak d\u00f6rt ipucu.<\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u201cY\u00fczde de\u011fi\u015fim\u201din de\u011fi\u015fim\u00a0oran\u0131<\/em>\u00a0oldu\u011funu unutmay\u0131n .\u00a0De\u011fi\u015fiklik miktar\u0131n\u0131<\/em> belirtmek i\u00e7in “y\u00fczde noktas\u0131” kullan\u0131n<\/strong><\/p>\n

Bir say\u0131n\u0131n \u00f6nceki bir say\u0131ya g\u00f6re ne kadar de\u011fi\u015fti\u011fini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in “y\u00fczde” kullan\u0131r\u0131z.<\/p>\n

\u00d6rnek olarak yasa koyucular\u0131n 2021’de yeni bir trafik g\u00fcvenli\u011fi program\u0131n\u0131 finanse etmek i\u00e7in 30 milyon dolar ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m. Bu y\u0131l, 38 milyon dolar b\u00fct\u00e7e ay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n

Bu bilgilere dayanarak, trafik g\u00fcvenli\u011fi program\u0131 i\u00e7in ayr\u0131lan fonun 2021’den 2022’ye kadar neredeyse %27 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz ([8 milyon $ b\u00f6l\u00fc 30 milyon $] x 100).<\/p>\n

Bu ad\u0131m ad\u0131m talimatlarla<\/a> matemati\u011fi kendiniz yapabilirsiniz\u00a0\u00a0ancak \u00e7evrim i\u00e7i olarak bir y\u00fczde de\u011fi\u015fim hesaplay\u0131c\u0131s\u0131 bulmak kolayd\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fczdeleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken, aralar\u0131ndaki fark\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in “y\u00fczde puanlar\u0131” kullan\u0131n.\u00a0\u00d6rne\u011fin, %17 ile %44 aras\u0131nda 27 puanl\u0131k bir fark var.<\/p>\n

Associated Press stilinin haberlerde \u201cy\u00fczde\u201d sembol\u00fcn\u00fc kullanmay\u0131, ancak \u201cy\u00fczde noktas\u0131\u201d yazmay\u0131 gerektirdi\u011fini belirtmekte fayda var.<\/p>\n

2. Y\u00fczdeleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken \u00e7ok dikkatli olun \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bir\u00e7ok insan\u0131n hata yapt\u0131\u011f\u0131 yer.<\/strong><\/p>\n

Y\u00fczdeleri toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda veya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda\u00a0 \u00f6rne\u011fin, 1981’de otizm te\u015fhisi konan \u00e7ocuklar\u0131n y\u00fczdesini 2021’de te\u015fhis edilen y\u00fczdeden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131zda\u00a0 sonucu y\u00fczde puanlar\u0131 kullanarak a\u00e7\u0131klay\u0131n.<\/p>\n

LaFleur, “\u0130ki y\u00fczdeyi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yorsan\u0131z, bu y\u00fczde puan\u0131d\u0131r” diyor.<\/p>\n

\u0130l\u00e7e sa\u011fl\u0131k departman\u0131, otizm te\u015fhisi konan \u00e7ocuk y\u00fczdesinin 1981’de %1’den 2021’de %5’e y\u00fckseldi\u011fini bildirirse, o d\u00f6nem boyunca te\u015fhis oran\u0131n\u0131n 4 puan artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek do\u011fru olur.<\/p>\n

Oran %4 artmad\u0131. Bu senaryoda, te\u015fhis oran\u0131 %400 veya be\u015f kat artt\u0131.<\/p>\n

Bu t\u00fcr bir hata yayg\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in, LaFleur gazetecileri h\u00fck\u00fcmet raporlar\u0131ndaki ve di\u011fer belgelerdeki y\u00fczde de\u011fi\u015fim rakamlar\u0131n\u0131 iki kez kontrol etmeye te\u015fvik ediyor ayn\u0131 haber kayna\u011f\u0131ndaki gazetecilerden gelen haberler de dahil.<\/p>\n

\u201cSorunun bir k\u0131sm\u0131, \u00e7o\u011fu zaman haber odas\u0131nda [bu t\u00fcr hatalar\u0131] fark eden birinin olmamas\u0131\u201d diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. “Bir muhabir bunu y\u0131llarca yapm\u0131\u015f ve s\u00f6ylediklerinin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu anlamam\u0131\u015f olabilir.”<\/p>\n

3. A\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak say\u0131lara dayal\u0131 bir haberi anlat\u0131rken, anlam veya ba\u011flamdan \u00f6d\u00fcn vermeden baz\u0131 say\u0131lar\u0131 ortadan kald\u0131rman\u0131n yollar\u0131n\u0131 aray\u0131n. \u00d6rne\u011fin, yerel bir kolejde \u00f6\u011frenim \u00fccretinin %100 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmek yerine, iki kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyin.<\/strong><\/p>\n

Say\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 haberler izleyicilerin kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabilir ve bunaltabilir ve baz\u0131 insanlar ka\u00e7\u0131nabilir. Hangi say\u0131lar\u0131 vurgulamak istedi\u011finizi dikkatlice se\u00e7in. Hem Poynter Enstit\u00fcs\u00fc hem de Donald W. Reynolds Gazetecilik Merkezi, paragraf ba\u015f\u0131na en fazla \u00fc\u00e7 rakam \u00f6nermekte.<\/p>\n

LaFleur, izleyicilerin bilgileri h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde kavramas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in baz\u0131 say\u0131lar\u0131n kelimelerle de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6neriyor. Bir say\u0131 iki kat\u0131na, \u00fc\u00e7e katland\u0131 veya d\u00f6rt kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131 dedi\u011finizde bir\u00e7ok ki\u015fi ne demek istedi\u011finizi hemen anlayacakt\u0131r. Bir say\u0131n\u0131n %100, %200 veya daha fazla artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek daha az yayg\u0131n oldu\u011fundan, baz\u0131 ki\u015filerin bunun ne anlama geldi\u011fini anlamak i\u00e7in durup biraz matematik yapmas\u0131 gerekebilir.<\/p>\n

LaFleur, “\u0130nsanlara her zaman m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca basit terimleri tavsiye ederim” diyor.<\/p>\n

4. Matematik becerilerinizin keskinle\u015ftirilmesi gerekiyorsa, e\u011fitim al\u0131n.\u00a0Temel matematik kavramlar\u0131n\u0131n sa\u011flam bir \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131, gazetecilerin yanl\u0131\u015f bilgileri ve matematik hatalar\u0131n\u0131 tespit etmelerine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/strong><\/p>\n

Gazetecilik ve y\u00fcksek \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131, muhabirlerin ve edit\u00f6rlerin matematik becerilerini geli\u015ftirmelerine ve yenilerini geli\u015ftirmelerine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00e7evrim i\u00e7i kurslar, y\u00fcz y\u00fcze e\u011fitimler ve di\u011fer kaynaklar sunar. \u0130\u015fte baz\u0131lar\u0131:<\/p>\n