{"id":547108,"date":"2022-05-24T08:19:09","date_gmt":"2022-05-24T12:19:09","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=547108"},"modified":"2023-09-11T12:05:13","modified_gmt":"2023-09-11T16:05:13","slug":"dezenformasyonun-kokenlerini-arastirmak-icin-ipuclari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/ipucu-sayfasi\/dezenformasyonun-kokenlerini-arastirmak-icin-ipuclari\/","title":{"rendered":"Dezenformasyonun K\u00f6kenlerini Ara\u015ft\u0131rmak \u0130\u00e7in \u0130pu\u00e7lar\u0131"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Yanl\u0131\u015f bilgilendirme ve dezenformasyon kampanyalar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131ran ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteciler i\u00e7in bunlar\u0131n arkas\u0131nda kimin oldu\u011funu belirlemek \u00f6nemlidir. Ancak bu yeterli de\u011fil, \u00e7evrim i\u00e7i dedektif\u00a0Craig Silverman<\/a>\u00a012. K\u00fcresel Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Konferans\u0131\u2019nda (#GIJC21)<\/a>\u00a0uyar\u0131yor. ProPublica\u2019da muhabir olan Silverman, ayn\u0131 derecede \u00f6nemli olan\u0131n ilgili ki\u015filerin motivasyonlar\u0131n\u0131 anlamak oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Silverman, bu kampanyalardaki en yayg\u0131n unsurun yanl\u0131\u015f ba\u011flam i\u00e7erdi\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ger\u00e7eklere dayal\u0131 bir ifadenin veya do\u011fru bir al\u0131nt\u0131n\u0131n orijinal anlam\u0131ndan veya ortam\u0131ndan ar\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirme i\u00e7in yeniden tasarland\u0131\u011f\u0131 yere dikkat \u00e7ekiyor. \u201cYani, yanl\u0131\u015f bilgi ve dezenformasyonu ara\u015ft\u0131rmay\u0131 veya izlemeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde, bu ba\u011flam\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131s\u0131n\u0131z\u201d diyor. \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131zca %100 yanl\u0131\u015f olan \u015feyler ar\u0131yorsan\u0131z, yaln\u0131zca haber oldu\u011funu iddia eden bir \u015fey ar\u0131yorsan\u0131z, oradaki \u00e7o\u011fu detay\u0131 ka\u00e7\u0131racaks\u0131n\u0131z.\u201d<\/p>\n

Silverman, Harvard Shorenstein Medya, Politika ve Kamu Politikas\u0131 Merkezi\u2019nde \u00e7evrim i\u00e7i mitler ve sahte haberlerle ilgili ara\u015ft\u0131rmalarda uzmanla\u015fm\u0131\u015f k\u0131demli bir ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlisi olan gazeteci Jane Lytvynenko taraf\u0131ndan GIJC21\u2019de bir GIJC21 \u00e7al\u0131\u015ftay\u0131na kat\u0131ld\u0131. Lytvynenko, yanl\u0131\u015f bilgi ve dezenformasyonun genellikle stratejik olarak yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. \u201cKampanyalar\u0131n planland\u0131\u011f\u0131 a\u015famalar var ve ard\u0131ndan sosyal medyaya yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131, gazetecilerin yan\u0131tlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fimiz a\u015famalar var\u201d dedi. \u201cVe elbette, pek \u00e7ok kampanya, s\u0131rf onlar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in ortadan kalkm\u0131yor. Bunun yerine uyum sa\u011fl\u0131yorlar.\u201d<\/p>\n

\u0130ki gazeteci bu kampanyalar\u0131n k\u00f6kenine inmek i\u00e7in bir dizi ipucu ve ara\u00e7 sundu.<\/p>\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n

Dezenformasyonu Ortadan Kald\u0131rmak \u0130\u00e7in \u0130pu\u00e7lar\u0131:<\/strong>
\n<\/strong>
\n<\/strong>Videolar ve Foto\u011fraflar<\/strong><\/p>\n

Videolar\u0131 ve foto\u011fraflar\u0131 do\u011frulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken gazeteciler kendilerine \u015funu sormal\u0131d\u0131r: Orijinal bir resim mi yoksa video mu? \u0130\u00e7eri\u011fi kim ve ne zaman ele ge\u00e7irdi? Ve son olarak, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc veya video nerede \u00e7ekildi. Bu, co\u011frafi konumunu belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n

Lytvynenko ve Silverman, Chrome ile \u00e7al\u0131\u015fan bir do\u011frulama eklentisi olan WeVerify\u00a0<\/a>arac\u0131n\u0131 \u00f6nerdi. Eklenti y\u00fckledikten sonra kullan\u0131c\u0131lara TinEye<\/a>,\u00a0Bing\u00a0<\/a>ve\u00a0Yandex<\/a> dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli arama motorlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir foto\u011fraf \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma se\u00e7ene\u011fi sunar ve ayr\u0131ca kullan\u0131c\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn belirli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc vurgulamas\u0131na ve yaln\u0131zca g\u00f6rseli aramaya olanak tan\u0131yor. Yandex ayr\u0131ca y\u00fcz tan\u0131ma \u00f6zelli\u011fine de sahip, ancak bu teknoloji hala ek do\u011frulama gerektiriyor. Lytvynenko, \u201cG\u00f6rsel aramadaki en \u00f6nemli \u015feylerden biri, WeVerify arama uzant\u0131s\u0131n\u0131n yapman\u0131za izin verdi\u011finin yani Google\u2019\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mektir\u201d.<\/p>\n

Sosyal Medya Hesaplar\u0131<\/strong><\/p>\n

Yanl\u0131\u015f bilgileri \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcrken sosyal medya hesaplar\u0131n\u0131n bilgileri payla\u015fan veya payla\u015fanlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmak iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131d\u0131r. \u0130lk olarak, do\u011frulanm\u0131\u015f bir hesap olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol edin: Hesab\u0131n ger\u00e7ekten sahibi oldu\u011funu iddia eden ki\u015fiye mi ait? Hesap ne zaman olu\u015fturuldu? Nerede olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor? Ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir ge\u00e7mi\u015f kontrol\u00fc yap\u0131n: A\u011flar\u0131 onlar hakk\u0131nda ne diyor? Onlar kiminle arkada\u015f? Kimlerle d\u00fczenli olarak konu\u015fuyorlar, ne payla\u015f\u0131yorlar, be\u011feniyorlar m\u0131? \u00d6r\u00fcnt\u00fcler neler? D\u00fczenli olarak ve hangi konularda g\u00f6nderi yay\u0131nl\u0131yorlar?<\/p>\n

Silverman, \u201cBazen iddia ettikleri ki\u015fi ile hesapta g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz i\u00e7erik t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda bir miktar kopukluk veya \u00e7eli\u015fki olabilir, bunlar, izlemek isteyece\u011finiz t\u00fcrden \u015feyler.\u201d<\/p>\n

Twitonomy<\/a>, gazetecilerin incelemekte olduklar\u0131 bir Twitter hesab\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve g\u00f6rselle\u015ftirilmi\u015f analiti\u011fini elde etmek i\u00e7in kullanabilecekleri bir ara\u00e7. Silverman, \u201cSize ne s\u0131kl\u0131kta tweet att\u0131klar\u0131n\u0131, ne zaman tweet att\u0131klar\u0131n\u0131, hangi hesaplara yan\u0131t verdiklerini, kimleri retweetlediklerini s\u00f6yler, ayr\u0131ca size ne zaman tweet att\u0131klar\u0131n\u0131n bir d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc verebilir ve bu, hangi saat diliminde olduklar\u0131n\u0131 anlaman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n

Sohbet Uygulamalar\u0131<\/strong><\/p>\n

\n
\"\"
Craig Silverman taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u201cDo\u011frulama El Kitab\u0131: Dezenformasyon ve Medya Manip\u00fclasyonu\u00a0<\/a>\u201d, gazetecilerin dezenformasyonu ve medya manip\u00fclasyonunu tespit etmelerine yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n

Baz\u0131 sohbet uygulamalar\u0131 yayg\u0131n olarak yanl\u0131\u015f bilgi yaymak i\u00e7in kullan\u0131lsa da, bunlar\u0131 ara\u015ft\u0131rman\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 vard\u0131r. Lytvynenko, \u201cBu, birinin bilin\u00e7li olarak halka bilgi verdi\u011fi herkese a\u00e7\u0131k bir Twitter profilinden veya herkese a\u00e7\u0131k Facebook profilinden \u00e7ok farkl\u0131, sohbet uygulamalar\u0131n\u0131n bu gizlilik politikas\u0131 var ve bunu haberle\u015ftirirken dikkatli olmam\u0131z gerekiyor.\u201d<\/p>\n

Engelleri a\u015fman\u0131n bir yolu ise bilgiyi izleyicilerden yani kitle kaynaktan almakt\u0131r. Bu, 24 farkl\u0131 medya \u015firketinin bir araya geldi\u011fi ve Brezilya\u2019n\u0131n 2018 se\u00e7imlerini etkilemek i\u00e7in yay\u0131lan s\u00f6ylentileri ve fabrikasyon i\u00e7eri\u011fi belirlemek i\u00e7in bir proje \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131\u00a0Comprova Projesi<\/a>\u2018nde Brezilya\u2019da ba\u015far\u0131yla kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\u201cT\u00fcm haber odalar\u0131, okuyucular\u0131na ve izleyicilerine ayn\u0131 WhatsApp numaras\u0131n\u0131 g\u00f6nderdi ve izleyiciler, haber odalar\u0131n\u0131n do\u011frulamas\u0131 veya \u00e7\u00fcr\u00fctmesi i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 sahte bilgileri geri g\u00f6nderdi.\u201d\u00a0 Kitle kaynak y\u00f6ntemi, herkese a\u00e7\u0131k olmayan gruplara kat\u0131lman\u0131n zor oldu\u011fu durumlarda WhatsApp gibi sohbet uygulamalar\u0131yla iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n

\u015eifreli mesajla\u015fma uygulamas\u0131 Telegram\u2019daki i\u00e7eri\u011fi ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in en kullan\u0131\u015fl\u0131 ara\u00e7lardan biri, bir kanal arama ve analiz arac\u0131 olan\u00a0Tgstat<\/a>\u2018t\u0131r. Bununla bir gazeteci, belirli bir kanalda me\u015fgul olanlar hakk\u0131nda fikir edinebilir. \u201cYani bir kullan\u0131c\u0131 ad\u0131n\u0131 girerseniz \u2026 Tgstat\u2019da 90 g\u00fcne kadar analizler alabilirsiniz ve kanal\u0131n b\u00fcy\u00fck bir abone ak\u0131\u015f\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya i\u00e7eri\u011finin en pop\u00fcler oldu\u011fu bir g\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. \u201ddiyor Lytvynenko.<\/p>\n

Bu ara\u00e7lara ve dikkatli habercili\u011fe ra\u011fmen her iki panelist de karar vermeden \u00f6nce ekstra dikkatli olmaya ve somut kan\u0131tlar toplamaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor. Silverman, \u201cBu i\u015fi yapan insanlar\u0131n ger\u00e7ekten yanl\u0131\u015f gitmelerinin yollar\u0131ndan biri, dayanaklar\u0131 olmadan bir at\u0131fta bulunmalar\u0131 ve su\u00e7lamalarda bulunmalar\u0131d\u0131r, bu nedenle dikkatli olunmal\u0131. Y\u00fcksek bir g\u00fcven d\u00fczeyine sahip olana kadar kan\u0131tlar\u0131n\u0131z\u0131 toplay\u0131n.\u201d<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/article>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

GIJC21’de, doland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f propagandac\u0131lar\u0131 ve gizli trol \u00e7iftliklerini if\u015fa etmek i\u00e7in medya manip\u00fclasyonu konusundaki uzmanl\u0131klar\u0131n\u0131 kullanan iki ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteci, dijital ayak izlerinin takibini, i\u00e7erik do\u011frulama i\u00e7in \u00fccretsiz kaynaklar\u0131 ve bu t\u00fcr ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":425235,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23206,23204],"tags":[19684,22296,19913,22297,19780,22298,22299,19978,22300,19918],"gijn_topic":[19189,19046],"series":[],"gijn_language":[17789],"gijn_region":[],"class_list":["post-547108","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hikayeler","category-ipucu-sayfasi","tag-arastirmaci-gazetecilik-tr","tag-asiri-sag-propaganda-tr","tag-dezenformasyon-tr","tag-dijital-ayak-izi-tr","tag-dogrulama-araclari-tr","tag-gijc21-tr","tag-medya-manipulasyonu-tr","tag-teyit-tr","tag-trol-ciftlikleri-tr","tag-yanlis-bilgi-tr","gijn_topic-arastirma","gijn_topic-metodoloji","gijn_language-tr-tr"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547108","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=547108"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547108\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1225601,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547108\/revisions\/1225601"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/425235"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=547108"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=547108"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=547108"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=547108"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=547108"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=547108"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=547108"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}