{"id":3001386,"date":"2026-05-11T08:22:52","date_gmt":"2026-05-11T12:22:52","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=3001386"},"modified":"2026-05-11T08:26:22","modified_gmt":"2026-05-11T12:26:22","slug":"veri-odakli-dusunme-bicimi-gelistirmek-editorler-icin-temel-ipuclari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/hikayeler\/veri-odakli-dusunme-bicimi-gelistirmek-editorler-icin-temel-ipuclari\/","title":{"rendered":"Veri Odakl\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnme Bi\u00e7imi Geli\u015ftirmek: Edit\u00f6rler i\u00e7in Temel \u0130pu\u00e7lar\u0131!"},"content":{"rendered":"<p data-start=\"75\" data-end=\"454\">Bug\u00fcn, her \u00f6l\u00e7ekteki bas\u0131l\u0131 ve dijital haber merkezinde veri, gazetecilerin yerel y\u00f6netim harcamalar\u0131ndan k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00f6r\u00fcnt\u00fclerine kadar pek \u00e7ok konuyu ele al\u0131\u015f bi\u00e7iminin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Muhabirler veriyi e\u011filimleri do\u011frulamak, yanl\u0131\u015f inan\u0131\u015flar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek ve insan kaynaklar\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na yan\u0131tlayamayaca\u011f\u0131 sorulara cevap bulmak i\u00e7in kullan\u0131yor.<\/p>\n<p data-start=\"456\" data-end=\"719\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">Veri gazetecili\u011fi bir bi\u00e7imiyle 1950\u2019lerden bu yana var olsa da, alan as\u0131l patlamas\u0131n\u0131 milenyum sonras\u0131 d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131. \u00c7evrim i\u00e7i yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesiyle birlikte etkile\u015fimli veri tabanlar\u0131, aranabilir kay\u0131tlar ve veri g\u00f6rselle\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale geldi.<\/p>\n<p>Ancak her haber merkezi, editoryal i\u00e7eriklerde verinin artan kullan\u0131m\u0131na uygun bir editoryal altyap\u0131 geli\u015ftirebilmi\u015f de\u011fil. Geleneksel haber merkezlerinde yeti\u015fmi\u015f edit\u00f6rlerden art\u0131k merkezinde elektronik tablolar\u0131n, veri setlerinin ve istatistiksel analizlerin bulundu\u011fu haberlere onay vermeleri ve bu haberleri d\u00fczenlemeleri bekleniyor. \u00dcstelik \u00e7o\u011fu zaman bu s\u00fcre\u00e7lerin kendilerinden tam olarak ne talep etti\u011fine dair resmi bir e\u011fitimleri ya da net bir fikirleri olmadan.<\/p>\n<aside>Bir veri muhabirinin geli\u015ftirebilece\u011fi en faydal\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klardan biri \u201cveri g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d tutmakt\u0131r, yani kullan\u0131lan her kayna\u011f\u0131n, yap\u0131lan her temizleme karar\u0131n\u0131n, analiz s\u00fcrecinde eklenen ya da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen her s\u00fctunun s\u00fcrekli kayd\u0131n\u0131 tutmak.<\/aside>\n<p>MaryJo Webster, onlarca y\u0131ld\u0131r verilerle \u00e7al\u0131\u015fan ve gazetecilere e\u011fitim veren bir veri edit\u00f6r\u00fc olarak, veri odakl\u0131 bir haberi geli\u015ftirme ve d\u00fczenleme s\u00fcrecinin asl\u0131nda di\u011fer t\u00fcm habercilik s\u00fcre\u00e7leriyle ayn\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 izledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bir kaynak bulursunuz, onu do\u011frulars\u0131n\u0131z, sorgulars\u0131n\u0131z ve elde etti\u011finiz yan\u0131tlar\u0131 adil bir \u015fekilde yorumlars\u0131n\u0131z. Verinin cevaplayabilece\u011fi sorular kim zarar g\u00f6r\u00fcyor, kamu kaynaklar\u0131 nereye gidiyor ve uygulanan politika vaat edildi\u011fi gibi i\u015fliyor mu gibi, hesap verebilirlik gazetecili\u011finin pe\u015fine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc temel sorular\u0131n ayn\u0131s\u0131d\u0131r. Fark \u015fu ki burada kaynak bir elektronik tablo ve bu da kendine \u00f6zg\u00fc bir sezgi ve beceri seti gerektiriyor.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/journalismcourses.org\/product\/data-mindset-for-editors\/?utm_source=ActiveCampaign&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=You%20re%20invited%3A%20Free%20data%20course%20for%20editors&amp;utm_campaign=Promo%201%20%7C%20Nonprofit%20%28Copy%29&amp;vgo_ee=b7p5LWlcM37HQ7yfKjoDCGiH5RKoPY46vQ1sdkuX4aFz5NpE%3AedK302UJW1Rrnf6CrpqTHs1WvPAXTUtB\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Knight Center for Journalism in the Americas<\/a> kursunun ba\u015f e\u011fitmeni olan MaryJo Webster \u015f\u00f6yle diyor: \u201cVeri gazetecilerini ya da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda veri becerilerini kullanan muhabirleri, haber merkezindeki di\u011fer muhabirlerden \u00e7ok farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemek ger\u00e7ekten \u00f6nemli. Onlar da soru soruyor ve yan\u0131tlar\u0131 payla\u015f\u0131yor. Sadece, ba\u015fka yollarla elde edemeyece\u011fimiz cevaplara ula\u015fmak i\u00e7in biraz yabanc\u0131 say\u0131labilecek bir dil kullan\u0131yorlar.\u201d<\/p>\n<p><strong>Veri Odakl\u0131 Bir D\u00fc\u015f\u00fcnme Bi\u00e7imi Geli\u015ftirmek<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcnde veri gazetecili\u011fi, yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f verilerle \u201cr\u00f6portaj yapmak\u201d anlam\u0131na gelir. Sat\u0131r ve s\u00fctunlarda depolanan bilgiler, bir muhabirin kayna\u011f\u0131n\u0131 sorgulamas\u0131 gibi sorgulan\u0131r ancak bu durumda r\u00f6portaj\u0131 y\u00fcr\u00fctmeye programlama dilleri ve elektronik tablolar yard\u0131mc\u0131 olur. MaryJo Webster\u2019a g\u00f6re insanlar veri gazetecili\u011fini duyduklar\u0131nda genellikle bunun tamamen matematikle ilgili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ancak \u00e7o\u011fu zaman mesele bir elektronik tabloda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u015feyi yorumlayabilmektir. Veri, insan kaynaklar\u0131n\u0131n ya bilmedi\u011fi ya da yan\u0131t veremedi\u011fi sorulara cevap bulman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n<div style=\"width: 346px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/MaryJo-336x224.png\" alt=\"MaryJo Webster, veri edit\u00f6r\u00fc olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 Minnesota Star Tribune\u2019da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\" width=\"336\" height=\"224\" \/><p class=\"wp-caption-text\">MaryJo Webster, veri edit\u00f6r\u00fc olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 Minnesota Star Tribune\u2019da \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p><\/div>\n<p>Veriyi bir destek unsuru de\u011fil de bir kaynak olarak g\u00f6rmek, edit\u00f6rlerin ona yakla\u015f\u0131m bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirir. \u0130nsan kaynaklar\u0131n\u0131n farkl\u0131 t\u00fcrleri vard\u0131r: g\u00fcvenilir ba\u015fvuru kaynaklar\u0131, ihbar edenler ya da bilgi s\u0131zd\u0131ran ki\u015filer. Veri de bu rollerin hepsini \u00fcstlenebilir. Webster\u2019a g\u00f6re veri bazen bir \u201cwhistleblower\u201d gibi davran\u0131r ve ortaya \u00e7\u0131karmak istedi\u011finiz bir \u015feyi izler bazen b\u00fcy\u00fck resmi sunan bir arka plan kayna\u011f\u0131 olur, bazen de hik\u00e2yenizin merkezine koyaca\u011f\u0131n\u0131z ki\u015fileri bulman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan bir rehber i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Webster, yaln\u0131zca veriye dayanan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, insan kaynaklar\u0131 ve ba\u011flam i\u00e7ermeyen bir haberin nadiren iyi bir haber olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Ancak veri sizi do\u011fru yerlere y\u00f6nlendirebilir diyor.<\/p>\n<p>Veri, insan kaynaklar\u0131ndan baz\u0131 \u00f6nemli y\u00f6nleriyle ayr\u0131l\u0131r. \u00d6zellikle bir muhabir ilk kez bir veri setiyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa, onu anlamak zaman alabilir. Veriler \u00e7o\u011fu zaman kusurludur ve bu durum s\u00fcreci daha karma\u015f\u0131k hale getirir. Ancak istedi\u011finiz kadar soru sorabilirsiniz ve veri yeterince ayr\u0131nt\u0131l\u0131ysa, alaca\u011f\u0131n\u0131z yan\u0131tlar insan kaynaklar\u0131n\u0131n sa\u011flayabilece\u011finden daha kesin olabilir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.startribune.com\/rainy-summers-triggering-more-frequent-closures-of-minneapolis-beaches\/601431535\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Webster, Star Tribune\u2019\u00fcn Minneapolis\u2019teki g\u00f6l plajlar\u0131na ili\u015fkin ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131<\/a>, verinin insan kaynaklar\u0131ndan daha iyi performans g\u00f6sterdi\u011fi ve g\u00fcvenilir bir ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131 gibi i\u015fledi\u011fi a\u00e7\u0131k bir \u00f6rnek olarak g\u00f6steriyor. Yetkililer plaj kapanmalar\u0131n\u0131n daha s\u0131k ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulam\u0131\u015f ancak s\u00f6yleyebildikleri bununla s\u0131n\u0131rl\u0131. Hik\u00e2yenin geri kalan\u0131n\u0131 ise iki veri seti ortaya koyuyor: Yo\u011fun ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n, bakterileri g\u00f6llere ta\u015f\u0131yan y\u00fczey ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 nedeniyle plaj kapanmalar\u0131 daha yayg\u0131n hale geliyor.<\/p>\n<p>Webster\u2019a g\u00f6re verinin yapamayaca\u011f\u0131 \u015feylerden biri \u201cneden\u201d sorusunu a\u00e7\u0131klama. Veri bir \u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc ortaya \u00e7\u0131karabilir ancak \u00e7o\u011fu zaman sebebi s\u00f6ylemez. Bunun i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 klasik saha habercili\u011fi gerekir. Ayr\u0131ca, bir veri analizi s\u00fcrecine ba\u015flamadan \u00f6nce, sadece veriyle ilgili bir f\u0131rsat bulunmas\u0131n\u0131n bunun mutlaka de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmedi\u011fini kabul etmek gerekir. Muhabirlerin ve edit\u00f6rlerin kendilerine sormas\u0131 gereken sorular \u015funlar:<\/p>\n<ul>\n<li>E\u011fer insan kaynaklar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten yan\u0131t veremedi\u011fi bir soru varsa<\/li>\n<li>Veriden ne kadar ayr\u0131nt\u0131 gerekti\u011fi<\/li>\n<li>Ba\u015fka birinin zaten hesaplad\u0131\u011f\u0131 tek bir say\u0131n\u0131n hik\u00e2ye i\u00e7in yeterli olup olmayaca\u011f\u0131<\/li>\n<li>Ba\u015fka bir yay\u0131n organ\u0131n\u0131n bu analizi zaten yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131 ve bundan yararlan\u0131p yararlanamayaca\u011f\u0131n\u0131z<\/li>\n<li>Ve hik\u00e2yenin ne kadar h\u0131zl\u0131 yay\u0131mlanmas\u0131 gerekti\u011fi<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u0130yi veriye ula\u015fmak<\/strong><\/p>\n<p>\u0130yi veri bulmak, di\u011fer kaynaklar\u0131 bulmakla ayn\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 izler. Muhabirler, ele ald\u0131klar\u0131 konular etraf\u0131nda hangi verilerin mevcut oldu\u011funu haritalamak i\u00e7in zaman harcamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin ilgili devlet kurumlar\u0131n\u0131n hangi raporlar\u0131 \u00fcretti\u011fi ya da bir polis departman\u0131n\u0131n silahl\u0131 \u015fiddeti nas\u0131l kayda ald\u0131\u011f\u0131 gibi.<\/p>\n<aside>E\u015fit derecede \u00f6nemli olan bir di\u011fer konu, bir muhabirin hangi \u201cveri evrenini\u201d istedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesidir.<\/aside>\n<p>E\u015fit derecede \u00f6nemli olan bir di\u011fer konu da muhabirin hangi \u201cveri evrenini\u201d istedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesidir.<br \/>\nHangi t\u00fcr veriyi elde etti\u011finiz, bunun \u00f6zet veri mi yoksa ham veri mi oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. \u00d6zet veri, ba\u015fka birinin zaten i\u015fledi\u011fi bilgidir. \u00d6rne\u011fin okullarda ele ge\u00e7irilen tabanca say\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir tablo. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, her sat\u0131r\u0131n tek bir olay\u0131, ki\u015fiyi ya da kazay\u0131 temsil etti\u011fi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 veri, gazetecinin kendi analizini yapmas\u0131na imk\u00e2n verir.<\/p>\n<p>Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 veri her zaman mevcut olmayabilir ve bazen bunu elde etmek i\u00e7in zaman da olmayabilir. Ancak buna ula\u015fman\u0131n en iyi yolu bir muhabir gibi davranmakt\u0131r. \u0130nsanlar\u0131 aramak, kurumlara verilerin nas\u0131l tutuldu\u011funu sormak, b\u00fcy\u00fck say\u0131lar\u0131n arkas\u0131ndaki belge izini takip etmek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc MaryJo Webster\u2019a g\u00f6re \u00f6zet veriler \u00e7o\u011fu zaman daha zengin bir orijinal veri setine dayan\u0131r. Veriyi toplayan ki\u015filerle bir toplant\u0131 yapmak ve metodolojiyi anlamak da iyi bir fikir. Alternatif olarak gazeteciler veri seti hakk\u0131nda yorum yapabilecek bir analistle de g\u00f6r\u00fc\u015febilir.<\/p>\n<p>Bu ayn\u0131 zamanda veriyi sa\u011flamla\u015ft\u0131rma s\u00fcrecinin ba\u015flamas\u0131 gereken noktad\u0131r. Herhangi bir veri talebinde bulunmadan \u00f6nce muhabirlerin verinin ger\u00e7ekten ne i\u00e7erdi\u011fini, nas\u0131l topland\u0131\u011f\u0131n\u0131, nelerin hari\u00e7 tutuldu\u011funu ve zaman i\u00e7inde say\u0131lar\u0131n anlam\u0131n\u0131 etkileyebilecek bir de\u011fi\u015fiklik olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamas\u0131 gerekir.<\/p>\n<p>Zaman aral\u0131\u011f\u0131 da erken a\u015famada verilmesi gereken bir di\u011fer karard\u0131r. Genel kural, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca fazla tarihsel veri elde etmektir. \u0130mk\u00e2n varsa be\u015f ila on y\u0131l aras\u0131 veri idealdir. Ancak\u00a0 s\u0131k s\u0131k baz\u0131 zorluklar ortaya \u00e7\u0131kar. \u00d6rne\u011fin COVID-19 pandemisi 2020 y\u0131l\u0131na ait neredeyse t\u00fcm veri setlerini, konu ne olursa olsun, bozmu\u015ftur ve 2020\u2019yi normal bir referans y\u0131l\u0131 olarak almak herhangi bir trend analizini \u00e7arp\u0131tabilir.<\/p>\n<p>E\u015fit derecede \u00f6nemli olan bir di\u011fer konu da muhabirin hangi \u201cveri evrenini\u201d istedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesidir. \u00d6rne\u011fin yaln\u0131zca yaralanma, \u00f6l\u00fcm ya da ciddi maddi hasar i\u00e7eren kazalar\u0131 kapsayan bir trafik kazas\u0131 veri taban\u0131 varsa, muhabir asl\u0131nda binalara \u00e7arpan ara\u00e7lar\u0131 incelemek istiyorsa bu veri seti b\u00fcy\u00fck ihtimalle \u00e7ok dar kalacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bazen hi\u00e7 uygun bir veri seti bulunmaz. Ancak b\u00f6yle durumlarda yeni bir veri seti olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn. Mart 2020\u2019de Arjantin COVID-19 pandemisi s\u0131ras\u0131nda s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapatt\u0131\u011f\u0131nda, La Naci\u00f3n&#8217;dan gazeteciler 21 binden fazla Arjantinlinin yurt d\u0131\u015f\u0131nda mahsur kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir\u00e7o\u011funun ciddi k\u0131r\u0131lganl\u0131k ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu biliyordu. H\u00fck\u00fcmetin s\u0131n\u0131rl\u0131 tahminlerine dayanmak yerine, yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bilgi toplayan bir kamu Google formu olu\u015fturarak kendi veri tabanlar\u0131n\u0131 kurdular. Konum, ya\u015f, k\u0131r\u0131lganl\u0131k fakt\u00f6rleri ve d\u00f6n\u00fc\u015f bileti durumu gibi bilgiler toplad\u0131lar ve bunu sosyal medya \u00fczerinden yayd\u0131lar. Ayr\u0131ca mahsur kalan yolcular\u0131n olu\u015fturdu\u011fu Instagram hesaplar\u0131n\u0131 takip ederek onlarla do\u011frudan ileti\u015fime ge\u00e7tiler. Ortaya \u00e7\u0131kan veri taban\u0131, ekiplerin farkl\u0131 \u00fclkelerdeki yo\u011funla\u015fmalar\u0131 haritalamas\u0131na, en riskli durumdaki ki\u015fileri belirlemesine ve krize hem \u00f6l\u00e7ek hem de insan hik\u00e2yesi kazand\u0131rmas\u0131na olanak sa\u011flad\u0131. Bu, resmi kaynaklar\u0131n sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 bir \u015feydi. Projede yer alan veri gazetecisi Natalia Louzau, Knight Center for Journalism in the Americas kursunda konuk konu\u015fmac\u0131 olarak yer alm\u0131\u015f ve s\u00fcrecin sonunda \u00f6\u011frendikleri temel derslerin bir dizi \u00f6nemli noktaya i\u015faret etti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir:<\/p>\n<ul>\n<li>Son \u00fcr\u00fcn\u00fc en ba\u015ftan d\u00fc\u015f\u00fcnerek tasarlay\u0131n yani veritaban\u0131nda hangi alanlar\u0131n olaca\u011f\u0131, yan\u0131tlamak istedi\u011finiz sorulara g\u00f6re belirlenmelidir.<\/li>\n<li>Dinamik verileri tercih edin yani sabit bilgiler yerine \u00f6rne\u011fin \u201cya\u015f\u201d yerine \u201cdo\u011fum tarihi\u201d gibi alanlar kullan\u0131n, b\u00f6ylece veri y\u0131llar sonra da ge\u00e7erlili\u011fini korur.<\/li>\n<li>Veri giri\u015fini en ba\u015ftan standartla\u015ft\u0131r\u0131n, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca serbest metin yerine sabit kategoriler kullan\u0131n, b\u00f6ylece veri temizli\u011fi hik\u00e2yeden \u00f6nce bir sorun haline gelmez.<\/li>\n<li>Bir veritaban\u0131n\u0131n de\u011ferli olmas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 gerekmez.<a href=\"https:\/\/www.lanacion.com.ar\/politica\/nuevo-congreso-perfiles-disimiles-nuevo-equilibrio-de-fuerzas-y-una-primera-prueba-de-fuego-nid08122025\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> La Naci\u00f3n\u2019\u0131n \u201cWho\u2019s Who in Congress<\/a>\u201d veri taban\u0131 sadece 330 sat\u0131rdan olu\u015fmas\u0131na ra\u011fmen, okuyuculara milletvekilleri hakk\u0131nda daha \u00f6nce tek bir yerde toplanmam\u0131\u015f bilgileri sunabilmi\u015ftir.<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Screenshot-2026-04-01-at-14.10.34-e1775049080928-771x398.png\" width=\"577\" height=\"298\" \/><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Veri Hik\u00e2yelerinde \u201cBulletproofing\u201d (Sa\u011flamla\u015ft\u0131rma)<\/strong><\/p>\n<p>Veri haberi do\u011frulama s\u00fcreci, sadece en sonda yap\u0131lan bir \u201cfact-check\u201d a\u015famas\u0131na b\u0131rak\u0131lamaz. Verideki sorunlar zaman al\u0131r bu y\u00fczden s\u00fcre\u00e7, muhabir veri setini fark etti\u011fi anda ba\u015flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>MaryJo Webster\u2019a g\u00f6re en \u00f6nemli iki konu, verinin sa\u011flam olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve yap\u0131lan analizin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Webster, edit\u00f6rlere ve muhabirlere yeni veriye bir ihbarc\u0131ya yakla\u015f\u0131r gibi yakla\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6nerir: ilgiyle ama temkinli. \u201cOnunla kahve i\u00e7in\u201d der. Verinin nas\u0131l topland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ne s\u0131kl\u0131kla g\u00fcncellendi\u011fini, neleri i\u00e7erdi\u011fini ve neleri d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorun. S\u00fctunlar\u0131 tek tek inceleyin. \u015e\u00fcpheli g\u00f6r\u00fcnen noktalar\u0131 kontrol edin. Kodlanm\u0131\u015f alanlar varsa bunlar\u0131n ne anlama geldi\u011fini \u00e7\u00f6z\u00fcn. Eksik ya da tutars\u0131z de\u011ferleri, bo\u015f b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f alanlar\u0131 aray\u0131n. Veriyi \u00fcreten kurumun bir metodoloji dok\u00fcman\u0131 ya da kod kitab\u0131 varsa mutlaka kullan\u0131n. Bir alan\u0131n ne anlama geldi\u011fini do\u011frulamadan varsay\u0131mla ilerlemeyin.<\/p>\n<aside>Bir bulgu dikkat \u00e7ekici g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa do\u011fru refleks \u015f\u00fcphe olmal\u0131d\u0131r: Bu ger\u00e7ek olamayacak kadar iyi mi? Bunu kimse sorgulad\u0131 m\u0131?<\/aside>\n<p>Webster\u2019a g\u00f6re veri muhabirlerinin geli\u015ftirmesi gereken en \u00f6nemli al\u0131\u015fkanl\u0131klardan biri<strong> \u201cveri g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d<\/strong> tutmakt\u0131r. Bu, kullan\u0131lan her kayna\u011f\u0131n, yap\u0131lan her temizleme i\u015fleminin, eklenen veya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen her s\u00fctunun kayd\u0131n\u0131 i\u00e7eren s\u00fcrekli bir not defteridir. Bu iz s\u00fcrme sistemi, hem hatalar\u0131 yakalamay\u0131 hem de bulgular\u0131 do\u011frulamay\u0131 ve yay\u0131n sonras\u0131 sorgulan\u0131rsa \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 savunmay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. Edit\u00f6rler de bunu talep etmeli ve veri analizinin insan kaynakl\u0131 habercilikle paralel y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcp y\u00fcr\u00fct\u00fclmedi\u011fini sorgulamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca bir \u201cveri notu\u201d <strong>(data memo)<\/strong> da kullan\u0131labilir. Bu not, temel bulgular\u0131, s\u00fcrpriz sonu\u00e7lar\u0131, s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 ve verinin insan kaynaklar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 \u00f6zetler. Edit\u00f6rler bu notu incelemeli ve sorgulamal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle \u015fu sorular kritik: Sonu\u00e7 ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 m\u0131? Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar do\u011fru yap\u0131lm\u0131\u015f m\u0131? N\u00fcfus de\u011fi\u015fimi gibi d\u0131\u015f etkenler hesaba kat\u0131lm\u0131\u015f m\u0131? Veri setinin metodolojisi zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fmi\u015f mi? Ayn\u0131 analiz ba\u015fka bir yay\u0131n ya da ara\u015ft\u0131rmac\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015fsa sonu\u00e7lar \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor mu? Webster ayr\u0131ca metodolojinin sade bir dille yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nerir e\u011fer anlatmas\u0131 karma\u015f\u0131k hale geliyorsa, genellikle yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir \u015fey vard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Veri Haberlerinin Editlenmesi<\/strong><\/p>\n<p>Veri hik\u00e2yelerindeki en yayg\u0131n sorun, iyi bir analizin k\u00f6t\u00fc bir \u015fekilde sunulmas\u0131d\u0131r. Uzun istatistik dizileri, her paragrafta say\u0131lar ve bulgular\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 m\u0131, s\u0131radan m\u0131 yoksa endi\u015fe verici mi oldu\u011funa dair hi\u00e7bir y\u00f6nlendirme olmadan verilmesi, okuyucular\u0131n h\u0131zla ilgisini kaybetmesine neden olur.<\/p>\n<ol>\n<li>Daha az say\u0131y\u0131 iyi kullanmak, \u00e7ok say\u0131 kullanmaktan daha etkilidir. Bu, tek bir paragrafta en fazla iki ya da \u00fc\u00e7 say\u0131 kullanmak anlam\u0131na gelir (bir di\u011fer genel kural ise toplamda sekiz rakam\u0131 a\u015fmamakt\u0131r). Ama\u00e7 veriyi g\u00f6stermek de\u011fil, verinin ne anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakt\u0131r.<\/li>\n<li>MaryJo Webster istatistiklerin, uzun bir al\u0131nt\u0131y\u0131 yeniden ifade eder gibi yeniden anlat\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nerir.<\/li>\n<li>Ayr\u0131ca, do\u011fru oldu\u011fu s\u00fcrece yuvarlamaktan \u00e7ekinmemek gerekir. \u201c%48,7\u201d yerine \u201cyakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131\u201d \u00e7o\u011fu durumda daha anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r ve ondal\u0131klar veride her zaman bulunmayan bir kesinlik hissi verir. Webster, \u00f6zellikle b\u00f6l\u00fcnemeyen \u015feylerde (\u00f6rne\u011fin insanlar) ondal\u0131k kullan\u0131m\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nerir.<\/li>\n<li>Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lan durumlarda mutlak say\u0131lar yerine oranlar ya da oranlamalar kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Okuyucunun hesap yapmas\u0131n\u0131 gerektirmekten ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Oranlar ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler do\u011frudan hik\u00e2yenin i\u00e7inde verilmelidir. Hik\u00e2ye, okuyucuyu sonuca kendisi ula\u015ft\u0131rmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Webster ayr\u0131ca her analizde bir \u201cy\u0131ld\u0131z say\u0131\u201d olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yler. Bu, hik\u00e2yenin kalbine en yak\u0131n tek bulgudur, t\u0131pk\u0131 insan kaynakl\u0131 habercilikte en g\u00fc\u00e7l\u00fc al\u0131nt\u0131 gibi. Geri kalan her \u015fey bu bulguyu desteklemelidir. Bu say\u0131 neyse, okuyucu onun ne anlama geldi\u011fini net \u015fekilde g\u00f6rmelidir \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u011flam olmadan hi\u00e7bir veri anlam ta\u015f\u0131maz.<\/p>\n<p><strong>G\u00f6rselle\u015ftirmeler \u00dczerine<\/strong><\/p>\n<p>Hik\u00e2yede grafik ya da harita kullan\u0131l\u0131yorsa edit\u00f6r\u00fcn ilk sormas\u0131 gereken soru \u015fudur:<\/p>\n<ul>\n<li>Bu g\u00f6rsel bir \u015fey anlat\u0131yor mu, yoksa sadece veri mi g\u00f6steriyor?<\/li>\n<li>Star Tribune\u2019\u0131n g\u00f6rsel veri ekibinin direkt\u00f6r\u00fc CJ Sinner\u2019a g\u00f6re okuyucular grafikleri daha iyi anlar; e\u011fer grafiklerde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anlat\u0131 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, net a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 notlar (anotasyonlar) ve g\u00f6z\u00fcn s\u00fcrekli gidip gelmesini gerektiren ayr\u0131 bir lejant yerine do\u011frudan etiketler kullan\u0131l\u0131rsa bu iyi. Grafi\u011fin g\u00f6revi, i\u015fi okuyucu ad\u0131na yapmakt\u0131r.<\/li>\n<li>Renk kullan\u0131m\u0131 da kritiktir. \u00d6nemli veriler i\u00e7in daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve doygun renkler kullan\u0131lmal\u0131, renkler dekoratif de\u011fil bilin\u00e7li se\u00e7ilmelidir. K\u0131rm\u0131z\u0131 genellikle negatif, ye\u015fil pozitif \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar ta\u015f\u0131r. Bazen tek bir rengin tonlar\u0131, \u00e7ok renkli paletlerden daha etkili olabilir ancak renk k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc gibi eri\u015filebilirlik sorunlar\u0131 da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Yak\u0131nl\u0131k ve hizalama, g\u00f6rseldeki ili\u015fkileri okura sezdirir.<\/li>\n<li>Grafik t\u00fcr\u00fc verinin davran\u0131\u015f\u0131na uygun olmal\u0131d\u0131r \u00f6rne\u011fin zaman i\u00e7indeki trendler i\u00e7in \u00e7izgi grafikler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Ayr\u0131ca g\u00f6rseldeki metinler de \u00f6nemlidir eksenler etiketlenmeli, isimler k\u0131salt\u0131lmamal\u0131, \u00f6nemli anlar (\u00f6rne\u011fin krizler, politika de\u011fi\u015fimleri) do\u011frudan a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. Tooltip i\u00e7ine gizlenen kritik bilgilerden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Son a\u015fama ise: Bu g\u00f6rsel ger\u00e7ekten gerekli mi? Ayn\u0131 bilgi tek bir c\u00fcmleyle daha net anlat\u0131labiliyorsa grafik kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ama grafik, c\u00fcmlenin anlatamayaca\u011f\u0131 bir \u015feyi g\u00f6steriyorsa, mutlaka anla\u015f\u0131l\u0131r \u015fekilde in\u015fa edilmelidir.<\/p>\n<hr \/>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/?s=hanna+duggal\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Hanna Duggal<\/a>, GIJN\u2019in \u201c<a href=\"https:\/\/gijn.org\/stories\/stories\/?gijn_topic=data-journalism-top-10\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Top Ten in Data Journalism<\/a>\u201d k\u00f6\u015fesinin yazar\u0131 ve Al Jazeera\u2019n\u0131n veri, g\u00f6rsel hik\u00e2ye anlat\u0131m\u0131 ve deneysel gazetecilik ekibi<a href=\"https:\/\/twitter.com\/AJLabs\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> AJ Labs<\/a>\u2019te veri gazetecisidir. Polislik, g\u00f6zetim ve protestolar gibi konular\u0131 veri kullanarak haberle\u015ftirmi\u015ftir. Ayr\u0131ca GIJN i\u00e7in <a href=\"https:\/\/gijn.org\/stories\/mena-focus-middle-eastern-data-journalism-accountability\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Orta Do\u011fu\u2019da veri gazetecili\u011fi, TikTok algoritmalar\u0131n\u0131n incelenmesi ve ABD\u2019de kabile topraklar\u0131n\u0131n veri yoluyla ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi konularda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Veri, gazetecilerin yerel y\u00f6netim harcamalar\u0131ndan k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00f6r\u00fcnt\u00fclerine kadar pek \u00e7ok konuyu ele al\u0131\u015f bi\u00e7iminin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015f durumda ancak bu alanda uzmanl\u0131k ge\u00e7mi\u015fi olmayan edit\u00f6rler i\u00e7in veriyle \u00e7al\u0131\u015fmak g\u00f6z korkutucu olabilir.<\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":3001389,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"TEC\\Tickets\\Commerce\\Module","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23206],"tags":[28749,28751,28748,19690,28750,28747],"gijn_topic":[18925],"series":[],"gijn_language":[],"gijn_region":[],"class_list":["post-3001386","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hikayeler","tag-iyi-veri","tag-knight-center","tag-veri-dogrulamak","tag-veri-gazeteciligi-tr","tag-veri-hikayeleri","tag-veri-temizlemek","gijn_topic-veri-gazeteciligi"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3001386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3001386"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3001386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3001420,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3001386\/revisions\/3001420"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3001389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3001386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3001386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3001386"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=3001386"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=3001386"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=3001386"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=3001386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}