{"id":2701083,"date":"2025-12-15T09:19:28","date_gmt":"2025-12-15T14:19:28","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=2701083"},"modified":"2025-12-15T09:19:28","modified_gmt":"2025-12-15T14:19:28","slug":"gijnin-2025in-en-iyi-arastirmaci-gazetecilik-araclari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/hikayeler\/gijnin-2025in-en-iyi-arastirmaci-gazetecilik-araclari\/","title":{"rendered":"GIJN\u2019in 2025\u2019in En \u0130yi Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Ara\u00e7lar\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Kleptokrasinin ve ba\u011f\u0131ms\u0131z medyaya y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n d\u00fcnya genelinde artt\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131l\u0131 yans\u0131tan bu d\u00f6nemde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteciler; i\u015fbirli\u011fi, cesaret, geleneksel gazetecilik y\u00f6ntemleri ve yeni ile yerle\u015fik dijital ara\u00e7lar\u0131n bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kullanarak k\u00f6t\u00fc akt\u00f6rleri hesap vermeye zorlad\u0131.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok karma\u015f\u0131k ara\u015ft\u0131rma, \u00f6zel olarak geli\u015ftirilmi\u015f ve a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ara\u00e7lar sayesinde ipu\u00e7lar\u0131 ve veriler topluyor. <a href=\"https:\/\/www.icij.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Uluslararas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazeteciler Konsorsiyumu\u2019nun (ICIJ)<\/a> bu y\u0131lki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan bir \u00f6rnek, ekibin uzmanlarla ortakl\u0131k kurarak makine \u00f6\u011frenimine dayal\u0131 bir tespit arac\u0131 geli\u015ftirmesi ve bunu a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 <a href=\"https:\/\/datashare.icij.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Datashare<\/a> platformuyla birlikte kullanarak <a href=\"https:\/\/gijn.org\/stories\/passports-machine-learning-icij\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">s\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f milyonlarca kay\u0131ttan pasaport bilgilerini otomatik olarak tespit<\/a> etmeleri oldu.<\/p>\n<p>GIJN\u2019in y\u0131ll\u0131k \u201cEn \u0130yi Ara\u00e7lar\u201d listesi, ileri d\u00fczey bilgisayar bilimi becerileri gerektirmeyen, g\u00fcncel ihtiya\u00e7lara yan\u0131t veren yenilik\u00e7i, tekil ara\u00e7lar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n<p>Ge\u00e7en y\u0131lki listede; <a href=\"https:\/\/bellingcat.gitbook.io\/toolkit\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Bellingcat<\/a>\u2019in a\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7lar\u0131n durumunu g\u00fcncelleyen kapsaml\u0131 bir ana ara\u00e7 seti, bomba kraterleri yak\u0131n\u0131nda bulunan par\u00e7alardan m\u00fchimmat t\u00fcrlerini ortaya \u00e7\u0131karan <a href=\"https:\/\/osmp.ngo\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">dikkat \u00e7ekici yeni bir portal<\/a> ve gazetecileri a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131, nefret dolu i\u00e7erikleri taramak zorunda b\u0131rakmadan <a href=\"https:\/\/public.openmeasures.io\/timeline?searchTerm=qanon&amp;startDate=2024-12-04&amp;endDate=2025-06-03&amp;websites=gab&amp;numberOf=10&amp;interval=day&amp;changepoint=false&amp;esquery=content&amp;hostRegex=true\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">u\u00e7 sosyal medya platformlar\u0131ndan<\/a> verileri otomatik olarak \u00e7eken bir araca yer vermi\u015ftik.<\/p>\n<p>2025 listesinde ise, kendi alanlar\u0131nda en g\u00fc\u00e7l\u00fc ara\u00e7lar olmasalar da, gazetecilerin sahada s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunlara do\u011frudan \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan baz\u0131 yeni ya da yeterince bilinmeyen ara\u00e7lar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yoruz. Bu ara\u00e7lardan biri, personel ve zaman s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ya\u015fayan haber merkezlerinin saatler s\u00fcren kamu toplant\u0131s\u0131 kay\u0131tlar\u0131n\u0131 ya da uzun video i\u00e7eriklerini ba\u015ftan sona izleme y\u00fck\u00fcn\u00fc azalt\u0131yor. Bir di\u011feri, \u201cye\u015fil\u201d olarak pazarlanan enerji teknolojilerinin, K\u00fcresel G\u00fcney\u2019de \u00e7\u0131kar\u0131lan madenler \u00fczerinden yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7evresel ve toplumsal bedeli g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131yor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ara\u00e7 ise, b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin ve ba\u011fl\u0131 \u015firketlerinin d\u00fcnya genelinde i\u015fledikleri ihlaller nedeniyle \u00f6dedikleri, \u00e7o\u011fu zaman kamuoyunun g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7an para cezalar\u0131n\u0131 ortaya seriyor.<\/p>\n<h3 data-start=\"117\" data-end=\"149\"><a href=\"https:\/\/docs.google.com\/spreadsheets\/d\/1IZTGC5hviIrzmquCzscyt0aUECy29SqfxM44qlPwNLk\/edit?gid=0#gid=0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">IDI Follow The Money Toolkit<\/a><\/h3>\n<p data-start=\"151\" data-end=\"861\">Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteciler uzun s\u00fcredir fosil yak\u0131t ve palm ya\u011f\u0131 sekt\u00f6rlerindeki emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc ve \u00e7evre tahribat\u0131n\u0131 ortaya koyan g\u00fc\u00e7l\u00fc dosyalar haz\u0131rl\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Bat\u0131\u2019n\u0131n ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc besleyen \u00e7\u0131kar\u0131mc\u0131 end\u00fcstriler, yani g\u00fcne\u015f panelleri, elektrikli ara\u00e7 bataryalar\u0131 ve di\u011fer ye\u015fil teknolojiler i\u00e7in maden \u00e7\u0131karan sekt\u00f6rler \u00e7ok daha s\u0131n\u0131rl\u0131 bi\u00e7imde inceleniyor. Bu alanlardaki ihlaller \u00e7o\u011fu zaman temiz enerji anlat\u0131s\u0131n\u0131n arkas\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmez kal\u0131yor. Bloomberg\u2019in, ABD\u2019de \u00fcretilen bir elektrikli ara\u00e7 modelinde kullan\u0131lan al\u00fcminyumun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Amazon\u2019daki hastal\u0131klar ve toprak gasplar\u0131yla ili\u015fkilendiren <a href=\"https:\/\/www.bloomberg.com\/graphics\/2023-ford-f150-electric-car-rainforest-damage\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">tedarik zinciri ara\u015ft\u0131rmas\u0131<\/a>, bu k\u00f6r noktay\u0131 a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ortaya koyan \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek.<\/p>\n<p data-start=\"863\" data-end=\"1173\">Bu y\u0131l ABD\u2019de d\u00fczenlenen <a href=\"https:\/\/www.ire.org\/training\/conferences\/ire-2025\/ire25-faq\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Investigative Reporters and Editors<\/a> konferans\u0131nda gazeteciler, bu t\u00fcr s\u00f6zle\u015fmeleri, tedarik zincirlerini ve yerel \u00f6l\u00e7ekteki zararlar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rken en etkili ama en az kullan\u0131lan ara\u00e7lardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen veri kaynaklar\u0131 oldu\u011funu vurgulad\u0131.<\/p>\n<p data-start=\"1175\" data-end=\"1909\">Bu kaynaklar\u0131n ba\u015f\u0131nda, insan haklar\u0131 alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Inclusive Development International taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen <a href=\"https:\/\/docs.google.com\/spreadsheets\/d\/1IZTGC5hviIrzmquCzscyt0aUECy29SqfxM44qlPwNLk\/edit?gid=0#gid=0\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Follow The Money Toolkit<\/a> geliyor: Tamam\u0131 \u00fccretsiz olan bu kapsaml\u0131 ara\u00e7 seti, gazetecilerin K\u00fcresel G\u00fcney\u2019deki \u015firket faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zararlar\u0131 ad\u0131m ad\u0131m takip etmesine imk\u00e2n tan\u0131yor. Ara\u00e7, a\u00e7\u0131k kaynak ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinden \u015firket sicillerine, yat\u0131r\u0131m ve finansman yap\u0131lar\u0131na, hatta emeklilik fonu a\u00e7\u0131klamalar\u0131na kadar uzanan geni\u015f bir veri yelpazesi sunuyor. \u0130\u00e7erdi\u011fi veritabanlar\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel arazi anla\u015fmalar\u0131n\u0131 izleyen <a href=\"https:\/\/landmatrix.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Land Matrix<\/a>, \u00c7in\u2019in Afrika\u2019ya sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kredileri belgeleyen <a href=\"https:\/\/www.bu.edu\/gdp\/chinese-loans-to-africa-database\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Chinese Loans to Africa Database<\/a> ve <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">GIJN Kaynak Merkezi<\/a> gibi \u00f6nemli ba\u015fvuru noktalar\u0131 yer al\u0131yor.<\/p>\n<ul>\n<li>Bu alanda gazetecilerin yararlanabilece\u011fi di\u011fer \u00f6nemli ara\u00e7lar aras\u0131nda yenilenebilir enerjiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 madencilik ve \u00e7\u0131kar\u0131m projelerine kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan davalar\u0131 izleyen <a href=\"https:\/\/www.business-humanrights.org\/en\/from-us\/just-transition-litigation-tracking-tool\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Just Transition Litigation Tracking Tool<\/a>, topluma ya da \u00e7evreye zarar verdi\u011fi de\u011ferlendirilen projelerin finansman\u0131n\u0131 inceleyen <a href=\"https:\/\/gijn.org\/tr\/hikayeler\/podcastlere-gecis-basili-gazeteciler-nasil-sesli-hikaye-anlaticisi-olabilir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Dodgy Deals Database<\/a> ve 17 kalk\u0131nma finans kurulu\u015funun yakla\u015f\u0131k 300 bin proje yat\u0131r\u0131m kayd\u0131n\u0131 i\u00e7eren <a href=\"https:\/\/debit.datascience.uchicago.edu\/database\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Development Bank Investment Tracker<\/a> bulunuyor.<\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_2701133\" style=\"width: 973px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/OSINT-Araclar-2025-1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-2701133\" class=\"wp-image-2701133\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/OSINT-Araclar-2025-1.png\" alt=\"Inclusive Development International\u2019\u0131n Follow the Money Toolkit\u2019inde yer alan kaynaklar\u0131n bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc. G\u00f6rsel: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc\" width=\"963\" height=\"404\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/OSINT-Araclar-2025-1.png 963w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/OSINT-Araclar-2025-1-336x141.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/OSINT-Araclar-2025-1-771x323.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/OSINT-Araclar-2025-1-768x322.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 963px) 100vw, 963px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-2701133\" class=\"wp-caption-text\">Inclusive Development International\u2019\u0131n Follow the Money Toolkit\u2019inde yer alan kaynaklar\u0131n bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc. G\u00f6rsel: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc<\/p><\/div>\n<h3><a href=\"https:\/\/www.summarize.tech\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><strong>Summarize.Tech<\/strong><\/a><\/h3>\n<p>Parlamento oturumlar\u0131, kurum toplant\u0131lar\u0131, podcast\u2019ler ve canl\u0131 etkinlikler gibi saatler s\u00fcren kamusal yay\u0131nlar; say\u0131s\u0131z ipucu, potansiyel ara\u015ft\u0131rma kayna\u011f\u0131 ve haber de\u011feri ta\u015f\u0131yan a\u00e7\u0131klama bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Ancak pek \u00e7ok haber merkezinin bu uzun formatl\u0131 i\u00e7erikleri ba\u015ftan sona dinleyecek ya da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde analiz edecek yeterli zaman\u0131 ve personeli yok.<\/p>\n<p>Bu y\u0131l ABD\u2019de d\u00fczenlenen NICAR25 veri gazetecili\u011fi zirvesinde, deneyimli gazeteciler \u00fccretsiz ve yapay zek\u00e2 destekli bir ara\u00e7 olan <a href=\"https:\/\/www.summarize.tech\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">summarize.tech<\/a>\u2019in bu soruna pratik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sundu\u011funu anlatt\u0131. Gazeteciler, yaln\u0131zca video ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 arama \u00e7ubu\u011funa yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131p \u201csubmit\u201de t\u0131klayarak, birka\u00e7 saniye i\u00e7inde i\u00e7eri\u011fin be\u015fer dakikal\u0131k b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015f ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fcvenilir bir \u00f6zetine ula\u015fabiliyor. Ara\u00e7,<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Xvbr7MkJ2WM\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> zaman \u00e7izelgesi ba\u011flant\u0131lar\u0131<\/a> sayesinde \u00f6zetlerde \u00f6ne \u00e7\u0131kan haber de\u011feri ta\u015f\u0131yan anlara do\u011frudan eri\u015fme imk\u00e2n\u0131 da tan\u0131yor. Ayr\u0131ca, di\u011fer kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan daha \u00f6nce olu\u015fturulmu\u015f toplant\u0131 d\u00f6k\u00fcmlerini g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemek de m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n<p>Ancak iki \u00f6nemli s\u0131n\u0131rlamay\u0131 not etmek gerekiyor. Hizmet, ayda yaln\u0131zca be\u015f \u00fccretsiz video y\u00fcklemeye izin veriyor ve \u0130ngilizce d\u0131\u015f\u0131ndaki dillerde \u00fcretilen \u00f6zetlerin do\u011frulu\u011fu belirgin bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n<p>Sahan Journal veri muhabiri <a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/cynthia-tu-5b881816a\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Cynthia Tu<\/a>, deneyimini \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor: \u201cYakla\u015f\u0131k bir bu\u00e7uk saatlik bir okul y\u00f6netim kurulu toplant\u0131s\u0131n\u0131n videosunu y\u00fckledim ve neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na dair olduk\u00e7a iyi bir \u00f6zetin olu\u015fturulmas\u0131 sadece 10 saniye s\u00fcrd\u00fc. \u0130ngilizce olmayan videolarda sonu\u00e7lar daha zay\u0131f, ama yine de bence \u00e7ok kullan\u0131\u015fl\u0131 bir ara\u00e7.\u201d<\/p>\n<h3><strong><a href=\"https:\/\/imagewhisperer.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Image Whisperer<\/a> ve <a href=\"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/gazeteciler-icin-yapay-zeka-tarafindan-olusturulan-icerigi-tespit-etme-rehberi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">GIJN\u2019in Yapay Zek\u00e2 \u0130\u00e7eriklerini Tespit Etme Rehberi<\/a><\/strong><\/h3>\n<p>Yapay zek\u00e2 ile \u00fcretilen i\u00e7erikleri ay\u0131rt etmek giderek zorla\u015f\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc geleneksel do\u011frulama y\u00f6ntemleri zaman al\u0131rken, yapay zek\u00e2 destekli yanl\u0131\u015f bilgi birka\u00e7 dakika i\u00e7inde \u00fcretilebiliyor. Bu nedenle gazetecilerin h\u0131zl\u0131 ve g\u00fcvenilir dijital ara\u00e7lara her zamankinden daha fazla ihtiyac\u0131 var.<\/p>\n<p>Dijital ara\u015ft\u0131rma uzman\u0131 Henk van Ess, \u00fcretici yapay zek\u00e2daki h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelere dikkat \u00e7ekerek \u00f6nemli bir uyar\u0131da bulunuyor. Van Ess\u2019e g\u00f6re, 2023\u2019te kullan\u0131lan tespit y\u00f6ntemleriyle \u00e7al\u0131\u015fan bir gazeteci, art\u0131k g\u00fcncelli\u011fini yitirmi\u015f testleri ge\u00e7en yapay zek\u00e2 i\u00e7eriklerini ger\u00e7ek sanabilir. Yapay zek\u00e2 \u00fcreten ara\u00e7larla onlar\u0131 tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015fan sistemler aras\u0131ndaki yar\u0131\u015f h\u00e2l\u00e2 \u00fcreticilerin lehine ilerliyor. Bu da deepfake\u2019leri ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in yaln\u0131zca tek bir araca de\u011fil dikkatli gazetecili\u011fe, g\u00fcncel do\u011frulama y\u00f6ntemlerine ve klasik haber toplama tekniklerine birlikte ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evede Van Ess, GIJN i\u00e7in yapay zek\u00e2 \u00fcretimi i\u00e7eriklerin h\u0131zl\u0131ca nas\u0131l tespit edilebilece\u011fini anlatan pratik bir <a href=\"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/gazeteciler-icin-yapay-zeka-tarafindan-olusturulan-icerigi-tespit-etme-rehberi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">rehber haz\u0131rlad\u0131<\/a>. Rehber, deepfake\u2019leri anlamaya yard\u0131mc\u0131 olan yedi temel ba\u015fl\u0131\u011fa odaklan\u0131yor. Bunlar aras\u0131nda \u201cger\u00e7ek olamayacak kadar iyi\u201d g\u00f6r\u00fcnen detaylar, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerdeki geometrik tutars\u0131zl\u0131klar, piksel yap\u0131s\u0131, seste yapayl\u0131k izleri, ba\u011flam hatalar\u0131 ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131ndaki uyumsuzluklar yer al\u0131yor.<\/p>\n<p>Gazetecilerin kullanabilece\u011fi \u00e7ok say\u0131da tespit arac\u0131 ve y\u00f6ntem bulunuyor ve GIJN,<a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/tipsheet-investigating-ai-audio-deepfakes\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> 2024\u2019te \u00f6zellikle ses deepfake\u2019lerine odaklanan<\/a> kapsaml\u0131 bir dosya da yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131. Ancak bu ara\u00e7lar\u0131n baz\u0131lar\u0131 oldu\u011fundan fazla g\u00fcven veriyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Van Ess, bu y\u0131l a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yeni bir ara\u00e7 olan Image Whisperer\u2019\u0131 geli\u015ftirdi. Image Whisperer, Google Vision analizini b\u00fcy\u00fck dil modeliyle birlikte kullan\u0131yor ve kesin bir yarg\u0131ya varmak yerine, g\u00fcvenilir bir sonuca ula\u015famad\u0131\u011f\u0131nda bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a bildiriyor. Van Ess\u2019in s\u00f6zleriyle, \u201cEn iyi olmaya de\u011fil, en d\u00fcr\u00fcst olmaya \u00e7al\u0131\u015fan\u201d bir ara\u00e7.<\/p>\n<h3><strong><a href=\"https:\/\/violationtrackerglobal.goodjobsfirst.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Violation Tracker Global<\/a><\/strong><\/h3>\n<div id=\"attachment_2701162\" style=\"width: 1278px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/vt-takip-2025.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-2701162\" class=\"size-full wp-image-2701162\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/vt-takip-2025.png\" alt=\"Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Violation Tracker Global\" width=\"1268\" height=\"629\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/vt-takip-2025.png 1268w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/vt-takip-2025-336x167.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/vt-takip-2025-771x382.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/vt-takip-2025-768x381.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1268px) 100vw, 1268px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-2701162\" class=\"wp-caption-text\">Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Violation Tracker Global<\/p><\/div>\n<p>\u015eirketler, \u00e7evreye zarar verme, mali usuls\u00fczl\u00fckler ya da emek ihlalleri nedeniyle kesilen para cezalar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011fu zaman sessizce \u00f6d\u00fcyor ve bu durum kamuoyunun dikkatinden ka\u00e7\u0131yor. Baz\u0131 \u015firketlerde ise tek tek bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmeyen, ancak zaman i\u00e7inde tekrar eden bir ihlal d\u00fczeni olu\u015fuyor. \u00c7ok uluslu ya da milyarderlerin kontrol\u00fcndeki \u015firketler kendilerini \u201csorumlu\u201d ve \u201cetik\u201d olarak tan\u0131t\u0131rken, ger\u00e7ekte az bilinen i\u015ftiraklerinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ciddi ihlaller nedeniyle hesap vermeleri gerekebiliyor.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn bu tabloyu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan, \u00fccretsiz ve kullan\u0131m\u0131 kolay baz\u0131 ara\u00e7lar var. Bu ara\u00e7lar, \u015firketlere kesilen para cezalar\u0131n\u0131 bir araya getirerek gazetecilere hem somut veriler hem de tekrar eden ihlal \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini tek bak\u0131\u015fta sunuyor. Ayn\u0131 zamanda \u015firketlerin ye\u015fil badana ya da iyi y\u00f6neti\u015fim s\u00f6ylemleriyle olu\u015fturdu\u011fu parlak imaj\u0131 sorgulamak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir zemin sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n<p>ABD merkezli sivil toplum kurulu\u015fu <a href=\"https:\/\/goodjobsfirst.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Good Jobs First<\/a>\u2019in Corporate Research Project birimi taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen <a href=\"https:\/\/violationtracker.goodjobsfirst.org\/?advanced_mode=true\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Violation Tracker<\/a>, bu alandaki en kapsaml\u0131 veritabanlar\u0131ndan biri. Veritaban\u0131, 2000 y\u0131l\u0131ndan bu yana ABD\u2019de 450 federal ve eyalet kurumunun verdi\u011fi 684 bin ceza ve uzla\u015fma kayd\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. \u00dccret h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan rekabet ihlallerine, yasad\u0131\u015f\u0131 \u00e7evre kirlili\u011finden finansal usuls\u00fczl\u00fcklere kadar geni\u015f bir yelpazeyi kapsayan bu veriler, ABD\u2019de faaliyet g\u00f6steren \u00e7ok say\u0131da uluslararas\u0131 \u015firket nedeniyle s\u0131n\u0131r a\u015fan ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in de s\u0131k\u00e7a kullan\u0131l\u0131yor. Proje ayr\u0131ca, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta 2010\u2019dan bu yana 80 kurum taraf\u0131ndan sonu\u00e7land\u0131r\u0131lan 117 bin vakay\u0131 i\u00e7eren <a href=\"https:\/\/violationtrackeruk.goodjobsfirst.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Violation Tracker UK<\/a> adl\u0131 benzer ayr\u0131nt\u0131 d\u00fczeyinde bir veritaban\u0131 da sunuyor.<\/p>\n<p>K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00e7al\u0131\u015fan gazeteciler i\u00e7in \u00f6nemli bir yenilik olarak, ayn\u0131 ekip k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce <a href=\"https:\/\/violationtrackerglobal.goodjobsfirst.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Violation Tracker Global<\/a> portal\u0131n\u0131 da hayata ge\u00e7irdi. Bu platform, 58 ek \u00fclke ve b\u00f6lgeden \u015firket ihlallerine dair daha s\u0131n\u0131rl\u0131 ama ba\u015fka yerde kolayca bulunmayan veriler sunuyor. Verilerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc yerel kurumlar\u0131n bas\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan derleniyor LexisNexis ve Google Translate gibi ara\u00e7lardan yararlan\u0131l\u0131yor ve t\u00fcm kay\u0131tlar proje ekibi taraf\u0131ndan tek tek kontrol edilerek sisteme giriliyor.<\/p>\n<p>Gazeteciler, belirli \u00fclkelerdeki \u015firket ihlallerini ara\u015ft\u0131r\u0131rken <a href=\"https:\/\/www.securityhumanrightshub.org\/resources\/business-and-human-rights-resource-centre.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Business and Human Rights Resource Centre<\/a> ve<a href=\"https:\/\/corporate-prosecution-registry.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> Corporate Prosecution Registry<\/a> gibi di\u011fer kaynaklar\u0131 da kullanarak verileri \u00e7apraz kontrol edebilir.<\/p>\n<h3><strong><a href=\"https:\/\/monitor.diasporaafrica.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Migration Monitor<\/a><\/strong><\/h3>\n<p>Afrika\u2019dan g\u00f6\u00e7 eden yakla\u015f\u0131k 41 milyon insan\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 hak ihlallerine dair merkezi ve g\u00fcvenilir verilerin yoklu\u011fu, bu alandaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engellerden biri. Ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015fu <a href=\"https:\/\/diasporaafrica.org\/about-diaspora-africa\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Diaspora Africa<\/a>, bu bo\u015flu\u011fa yan\u0131t olarak, g\u00f6\u00e7men topluluklar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 ihlalleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck ama etkili bir veri platformu olan Migration Monitor\u2019\u00fc hayata ge\u00e7irdi.<\/p>\n<p>Platform, g\u00f6\u00e7menlerin vard\u0131klar\u0131 \u00fclkelerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc ve insan haklar\u0131 ihlallerini etkile\u015fimli haritalar \u00fczerinden sunuyor. 2016 y\u0131l\u0131na kadar uzanan veriler; s\u0131n\u0131r g\u00fc\u00e7lerinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl \u015fiddet vakalar\u0131ndan sistematik cinsel istismara, organize emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcnden di\u011fer kurumsal ihlallere kadar geni\u015f bir alan\u0131 kaps\u0131yor. T\u00fcm kay\u0131tlar, zaman al\u0131c\u0131 ama titiz manuel ara\u015ft\u0131rmalarla derleniyor.<\/p>\n<p>Veritaban\u0131 hen\u00fcz t\u00fcm vakalar\u0131 kapsayacak \u00f6l\u00e7ekte olmasa da s\u00fcrekli g\u00fcncelleniyor. G\u00f6sterge paneli ise b\u00f6lgelere g\u00f6re ihlal ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini net bi\u00e7imde ortaya koyarak, gazetecilere hem kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 analiz hem de g\u00fc\u00e7l\u00fc bir co\u011frafi ba\u011flam sunuyor.<\/p>\n<div id=\"attachment_2701186\" style=\"width: 778px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/multeci_takip_veritabani2025.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-2701186\" class=\"size-full wp-image-2701186\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/multeci_takip_veritabani2025.png\" alt=\"2023 y\u0131l\u0131nda Afrika diasporas\u0131 topluluklar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131ca ihlal olaylar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc. G\u00f6rsel: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Migration Monitor\" width=\"768\" height=\"479\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/multeci_takip_veritabani2025.png 768w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/multeci_takip_veritabani2025-336x210.png 336w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-2701186\" class=\"wp-caption-text\">2023 y\u0131l\u0131nda Afrika diasporas\u0131 topluluklar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131ca ihlal olaylar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc. G\u00f6rsel: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Migration Monitor<\/p><\/div>\n<h3>\n<strong>Y\u00fckselen Oligarklar\u0131 Takip Etmede S\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Veri Ara\u00e7lar\u0131<\/strong><\/h3>\n<p>Bu y\u0131l IRE konferans\u0131nda, \u00f6d\u00fcll\u00fc serbest ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteci ve eski Rusya muhabiri <a href=\"https:\/\/bsky.app\/profile\/mariageorgieva.bsky.social\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Maria Georgieva<\/a>, Rusya ve Avrupa\u2019da ortaya \u00e7\u0131kan yeni oligarklar\u0131 ve y\u00fckselen kleptokratlar\u0131 incelemek i\u00e7in kullan\u0131lan \u00f6nemli veritabanlar\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Georgieva\u2019ya g\u00f6re, d\u00fcnyada otoriter y\u00f6netimlerin g\u00fc\u00e7lenmesi ve iktidarla yak\u0131n ili\u015fkiler kuran zengin akt\u00f6rlerin \u00e7o\u011falmas\u0131, s\u00fcrekli yeni oligarklar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Bu isimlerin faaliyet alanlar\u0131 art\u0131k yaln\u0131zca petrol ve gaz gibi geleneksel sekt\u00f6rlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil; medya, ula\u015f\u0131m, teknoloji ve b\u00fcy\u00fck kamu projeleri de bu a\u011flar\u0131n par\u00e7as\u0131 h\u00e2line geliyor.<\/p>\n<p>Y\u00fckselen oligarklar\u0131 ve onlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in Georgieva\u2019n\u0131n \u00f6zellikle \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7lar ve veritabanlar\u0131 \u015funlar:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/rupep.org\/en\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">RuPEP Database:<\/a> Rusya, Belarus ve Kazakistan\u2019daki siyasi n\u00fcfuz sahibi ki\u015filere dair 14 bin profili i\u00e7eren kapsaml\u0131 bir veritaban\u0131. Aile \u00fcyeleri ve i\u015f ortaklar\u0131 da kapsan\u0131yor; \u0130ngilizce ve Rus\u00e7a eri\u015fim m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/spark-interfax.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">SPARK Interfax veritaban\u0131<\/a>: Rus \u015firketlerine dair faydalan\u0131c\u0131 m\u00fclkiyet, mali tablolar, dava kay\u0131tlar\u0131 ve \u015firket ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 i\u00e7eren, \u00fccretli ama g\u00fcvenilir bir kaynak.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/opentender.eu\/start\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Opentender<\/a>: Avrupa Birli\u011fi\u2019nin 28 \u00fcye \u00fclkesi ile S\u0131rbistan, G\u00fcrcistan ve Kuzey Makedonya\u2019daki kamu ihalelerini i\u00e7eren \u00fccretsiz bir veritaban\u0131.<\/p>\n<p>Telegram botlar\u0131: \u00a0<a href=\"https:\/\/web.telegram.org\/#\/im?p=@EyeGodsOninon_bot\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">EyesOfGod<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/t.me\/Quick_OSINT_bot\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">QuickOsintBot<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/web.telegram.org\/#\/login\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">GetContact<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/www.truecaller.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">TrueCaller <\/a>\u00a0ve <a href=\"https:\/\/web.telegram.org\/#\/login\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">SmartSearch<\/a>. gibi ara\u00e7lar, h\u0131zl\u0131 a\u00e7\u0131k kaynak taramalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/littlesis.org\/database\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">LittleSis Public Accountability Database<\/a>: \u015eirketler ve ki\u015filer aras\u0131ndaki ili\u015fkileri g\u00f6steren ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ba\u011flant\u0131 profilleri sunuyor. Gazetecilerin ba\u011flant\u0131lar\u0131 ortaya koymas\u0131na nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fine dair bir \u00f6rnek i\u00e7in <a href=\"https:\/\/littlesis.org\/person\/76408-Oleg_Deripaska\/data\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">bu \u00f6rne\u011fe bakabilirsiniz.<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.reuters.com\/world\/europe\/wealth-russias-richest-people-rises-record-6255-billion-2025-04-17\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Forbes Russian Rich List<\/a>: Forbes\u2019un Rus\u00e7a edisyonunda yay\u0131mlanan y\u0131ll\u0131k zenginler listesi, yeni ve y\u00fckselen oligarklar\u0131 takip etmek i\u00e7in faydal\u0131.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=G-PVjr-jxcI\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">RuAssets<\/a>: Ukrayna merkezli YouControl taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen \u00fccretsiz bir ara\u00e7. Rusya, Belarus, Kazakistan, Ukrayna ve Avrupa\u2019daki \u015firket ve ki\u015fi verilerini bir araya getiriyor ve yapt\u0131r\u0131m listeleriyle \u00e7apraz kontrol sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n<hr \/>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/foto_Rowan-Philp.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2701212 alignleft\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/foto_Rowan-Philp.png\" alt=\"\" width=\"103\" height=\"103\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/foto_Rowan-Philp.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/foto_Rowan-Philp-140x140.png 140w\" sizes=\"auto, (max-width: 103px) 100vw, 103px\" \/><\/a><a href=\"https:\/\/gijn.org\/staff-member\/rowan-philp\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Rowan Philp<\/a>, GIJN\u2019in etki edit\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Daha \u00f6nce G\u00fcney Afrika\u2019daki Sunday Times\u2019ta ba\u015f muhabir olarak g\u00f6rev yapt\u0131. D\u0131\u015f haber muhabiri olarak da d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde yolsuzluk, siyaset ve \u00e7at\u0131\u015fmalar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kleptokrasinin ve ba\u011f\u0131ms\u0131z medyaya y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131lda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteciler k\u00f6t\u00fc akt\u00f6rleri hesap vermeye zorlamak i\u00e7in yeni veritabanlar\u0131 ve yenilik\u00e7i ara\u00e7lar\u0131 kulland\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":2701084,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23206],"tags":[23345,28567,28568,26692,24671],"gijn_topic":[18933],"series":[],"gijn_language":[],"gijn_region":[],"class_list":["post-2701083","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hikayeler","tag-ai-tr","tag-en-iyi-araclar","tag-multeci","tag-oligarklar-tr","tag-parayi-takip-et","gijn_topic-arastirma-ipuclari-ve-araclar"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2701083","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2701083"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2701083\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2701235,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2701083\/revisions\/2701235"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2701084"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2701083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2701083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2701083"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=2701083"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=2701083"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=2701083"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=2701083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}