{"id":1910633,"date":"2024-11-29T03:46:34","date_gmt":"2024-11-29T08:46:34","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=1910633"},"modified":"2024-11-29T03:55:24","modified_gmt":"2024-11-29T08:55:24","slug":"arastirmaci-gazetecilige-giris-kaynak-bulmak-arkaplan-arastirmalari-kamu-kayitlari-ve-bilgi-edinme-ozgurlugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/arastirmaci-gazetecilige-giris-kaynak-bulmak-arkaplan-arastirmalari-kamu-kayitlari-ve-bilgi-edinme-ozgurlugu\/","title":{"rendered":"Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecili\u011fe Giri\u015f: Kaynak Bulmak, Arkaplan Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, Kamu Kay\u0131tlar\u0131 ve Bilgi Edinme \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc!"},"content":{"rendered":"<p>Hintli gazeteci Srishti Jaswal, Hindistan&#8217;\u0131n iktidar partisinin propagandas\u0131na ili\u015fkin <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/restofworld.org\/2024\/bjp-whatsapp-modi\/\">ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda<\/a> g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ki\u015fileri iki y\u0131ld\u0131r tan\u0131yordu.<\/p>\n<aside>Kaynak bulmak sadece r\u00f6portaj yap\u0131lacak ki\u015fileri bulmakla ilgili de\u011fil, ayn\u0131 zamanda g\u00fcven in\u015fa etmek ve insanlarla ili\u015fkiler geli\u015ftirmektir.<\/aside>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/pulitzercenter.org\/focus-areas\/information-and-artificial-intelligence\/ai-reporting-resources\">Pulitzer Center AI <\/a>Accountability bursiyeri ba\u011f\u0131ms\u0131z muhabir Narendra Modi&#8217;nin Bharatiya Janata Partisi&#8217;nin (BJP) kamu denetiminden uzak kampanyay\u0131 y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in WhatsApp&#8217;\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 incelemeye karar verdi ve\u00a0 Princeton \u00dcniversitesi <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.digitalwitnesslab.org\">Dijital Tan\u0131kl\u0131k Laboratuvar\u0131<\/a> ile i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131. Hikayeyi veriler y\u00f6nlendirse de, Jaswal&#8217;\u0131n kaynaklar\u0131yla, yani mesajla\u015fma platformunda kampanyay\u0131 y\u00fcr\u00fcten \u00e7al\u0131\u015fanlarla kurdu\u011fu uzun vadeli ili\u015fkiden faydaland\u0131.<\/p>\n<p>\u201cBence pek \u00e7ok insan kaynaklar\u0131n\u0131 uzun s\u00fcre takip edecek sabra sahip de\u011fil. Bu y\u00fczden sab\u0131r ve zaman \u00e7ok \u00f6nemli. Hindistan o kadar kutupla\u015fm\u0131\u015f durumda ki pek \u00e7ok gazeteci BJP kaynaklar\u0131yla konu\u015fmaktan \u00e7ekiniyor\u201d dedi.<\/p>\n<p>Jaswal sadece kaynaklardan \u00e7ok daha fazla bilgi almak i\u00e7in de\u011fil, onlarla profesyonel ili\u015fki kurmak i\u00e7in de zaman yarat\u0131yordu. Asl\u0131nda BJP \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda akl\u0131nda hen\u00fcz bir hikaye yoktu. Pek \u00e7ok \u00fclkede oldu\u011fu gibi Hindistan&#8217;da da siyasi propaganda y\u0131l boyu s\u00fcren bir \u015feydi. Yapt\u0131klar\u0131 i\u015fi ve bunu neden yapt\u0131klar\u0131n\u0131 merak ediyordu. Yava\u015f yava\u015f onlar\u0131n g\u00fcvenini kazand\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin sahip olmay\u0131 hedefledi\u011fi t\u00fcrden yani i\u00e7eriden bilgi edinmeyi ba\u015fard\u0131. O s\u0131rada, siyasi a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli olan\u00a0 se\u00e7imler yakla\u015f\u0131yordu. Jaswal bu konuda haber yapmak i\u00e7in m\u00fckemmel bir konumdayd\u0131.<\/p>\n<p>Jaswal&#8217;\u0131n deneyimi, kaynak bulman\u0131n yaln\u0131zca r\u00f6portaj yap\u0131lacak ki\u015fileri aramakla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda g\u00fcven in\u015fa etmek ve insanlarla ili\u015fki geli\u015ftirmekle de ilgili oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Onlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131 hakk\u0131nda ne kadar \u00e7ok \u015fey bilirse, o kadar \u00e7ok g\u00fcven ve sayg\u0131 kazan\u0131yor ve onlar\u0131n ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmesi o kadar kolayla\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak kaynak bulma, kaynak arama hedeflerimiz hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmekle ba\u015flayan ve kay\u0131t d\u00fc\u011fmesini kapatt\u0131ktan sonra bile devam eden bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, bir ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in kaynak bulmaya y\u00f6nelik ad\u0131m ad\u0131m bir k\u0131lavuz ve her a\u015fama i\u00e7in ipu\u00e7lar\u0131 ve ara\u00e7lar payla\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n<p><b>Ki\u015fi ve Belgelerin Belirlenmesi<\/b><\/p>\n<p><strong>Kaynak aramak i\u00e7in bir hedef belirleyin.<\/strong> Mark Lee Hunter&#8217;\u0131n daha sonra <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.storybasedinquiry.com\/manual\">Eva Constantaras ve Anastasia Valeeva <\/a>taraf\u0131ndan veri gazetecili\u011fi i\u00e7in de uyarlanan \u015fekliylebir hikaye \u015funlardan olu\u015fur:<\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">\u015eimdi (\u015fu anda ne oluyor ya da \u201csorun nedir&#8221;)<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Ge\u00e7mi\u015f (bu noktaya nas\u0131l geldik ya da \u201cneden\u201d geldik)<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Gelecek (hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmezse olacak \u015fey budur, i\u015fleri nas\u0131l daha iyi hale getirebilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnmek ya da \u201cetki\u201d yaratmak veya \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm\u201d \u00fcretmek).<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00d6rne\u011fin, h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131n\u0131n veya uygulanan programlar\u0131n etkisini anlamak i\u00e7in, genellikle programlardan ve politikalardan etkilenen ki\u015fileri ve onlara dair vaka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131r\u0131z. Bu arada h\u00fck\u00fcmet yetkilileri, i\u015f sahipleri ya da sorumlu tutulmas\u0131 gereken ki\u015filer, nedenlerin belirlenmesi i\u00e7in takip edilir. Bir haberdeki sorunun etkisini ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in uzman kaynaklarla da g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclebilir.<\/p>\n<p>\u00d6rnek vermek gerekirse, eski<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/pcij.org\"> Filipin Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Merkezi<\/a> (PCIJ) multimedya muhabiri <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/in\/cmgsalazar\/?originalSubdomain=ph\">Cherry Salazar<\/a>, Filipinler&#8217;in Batangas \u015eehrindeki k\u0131y\u0131 k\u00f6ylerinde ya\u015fayan bal\u0131k\u00e7\u0131larla birka\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7irerek ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131n bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k alanlar\u0131nda in\u015fa edilen s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f do\u011fal gaz (LNG) projeleri nedeniyle nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini veya \u201cetkilendi\u011fini\u201d \u00f6\u011frenmi\u015ftir. LNG projeleri hikayedeki \u201csorun\u201d olarak kabul ediliyor.<\/p>\n<p>R\u00f6portaj yapaca\u011f\u0131 ki\u015fileri nas\u0131l se\u00e7ti\u011fine dair bir strateji payla\u015f\u0131yor: \u201cHer zaman hikayeyi temsil eden ve &#8216;insanile\u015ftiren&#8217; ilgi \u00e7ekici bir karakter aramaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda, &#8216;bir \u00e7\u00f6rekle iki ku\u015f besleyebilece\u011finiz&#8217; r\u00f6portajlar\u0131 da tercih ediyorum.\u201d<\/p>\n<p>Salazar&#8217;\u0131n <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.rappler.com\/environment\/last-fishermen-barangay-ilijan-batangas-city-pcij-report\/\">The Last Fishermen of Ilijan&#8217;daki ana karakteri<\/a>, atalar\u0131 da bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k yapan yerel bir bal\u0131k\u00e7\u0131yd\u0131, bu nedenle projelerin in\u015fas\u0131 \u00f6ncesinde ve s\u0131ras\u0131nda avlanan bal\u0131klar\u0131 tan\u0131mlayabiliyor ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabiliyordu. Ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeci, ya\u015f\u0131 nedeniyle proje destek\u00e7ileri taraf\u0131ndan teklif edilen in\u015faat i\u015flerinden nas\u0131l yararlanamad\u0131\u011f\u0131ndan da bahsetti.<\/p>\n<p>Gazeteci, \u201cBu r\u00f6portaj hem LNG projelerinin bal\u0131k\u00e7\u0131lar \u00fczerindeki etkisini hem de sa\u011flayaca\u011f\u0131 varsay\u0131lan alternatif ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n pratikte nas\u0131l g\u00f6stermelik oldu\u011funu g\u00f6sterdi\u201d dedi.<\/p>\n<p>Daha sonra, Filipin h\u00fck\u00fcmetinin yenilenebilir enerjiden uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u201cdolamba\u00e7l\u0131 yolu\u201d tan\u0131mlamak i\u00e7in uzmanlar ve h\u00fck\u00fcmet yetkilileriyle yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portajlarla belge ve verileri dokuyarak \u201cnedeni\u201d olu\u015fturdu.<\/p>\n<p>Fikir basittir ancak net hedefler belirlemek ya da kaynaklardan ne t\u00fcr bilgiler elde edebilece\u011fimizi bilmek, onlar\u0131 bulmaya\u00a0 ve strateji belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olabilir. Salazar&#8217;\u0131n bal\u0131k\u00e7\u0131larla ve Jaswal&#8217;\u0131n i\u015f\u00e7ilerle yapt\u0131\u011f\u0131 gibi etkili m\u00fclakatlar, kaynaklar\u0131n muhabirlerle rahat\u00e7a konu\u015fabilmeleri zaman gerektiren t\u00fcrden bir y\u00f6ntemdir. Uzman kaynaklar ise habercilik d\u00f6nemi boyunca, \u00f6zellikle de yeni bulgular ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda belirlenebilir. \u00d6te yandan, h\u00fck\u00fcmet yetkilileri ya da \u00f6zel \u015firketlerle yap\u0131lanlar gibi hesap verebilirlik \u00fczerine r\u00f6portajlar \u00f6nemli bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131ld\u0131ktan sonra yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u201cAk\u0131mlar\u0131\u201d, \u2018\u015fekillendiricileri\u2019 ve ihbarc\u0131lar\u0131 aray\u0131n ancak bunlara kar\u015f\u0131 dikkatli olun.<\/strong><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.ire.org\/product\/the-investigative-reporters-handbook-sixth-edition\/\"> \u201cAra\u015ft\u0131rmac\u0131 Muhabirin El Kitab\u0131\u201d<\/a> adl\u0131 kitapta: A Guide to Documents, Databases, and Techniques\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda Brant Houston potansiyel kaynaklar\u0131 \u2018ak\u0131mlar\u2019 ve \u2018olu\u015fturucular\u2019 olarak ikiye ay\u0131rarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131r. \u201cAk\u0131mlar\u201d, mevcut sekreterler, mevcut personel veya mevcut tedarik\u00e7iler, y\u00fckleniciler ve dan\u0131\u015fmanlar gibi bir kurulu\u015fa ait olan veya kurulu\u015fla i\u015f yapan ki\u015filerdir. Web sitesi dizinleri veya ajanslar\u0131 g\u00fcnl\u00fck olarak takip eden muhabirler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bulunmalar\u0131 nispeten kolayd\u0131r. \u201cKurucular\u201d bir kurulu\u015fa \u00fcye olan veya bir kurulu\u015fla ili\u015fkisi olan ki\u015filerdir.<\/p>\n<p>Bu iki kayna\u011f\u0131n da sa\u011flayabilece\u011fi bilgilerin kapsam\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra konu\u015fma motivasyonlar\u0131n\u0131n bilinmesi, gazetecilere r\u00f6portajlar\u0131 nas\u0131l daha iyi planlayacaklar\u0131 ve y\u00fcr\u00fctecekleri konusunda yol g\u00f6sterecektir.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin, y\u00fcksek r\u00fctbeli bir yetkilinin sorumlulu\u011fundaki devlet yol projelerinde ihaleye fesat kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131yoruz. Eski m\u00fcteahhitlerin projelere teklif verme deneyimleri hakk\u0131nda rahat\u00e7a konu\u015fmalar\u0131 \u00e7ok daha olas\u0131d\u0131r ancak ihale s\u00fcrecindeki g\u00fcncel geli\u015fmelerden haberdar olmayabilirler. Mevcut y\u00fckleniciler ise gazetecilerle konu\u015furken muhtemelen dikkatli davranacak ya da sadece \u201carka planda\u201d veya isimleri verilmedi\u011fi takdirde konu\u015fmay\u0131 kabul edeceklerdir. Bu senaryolar\u0131 ya da insanlar\u0131n r\u00f6portaj vererek ne kazan\u0131p ne kaybedebileceklerini anlamak, gazetecilerin kaynaklara nas\u0131l yakla\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fini bilmelerine yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n<p><strong>Bir di\u011fer kaynak t\u00fcr\u00fc de \u201cmevcut\u201d ya da \u201ceski\u201d olabilen muhbirlerdir.<\/strong> Houston bu ki\u015fileri \u201cdikkat \u00e7ekmek isteyen ya da yanl\u0131\u015f bir \u015fey bildikleri i\u00e7in kendilerini istemeden spot \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n alt\u0131nda bulan ki\u015filer\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor. Devletin ya da \u015firketlerin ihlallerini if\u015fa etmek \u00f6nemli ancak \u00fclkelerdeki bilgi u\u00e7urma d\u00fczeyi farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermekte \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle k\u0131s\u0131tl\u0131 demokrasilerde olmak \u00fczere t\u00fcm yarg\u0131 sistemlerinde bilgi u\u00e7uranlar\u0131 koruma yasalar\u0131 bulunmamakta.<\/p>\n<p>Muhbirler fedakarca ger\u00e7ekten de do\u011fru bilgiler verebilir ancak t\u00fcm kan\u0131tlarda oldu\u011fu gibi bunlar\u0131 birden fazla kaynakla do\u011frulaman\u0131z gerekir. Di\u011ferleri iddialar\u0131nda kas\u0131tl\u0131 olarak yanl\u0131\u015f veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 olabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc art niyetlidirler. Ya intikam almak istiyorlar, ya ho\u015fnutsuzlar ya da itibar\u0131n\u0131za zarar vermek istiyorlar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Her hal\u00fckarda, bu t\u00fcr kaynaklar\u0131 bulan ya da bu kaynaklar taraf\u0131ndan yakla\u015f\u0131lan gazeteciler, iddialar\u0131n\u0131 do\u011frulamalar\u0131 gerekti\u011fini anlamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bir \u201cbelge ruh hali\u201d geli\u015ftirmek gerekiyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilik s\u00fcrekli \u00e7oklu kaynak bulma ve do\u011frulama egzersizidir. Gazeteciler insanlarla r\u00f6portaj yaparken kay\u0131tlara ba\u015fvurmak zorundad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, gazeteciler belgeleri incelerken, bulgular\u0131n\u0131 uzman kaynaklarla do\u011frulamak zorundad\u0131rlar. Bu, belge ve verilerin duvar\u0131 in\u015fa etmek i\u00e7in gereken tu\u011flalar, r\u00f6portajlar\u0131n ise tu\u011flalar\u0131 bir arada tutan ve sa\u011flam kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan har\u00e7 oldu\u011fu kan\u0131t \u201cduvar\u0131n\u0131\u201d in\u015fa etme s\u00fcrecidir. Soru\u015fturmalar genellikle sadece m\u00fclakatlardan elde edilen al\u0131nt\u0131lar veya anekdotlarla ayakta duramaz. Ayn\u0131 \u015fey belgeler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar gibi kay\u0131tlar da yalan s\u00f6yleyebilir.<\/p>\n<aside>Bilgiye eri\u015fim temel bir insan hakk\u0131d\u0131r. Yasal g\u00fcvenceleri olmamas\u0131na ra\u011fmen, baz\u0131 gazeteciler hala belge elde edebilmektedir.<\/aside>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.barlettandsteele.com\">Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteciler Donald L. Barlett ve James B. Steele<\/a> taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan \u201cbelgeler zihin durumu\u201d bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n her noktas\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak, \u00e7eli\u015fmek veya do\u011frulamak i\u00e7in bir yerlerde bir belgenin var oldu\u011funu bilmek anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p>Bir yetkili bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 s\u0131ras\u0131nda yol projelerinin \u00e7ift\u00e7ileri yoksulluktan kurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011finde, bir gazeteci bu iddiay\u0131 kan\u0131tlamak veya \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in gereken kay\u0131tlar\u0131 tespit edebilmeli ve elde edebilmelidir. Bu da s\u00f6zle\u015fmeler, tar\u0131msal \u00e7\u0131kt\u0131lar, \u00e7ift\u00e7i toplulu\u011fu profilleri ve yoksulluk oran\u0131 verileri gibi belgeleri aramak anlam\u0131na gelebilir.<\/p>\n<p>Belgelerin nereden temin edilece\u011fine dair baz\u0131 fikirlere a\u015fa\u011f\u0131da yer verdik. Bunlar\u0131, h\u00fck\u00fcmetten gelen veya h\u00fck\u00fcmete sunulan ve sivil toplum kurulu\u015flar\u0131ndan (STK&#8217;lar) veya \u00f6zel ki\u015filerden gelen olmak \u00fczere kaynaklar\u0131na g\u00f6re ay\u0131rabiliriz.<\/p>\n<p><b>Devlet<\/b><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Yerel y\u00f6netim organlar\u0131 veya bakanl\u0131klar<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Kolluk kuvvetleri birimleri<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Mahkemeler<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Ulusal ar\u015fivler<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Borsalar veya i\u015fletmeleri d\u00fczenleyen kurumlar<\/li>\n<\/ul>\n<h4><b>H\u00fck\u00fcmet d\u0131\u015f\u0131<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Yerel sivil toplum gruplar\u0131<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Uluslararas\u0131 kurulu\u015flar veya kar amac\u0131 g\u00fctmeyen kurulu\u015flar<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Akademik ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">Ticari veritabanlar\u0131<\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\">M\u00fclkiyet kay\u0131tlar\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ve tabii ki Bilgi Edinme Hakk\u0131 veya BEH talepleriyle eri\u015fim sa\u011flanabilir.<\/p>\n<p>Yetkililerden gelen belgeler kabul edilebilir ancak bunlara asla tek ba\u015f\u0131na g\u00fcvenilmemelidir. Bunlar\u0131n bize \u201csa\u011flanan\u201d belgeler oldu\u011funu ve \u00e7o\u011fu zaman ara\u015ft\u0131rmam\u0131z i\u00e7in \u00e7ok az de\u011fer ta\u015f\u0131yabilece\u011fini unutmay\u0131n. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 kay\u0131tlar\u0131 belirleyerek ve bu kay\u0131tlar i\u00e7in talepte bulunarak \u201ctalep\u201d etmeleri gerekir. Bunlar kamu kay\u0131tlar\u0131 talepleri ya da Bilgi Edinme \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yasalar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu \u00fclkelerde BEH ya da BEHK\u00a0 talepleri \u015feklinde olabilir. Pek \u00e7ok \u00fclkede bu belki de bir gazetecinin en temel ancak en az \u00f6nemsenen becerilerinden biri.<\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/sk.sagepub.com\/books\/the-art-of-access-2e\">David Cuillier ve Charles N. Davis, \u201cThe Art of Access\u201d (Eri\u015fim Sanat\u0131)<\/a> adl\u0131 kitaplar\u0131nda \u201cKamu Kay\u0131tlar\u0131n\u0131 Elde Etme Stratejileri\u201d\u00a0 hakk\u0131nda bilgiler yer al\u0131yor. Yeni ba\u015flayanlar\u0131n bilgi edinme hakk\u0131m\u0131z hakk\u0131nda bilgi sahibi olmas\u0131 \u00f6nemli. Her \u00fclkede bilgi edinme hakk\u0131 yasas\u0131 olmasa da bilgi edinme hakk\u0131 (RTI) BM \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesi&#8217;nde yer almaktad\u0131r. Bilgiye eri\u015fim temel bir insan hakk\u0131d\u0131r. Yasal g\u00fcvenceleri olmamas\u0131na ra\u011fmen gazeteciler yine de belge elde edebilmekte. Bu giri\u015fimler, her zaman ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7lanmasa bile denemekten vazge\u00e7memeliler.<\/p>\n<aside>GIJN&#8217;in Bilgi Edinme \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve <a href=\"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/gijnden-bilgi-edinme-ozgurlugu-ve-bilgi-edinme-hakki-rehberi\/\">Bilgi Edinme Haklar\u0131 (FOI) ve Bilgi Edinme Hakk\u0131 Kanunu (RTI)<\/a> hakk\u0131ndakil rehbere buradan ula\u015fabilirsiniz.\u00a0<\/aside>\n<p>Muhabirler en az\u0131ndan etkili mektuplar yazabilmeli, taleplerini tutarl\u0131 bir \u015fekilde takip edebilmeli ve eksik belge ya da redakte edilmi\u015f dosya almalar\u0131 ya da taleplerinin reddedilmesi durumunda h\u00fck\u00fcmet yetkilileri ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla nas\u0131l m\u00fczakere edeceklerini ya da anla\u015facaklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmelidir. Bu, bilgi edinme hakk\u0131m\u0131z\u0131 savunmak, temyize gitmek veya merdiveni t\u0131rmanmak anlam\u0131na gelebilir. Baz\u0131 durumlarda\u00a0 haber merkezleri kuruma kar\u015f\u0131 dava da a\u00e7abilir.<\/p>\n<h2><b>Kaynak Bulmak<\/b><\/h2>\n<p>Hedeflerinizi belirledikten sonra, kaynak bulmak ya da bulmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli ara\u00e7lar ve stratejiler belirlenebilir. Bunlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z hikayenin t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re de\u011fi\u015febilir, ancak a\u015fa\u011f\u0131da yeni ba\u015flayan ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin faydal\u0131 bulabilece\u011fi baz\u0131 genel ipu\u00e7lar\u0131na yer veriyoruz.<\/p>\n<p><strong>\u00d6nceki haberleri okuyun.<\/strong> Kaynak ilham\u0131 i\u00e7in hem yerel hem de uluslararas\u0131 haberi kontrol edin. \u00dczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z hikaye yerel olsa da, ba\u015fka yerlerde yap\u0131lan haber \u00f6rnekleri, di\u011fer gazetecilerin ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde arad\u0131klar\u0131 kaynak t\u00fcrleri hakk\u0131nda size bir fikir verebilir. Bu al\u0131\u015ft\u0131rma ayn\u0131 zamanda konuyla ilgili halihaz\u0131rda nelerin haberle\u015ftirildi\u011fini ve sizin nerelere de\u011fer katabilece\u011finizi haritaland\u0131rman\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<p><strong>Mevcut ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 de\u011ferlendirin ve akademik kaynaklar aray\u0131n.<\/strong> \u00c7o\u011fu zaman akademisyenler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z konu ya da hikayenizle ilgili kapsaml\u0131 yaz\u0131lar yazm\u0131\u015f olurlar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kendileri zaten iyi kaynaklard\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc konuyu\u00a0 anlaman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olabilir veya di\u011fer kaynaklar\u0131n sa\u011flayamayaca\u011f\u0131 yeni i\u00e7g\u00f6r\u00fcler sa\u011flayabilirler. Bu teknik bilgi gerektiren hikayeler i\u00e7in ge\u00e7erli bir durumdur.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin,<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.nbcnews.com\/specials\/rise-of-electric-cars-endangers-last-frontier-philippines\/index.html\"> PCIJ ve NBC News aras\u0131nda Filipinler&#8217;in Palawan b\u00f6lgesindeki el de\u011fmemi\u015f ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n tehlikeye girmesini ABD&#8217;deki otomobil \u00fcreticileriyle ili\u015fkilendiren ara\u015ft\u0131rmada<\/a>, Andrew W. Lehren ve New York&#8217;taki haber ekibi, suda y\u00fcksek d\u00fczeyde kromat bulunmas\u0131n\u0131n riskini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in bir su kalitesi uzman\u0131 ve bir toprak bilimi profes\u00f6r\u00fcyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Bu bilgiler, suya maruz kalan insanlardan gelen anekdotlar\u0131 do\u011frulad\u0131 ve bu da kirlili\u011fin ele al\u0131nmas\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 vurgulamaya yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/p>\n<p><strong>\u0130rtibat i\u00e7in sivil topluma ba\u015fvurun.<\/strong> Sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 (STK&#8217;lar) genellikle kampanyalar\u0131 i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yaparlar. Kaynak olabilirler ancak gazetecilerin \u00f6rne\u011fin bir h\u00fck\u00fcmet projesi veya program\u0131ndan etkilenen topluluk \u00fcyeleriyle temasa ge\u00e7melerine de yard\u0131mc\u0131 olabilir. Genellikle hi\u00e7bir \u015fey bir gazetecinin do\u011frudan bir kayna\u011fa gitmesini engellemese de, bir muhabiri bir \u00e7ift\u00e7i lideriyle veya yerli bir grubun \u00fcyesiyle tan\u0131\u015ft\u0131ran k\u0131sa bir e-posta veya metin uzun bir yol kat etmeyi sa\u011flayabilir.<\/p>\n<p>Bu, \u00f6zellikle topluluk \u00fcyelerinin b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f oldu\u011fu konular ba\u011flam\u0131nda, gazetecinin do\u011fru ki\u015fiyle ba\u011flant\u0131 kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 olabilir. STK&#8217;lar uzun s\u00fcredir muhabirler i\u00e7in ba\u015fvurulacak bir kaynak haline geldi ancak onlardan veya ba\u015fka bir kaynaktan elde edilen bilgilerin do\u011frulanmas\u0131 gerekti\u011fine dair genel kural hala ge\u00e7erlidir.<\/p>\n<p>\u0130pucu: Kamuya a\u00e7\u0131k bilgi edinmenin zor oldu\u011fu yarg\u0131 b\u00f6lgelerinde veya \u00fclkelerde, belirli bir politika veya program hakk\u0131nda devlet kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan kendilerine dan\u0131\u015f\u0131lan STK veya ST\u00d6 \u00fcyelerine dan\u0131\u015f\u0131n. Onlar da resmi h\u00fck\u00fcmet talepleri yoluyla elde edilmesi zor olabilecek bilgi veya i\u00e7g\u00f6r\u00fc sa\u011flayabilirler.<\/p>\n<p><b>Uygun oldu\u011funda kitle kayna\u011f\u0131 kullan\u0131n<\/b>. G\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7iler, dijital i\u015f\u00e7iler, bisiklet topluluklar\u0131 ve benzerleri gibi n\u00fcfusun belirli bir kesimini i\u00e7eren hikayeler i\u00e7in Facebook&#8217;taki gruplar\u0131na veya mesajla\u015fma platformlar\u0131na kat\u0131lmak, bulunmas\u0131 zor olabilecek kaynaklar\u0131 bulmak i\u00e7in iyi bir yol olabilir. Kitle kaynak kullan\u0131m stratejisi; hikayenin niteli\u011fine g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Bir gazetecinin co\u011frafi olarak s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu durumlarda, \u00e7evrim i\u00e7i yollarla kitle kaynak kullan\u0131m\u0131 en iyi sonucu verir ve bu senaryodaki gazeteciler kendilerini iyi tan\u0131tmal\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131 detayl\u0131\u00a0 a\u00e7\u0131klamal\u0131d\u0131r. Ancak siber su\u00e7lar ya da \u00e7evrim i\u00e7i yasad\u0131\u015f\u0131 faaliyetlerle ilgili haber t\u00fcrlerinde gazetecilerin r\u00f6portaj yapacak ki\u015fi ararken dikkatli olmalar\u0131 gerekir. Bu, ba\u015flang\u0131\u00e7ta gizliliklerini korumak i\u00e7in sahte hesaplar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi de kapsar.\u00a0 \u00d6rne\u011fin, <a href=\"https:\/\/gijn.org\/stories\/sex-crimes-asia\/\">Asya&#8217;daki dijital cinsel su\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karan s\u0131n\u0131r \u00f6tesi birara\u015ft\u0131rmay\u0131 birlikte y\u00fcr\u00fcten muhabirler<\/a>, kaynak bulmak ve \u00e7evrim i\u00e7i yap\u0131lan faaliyetleri g\u00f6zlemlemek i\u00e7in alternatif kullan\u0131c\u0131 profilleri kulland\u0131lar.<\/p>\n<p>Benzer bir durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsan\u0131z, sahte hesaplar olu\u015fturmadan \u00f6nce bunun herhangi bir yerel d\u00fczenlemeye ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmak i\u00e7in edit\u00f6r\u00fcn\u00fcze veya avukat\u0131n\u0131za dan\u0131\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n<p><i>\u0130pucu: Kitle kaynak kullan\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 anlay\u0131n. \u0130nternet \u00fczerinden kaynak aramak her zaman i\u015fe yaramaz. Baz\u0131 kaynaklar gazeteci oldu\u011funuzu \u00f6\u011frendikleri anda yan\u0131t vermekten vazge\u00e7ebilir. Kitle kaynak kullan\u0131m\u0131n\u0131 di\u011fer kaynak bulma y\u00f6ntemleriyle kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131z tavsiye edilir.\u00a0<\/i><\/p>\n<p><b>Kaynak bulma y\u00f6ntemlerinizi geni\u015fletin.<\/b> Kaynak a\u011f\u0131 olu\u015fturmak harika ancak geli\u015fmeler h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fse bile, muhabirler bir konuda yeni ve incelikli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 sa\u011flayabilecek kaynaklar aramaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f kaynaklardan olu\u015fan konfor alan\u0131n\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131n.<\/p>\n<p>Haber geli\u015ftirme s\u00fcrecinin her a\u015famas\u0131nda, Toplumsal Cinsiyet E\u015fitli\u011fi ve Sosyal \u0130\u00e7erme (TCES\u0130) bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 benimsemek, haberin duyulmam\u0131\u015f sesleri g\u00fc\u00e7lendirmesini sa\u011flamaya yard\u0131mc\u0131 olacak iyi bir yoldur. \u00d6rne\u011fin, altyap\u0131 ve teknolojiyle ilgili hikayeler i\u00e7in irtibat kurulacak ki\u015filerin \u00e7o\u011fu genellikle erkektir. Kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir hikayeye derinlik katt\u0131\u011f\u0131n\u0131, onu daha eksiksiz hale getirebilece\u011fini ve hatta daha iyiye do\u011fru de\u011fi\u015ftirebilece\u011fini unutmay\u0131n.<\/p>\n<p>Diyelim ki bir gazeteci, toplumun temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun hala kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131 K\u00fcresel G\u00fcney&#8217;de \u201cak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin\u201d y\u00fckseli\u015fiyle ilgili bir haber \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor (Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, altyap\u0131lar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek i\u00e7in modern bilgi ve ileti\u015fim teknolojilerini kullan\u0131r). GESI yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 bu hikayeye uygulamak, erkeklere kolayca eri\u015filebilse bile kad\u0131n bir in\u015faat m\u00fchendisi bulmak i\u00e7in \u00e7abalamak anlam\u0131na gelebilir. Her ikisi de konuyla ilgili \u00f6nemli uzmanl\u0131k bilgisi sunabilirken, bir tesiste tuvaletler i\u00e7in daha fazla alana ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131 veya uygun kald\u0131r\u0131mlara sahip olunmas\u0131 gibi, bir kad\u0131n m\u00fchendisin genellikle bir erke\u011fin fark edemeyece\u011fi sorunlar\u0131 hemen fark edebilir. Anneler \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 rahat\u00e7a kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in geni\u015f umumi tuvaletlere ihtiya\u00e7 duyarlar ve bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcrde kad\u0131nlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu araba kullanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in uygun kald\u0131r\u0131mlar \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p><i>\u0130pucu: \u0130leti\u015fim listenizi yeniden de\u011ferlendirin ve geni\u015fletin. Yeterince temsil edilmeyen gruplardan uzmanlar aray\u0131n.<\/i><\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/whopostedwhat.com\"><b>Kim ne payla\u015ft\u0131?<\/b><\/a><\/p>\n<p>Whopostedwhat.com, muhabirlerin Facebook&#8217;ta tarih ve konuya g\u00f6re g\u00f6nderi, resim ve video aramas\u0131na olanak tan\u0131yan bir anahtar kelime arama arac\u0131d\u0131r. Henk van Ess, Daniel Endresz, Dan Nemec ve Tormund Gerhardsen taraf\u0131ndan olu\u015fturulan ara\u00e7, kullan\u0131c\u0131 aktiviteleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fcy\u00fck miktarda veri toplayan Facebook&#8217;ta sistematik olarak arama yapman\u0131n bir yolunu sunuyor. Belirli bir konu ya da sorun hakk\u0131nda kimlerin payla\u015f\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 aramak istiyorsan\u0131z bunu bir filtre olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz.<a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whopostedwhatfbx-771x701-1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-1912497 alignnone\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whopostedwhatfbx-771x701-1.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"701\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whopostedwhatfbx-771x701-1.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whopostedwhatfbx-771x701-1-336x305.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whopostedwhatfbx-771x701-1-768x698.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a>Resim: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Kim neyi payla\u015ft\u0131?<\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/whatsmyname.app\/\">WhatsMyName<\/a><\/p>\n<p>Bu uygulama bir kullan\u0131c\u0131 ad\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k 600 farkl\u0131 \u00e7evrim i\u00e7i platformda arar. A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rnekte, Filipinli eski senat\u00f6r Manny Pacquiao&#8217;nun kullan\u0131c\u0131 ad\u0131 \u201c@MannyPacquiao\u201d en az 63 sitede g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu uygulamay\u0131 dikkatli kullan\u0131n \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6sterilen t\u00fcm hesaplar\u0131n ger\u00e7ekten emekli profesyonel boks\u00f6rle ilgili olmas\u0131n\u0131 bekleyemeyiz ancak siyasi veya sportif faaliyetlerinin \u00f6tesinde arka plan ve ba\u011flant\u0131lar\u0131 bulmak i\u00e7in yararl\u0131 olabilir.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whatsmynamep-771x369-1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-1912520 alignnone\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whatsmynamep-771x369-1.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"369\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whatsmynamep-771x369-1.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whatsmynamep-771x369-1-336x161.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/whatsmynamep-771x369-1-768x368.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a>Resim: Ekran G\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, WhatsMyName<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/wayback-machinei-kullanmak-icin-4-temel-ipucu-daha\/\"><b>Wayback Machine<\/b><\/a><\/p>\n<p>Archive, \u0130nternet sitelerinin dijital k\u00fct\u00fcphanesini olu\u015fturman\u0131n bir yolu olarak <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/4-more-essential-tips-for-using-the-wayback-machine\/\">Wayback Machine&#8217;i yaratt\u0131 <\/a>.1996&#8217;da ba\u015flayan web sitesi her g\u00fcn bir milyardan fazla web sayfas\u0131n\u0131 ar\u015fivliyor. Bu, silinmi\u015f olabilecek bir konu hakk\u0131nda bilgi arayan gazeteciler i\u00e7in faydal\u0131 olabiliyor.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/waybackmachinep-771x389-1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-1912543 alignnone\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/waybackmachinep-771x389-1.png\" alt=\"\" width=\"771\" height=\"389\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/waybackmachinep-771x389-1.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/waybackmachinep-771x389-1-336x170.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/waybackmachinep-771x389-1-768x387.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 771px) 100vw, 771px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Resim: Ekran G\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, Wayback Machine<\/p>\n<p><b>Sosyal medyada arama yap\u0131n. <\/b>GIJN, ki\u015filerin\u00a0 ge\u00e7mi\u015fini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli kaynaklar \u00fcretti. \u00c7evrimi\u00e7i ara\u015ft\u0131rma yapma konusunda g\u00fcncellenmi\u015f rehber i\u00e7in Hank van Ess&#8217;in <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/social-search-techniques-using-facebook-from-henk-van-ess\/\">Facebook <\/a>, <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/social-search-techniques-using-instagram-from-henk-van-ess\/\">Instagram <\/a>, <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/social-search-techniques-using-linkedin-from-henk-van-ess\/\">LinkedIn <\/a>, <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/social-search-techniques-using-tiktok-and-telegram-from-henk-van-ess\/\">TikTok <\/a>, <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/social-search-techniques-using-tiktok-and-telegram-from-henk-van-ess\/\">Telegram <\/a>ve <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/social-search-techniques-using-twitter-from-henk-van-ess\/\">X&#8217;i <\/a>kullanarak insanlar ve konular hakk\u0131nda \u00e7evrim i\u00e7i bilgi toplamaya ili\u015fkin <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/online-research-guide-with-henk-van-ess\/\">yedi b\u00f6l\u00fcml\u00fck k\u0131lavuzuna g\u00f6z at\u0131n. Van Ess ayr\u0131ca, <\/a><a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/facial-recognition-made-easy\/\">y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisinin <\/a>kullan\u0131m\u0131 ve bu ara\u00e7lar\u0131 \u00e7evrim i\u00e7i iddialar\u0131 do\u011frulamak i\u00e7in bir araya getirmek i\u00e7in en iyi uygulamalar hakk\u0131nda bir b\u00f6l\u00fcm olu\u015fturdu.<\/p>\n<p><b>\u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 olun, kay\u0131t taleplerinde bulunun.<\/b> Arka plan ara\u015ft\u0131rmas\u0131 en iyi \u015fekilde, \u00e7evrim i\u00e7i ara\u015ft\u0131rman\u0131n di\u011fer ki\u015filer veya \u00e7evrim i\u00e7i olmayan kaynaklar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplanan bilgilerin tamamlanmas\u0131yla yap\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 konuda haber yapm\u0131\u015f veya belirli bir konuyla ilgilenmi\u015f gazetecilere sormak, bir ki\u015finin aile ge\u00e7mi\u015fi, i\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131, arkada\u015flar\u0131 veya ki\u015fisel ilgi alanlar\u0131 dahil olmak \u00fczere ki\u015fisel ve profesyonel ili\u015fkileri hakk\u0131nda ek bilgiler sa\u011flayabilir.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rman\u0131z\u0131n niteli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak, kamu kay\u0131tlar\u0131na ba\u015fvurmak da bir ki\u015finin profilini \u00e7\u0131karmak i\u00e7in iyi bir yoldur. <a href=\"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/gijnden-bilgi-edinme-ozgurlugu-ve-bilgi-edinme-hakki-rehberi\/\">GIJN&#8217;in bilgi edinme ba\u015fvurusunda bulunma rehberine buradan ula\u015fabilirsiniz.<\/a> Muhabirler kamu g\u00f6revlilerinin en az\u0131ndan servet beyanlar\u0131n\u0131, \u00f6zge\u00e7mi\u015flerini, mahkeme davalar\u0131n\u0131 ve kampanya finans raporlar\u0131n\u0131 elde etmelidir. \u0130\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131 varsa, muhabirler ayr\u0131ca \u015firket kay\u0131tlar\u0131n\u0131, mali tablolar\u0131 ve s\u00f6zle\u015fmelerin kopyalar\u0131n\u0131 da almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<aside>GIJN&#8217;den Rowan Philp, <a href=\"https:\/\/gijn.org\/resource\/elections-guide-investigative-reporters-revised-2024\/\">se\u00e7im adaylar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in m\u00fckemmel bir rehber <\/a>haz\u0131rlad\u0131.<\/aside>\n<p>\u0130\u015f sahibi olan veya i\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131 bulunan \u00f6zel \u015fah\u0131slar i\u00e7in, \u015firketlerinin veya devlet taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ticari kurulu\u015flar\u0131n faaliyetleriyle ilgili kay\u0131tlar al\u0131narak baz\u0131 bilgilere ula\u015f\u0131labilir. Buna \u015firket lisans ve tescil kay\u0131tlar\u0131, genel bilgi formlar\u0131, mali tablolar, mahkeme kay\u0131tlar\u0131 ve kara listeler dahildir. Bu kay\u0131tlar kamuya a\u00e7\u0131ksa, bunlara i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen kurumlar, mahkemeler veya ihale ofisleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla eri\u015filebilir.<\/p>\n<h2><b>Kaynaklarla \u0130li\u015fki Kurma<\/b><\/h2>\n<p>Uyum ya da bir gazeteci ile kaynaklar\u0131 aras\u0131nda kurulan ili\u015fki, bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n\u00a0 ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z hikayenin t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re bu ili\u015fki belirlenir. Bir gazetecinin toplum kaynaklar\u0131yla ili\u015fkisi, hesap vermesi gereken \u00f6znelerle olan ili\u015fkisinden genellikle farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Jaswal kaynak ararken merak unsuruna dikkat \u00e7ekiyor. \u201c<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/restofworld.org\/2024\/bjp-whatsapp-modi\/\">Inside the BJP&#8217;s WhatsApp Machine<\/a>\u201d adl\u0131 hikayesinde BJP \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla konu\u015furken, kaynaklar\u0131na hi\u00e7bir zaman hesap verebilirlik oda\u011f\u0131yla yakla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n<p>\u201cOnlara her zaman merakla yakla\u015ft\u0131m. Onlarla her kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131mda, hatta ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131mda bile, onlara sadece [yapt\u0131klar\u0131] i\u015fi merak etti\u011fimi s\u00f6yledim. Asla onlar\u0131 e\u011fitmeye \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131m.<\/p>\n<p>\u201cYapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fey yanl\u0131\u015f, biliyorsunuz. Bunu onlara asla s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131m. Onlar\u0131 i\u015flerini yapt\u0131klar\u0131 i\u00e7in asla yarg\u0131lamad\u0131m\u201d diyor.<\/p>\n<p>Bu arada, sorumlu tutulmas\u0131 gereken ki\u015filere yan\u0131t vermeleri i\u00e7in yeterli zaman tan\u0131nmas\u0131 ve \u201cs\u00fcrprizsiz mektup\u201d tekni\u011finin uygulanmas\u0131 temel gereklilikler aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00fcrpriz olmamas\u0131, haberde nelerin ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 konusunda \u00f6znelerin bilgilendirilmesi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n<p>Pek \u00e7ok ki\u015fiyi kamera kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7iren gazeteci Salazar, r\u00f6portaj i\u00e7in rahat bir alan yaratman\u0131n genellikle g\u00f6z ard\u0131 edilen bir unsur oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Gizli bilgileri payla\u015fmak isteyen kaynaklar\u0131n, kendileri i\u00e7in g\u00fcvenli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri bir alanda ya da platformda bulunmalar\u0131 gerekir. Gazetecilerle muhatap olma konusunda temkinli davranabilecek kaynaklar\u0131n, bilgi payla\u015fabilmeleri veya sorunlara yan\u0131t verebilmeleri i\u00e7in r\u00f6portaj\u0131n gerekli oldu\u011funu hissetmeleri gerekir. Bu, r\u00f6portaj\u0131n tepeden bakan ya da ele\u015ftirel olmayan bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmez ancak \u00f6nyarg\u0131 ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k gibi kavramlardan uzak olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cBu durum, hayatlar\u0131n\u0131n \u00f6zel bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc payla\u015fmak i\u00e7in zaman ay\u0131ran s\u0131radan vatanda\u015flar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bir ki\u015finin [r\u00f6portajlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla] m\u00fccadelelerine eri\u015fmek benim i\u00e7in ayn\u0131 zamanda tan\u0131kl\u0131k etmektir. Bu da gazeteciler olarak sahip oldu\u011fumuz bir ayr\u0131cal\u0131k. Dinlendiklerini hissetmeyi hak ediyorlar\u201d dedi.<\/p>\n<p><b>\u00d6rnek Olay \u0130ncelemeleri\u00a0<\/b><\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/ngl.media\/en\/2023\/03\/16\/blind-trust\/\">Blind Trust<\/a>, yazan Kateryna Rodak ve Nataliya Onysko, NGL.media, Mart 2023<\/p>\n<p>NGL.media&#8217;dan Kateryna Rodak ve Nataliya Onysko taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu ara\u015ft\u0131rma, 22 Ukraynal\u0131n\u0131n g\u00f6rme yetisini kaybetmesine neden olan t\u0131bbi uygulama hatalar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. \u00c7ok say\u0131da m\u00fclakattan g\u00fc\u00e7 alan muhabirler, doktorlar\u0131 ve di\u011fer tan\u0131klar\u0131 konu\u015fmaya te\u015fvik etmek i\u00e7in mesleki ve sosyal becerilerini kulland\u0131lar. Bu sayede, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n baz\u0131 durumlarda pahal\u0131 ila\u00e7lar\u0131 daha ucuz ya da sahte versiyonlarla de\u011fi\u015ftirerek ve hastalardan orijinal ila\u00e7 i\u00e7in \u00fccret alarak ceplerine para indirdikleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/armando.info\/la-mineria-ilegal-monto-sus-bases-aereas-en-la-selva\/\">Gizli Koridorlar<\/a>, yazan Joseph Poliszuk, Ma. Antonieta Segovia, ve Mar\u00eda de los \u00c1ngeles Ram\u00edrez, Armando.info, Ocak 2022<\/p>\n<p>2022 y\u0131l\u0131nda, Venezuela Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Kurumu Armando.info ve \u0130spanyol yay\u0131n kurulu\u015fu El Pa\u00eds, Venezuela&#8217;n\u0131n g\u00fcneyindeki geni\u015f bir yasad\u0131\u015f\u0131 madencilik faaliyetleri a\u011f\u0131n\u0131 tespit etmek ve if\u015fa etmek i\u00e7in makine \u00f6\u011frenimini kulland\u0131. Bu ara\u015ft\u0131rma, Eyl\u00fcl 2023&#8217;te \u0130sve\u00e7&#8217;te d\u00fczenlenen 13. K\u00fcresel Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Konferans\u0131&#8217;nda K\u00fcresel Parlayan I\u015f\u0131k \u00d6d\u00fcllerini (B\u00fcy\u00fck Yay\u0131n Kategorisi) kazand\u0131. Bu ara\u015ft\u0131rmada yenilik\u00e7i ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131 ancak Maria de los Angeles Ramirez&#8217;in sahada y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc dikkatli insan takibi de hikayeyi desteklemek i\u00e7in ayn\u0131 derecede \u00f6nemliydi. Verileri \u201cdo\u011frular\u201d ya da ekibin veri taban\u0131nda g\u00f6rd\u00fcklerini teyit eder.<\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.scmp.com\/week-asia\/series\/3135427\/stolen-privacy-rise-image-based-abuse-asia\">\u00c7al\u0131nan Mahremiyet: Asya&#8217;da \u0130maj Temelli \u0130stismar\u0131n Y\u00fckseli\u015fi<\/a>, Raquel Carvalho, South China Morning Post, May\u0131s 2023<\/p>\n<p>Bu ara\u015ft\u0131rma dizisi, \u00e7e\u015fitli Asya \u00fclkelerindeki imaj istismar\u0131 katmanlar\u0131n\u0131 inceliyor. South China Morning Post muhabiri Raquel Carvalho, ma\u011fdurlardan ve hayatta kalanlardan bilgi alma ve do\u011frulama ihtiyac\u0131n\u0131 dikkatli bir \u015fekilde dengelerken, bu s\u00fcre\u00e7te yeniden ma\u011fdur edilmediklerinden emin oluyor.<\/p>\n<hr \/>\n<p><b><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/Karol-Ilagan.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-727903\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/Karol-Ilagan.jpg\" alt=\"\" width=\"183\" height=\"183\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/Karol-Ilagan.jpg 300w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/Karol-Ilagan-140x140.jpg 140w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/Karol-Ilagan-60x60.jpg 60w\" sizes=\"auto, (max-width: 183px) 100vw, 183px\" \/><\/a>Karol Ilagan: <\/b>Filipinli bir gazeteci ve gazetecilik e\u011fitmenidir. Filipinler \u00dcniversitesi Diliman fak\u00fcltesine kat\u0131lmadan \u00f6nce, Manila merkezli kar amac\u0131 g\u00fctmeyen bir kurulu\u015f olan Filipin Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Merkezi&#8217;nde ara\u015ft\u0131rmalara ve ortak projelere liderlik etmi\u015ftir. Halen ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilik ve veri gazetecili\u011fi dersleri vermekte ve dijital bozulma, medya s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi ve k\u0131s\u0131tl\u0131 demokrasilerde gazetecilik inovasyonu konular\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar yapmaktad\u0131r. Ilagan, Uluslararas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazeteciler Konsorsiyumu \u00fcyesidir ve Pulitzer Merkezi&#8217;nin Ya\u011fmur Ormanlar\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve Yapay Zeka Hesap Verebilirlik a\u011flar\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Fulbright bursiyeri oldu\u011fu Missouri Columbia \u00dcniversitesi&#8217;nden mezun olmu\u015ftur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ara\u015ft\u0131rma yaparken kaynak bulmaya ba\u015flamak hedef belirlemekle ba\u015fl\u0131yor. Bu b\u00f6l\u00fcmde, ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in kaynak bulmaya y\u00f6nelik ad\u0131m ad\u0131m bir k\u0131lavuz payla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":1910635,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23203,23200,23202],"tags":[25484,25486,25483],"gijn_topic":[25123,19046],"series":[],"gijn_language":[],"gijn_region":[],"class_list":["post-1910633","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bolum","category-kaynak","category-kilavuz","tag-arastirmaci-gazetecilige-giris","tag-arkaplan-kaynak-arastirmasi","tag-kaynak-bulmak","gijn_topic-getting-started-in-investigative-journalism-tr","gijn_topic-metodoloji"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1910633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1910633"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1910633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1912575,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1910633\/revisions\/1912575"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1910635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1910633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1910633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1910633"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=1910633"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=1910633"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=1910633"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=1910633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}