{"id":1323784,"date":"2020-12-18T01:55:20","date_gmt":"2020-12-18T06:55:20","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=1323784"},"modified":"2024-09-24T04:25:52","modified_gmt":"2024-09-24T08:25:52","slug":"evde-haber-yazarken-acik-kaynak-araclari-kullanmaya-yonelik-6-ipucu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/hikayeler\/evde-haber-yazarken-acik-kaynak-araclari-kullanmaya-yonelik-6-ipucu\/","title":{"rendered":"Evde Haber Yazarken A\u00e7\u0131k Kaynak Ara\u00e7lar\u0131 Kullanmaya Y\u00f6nelik 5 \u0130pucu"},"content":{"rendered":"<p>A\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7lar, kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturulan i\u00e7erikler ve geli\u015fmi\u015f arama y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131lmas\u0131, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin COVID-19 salg\u0131n\u0131yla ilgili b\u00fcy\u00fck haberleri evde karantinada \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na olanak sa\u011flad\u0131.<\/p>\n<p>Saniyede <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.internetlivestats.com\/\">6.000 tweet <\/a>g\u00f6nderiliyor ve YouTube&#8217;a dakikada<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.statista.com\/statistics\/259477\/hours-of-video-uploaded-to-youtube-every-minute\/\"> 500 saatten fazla i\u00e7erik <\/a>y\u00fckleniyor ancak arad\u0131\u011f\u0131n\u0131zla alakal\u0131, g\u00fcvenilir <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.statista.com\/statistics\/259477\/hours-of-video-uploaded-to-youtube-every-minute\/\">bilgiler bulmak \u00e7ok zor!<\/a><\/p>\n<p>Ancak uzmanlar en iyi a\u00e7\u0131k kaynak\u00a0 ara\u00e7lar \u00fczerinden ara\u015ft\u0131rma yapman\u0131n bile i\u015fin sadece yar\u0131s\u0131 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde uyar\u0131yor. Hikayenin di\u011fer yar\u0131s\u0131na hakim olmak i\u00e7in sistemlerde arama yapmay\u0131, verileri do\u011frulamay\u0131 ve bilinmeyen kaynaklara ula\u015fmay\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in \u00f6zenli bir \u00e7aba gerekiyor.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/2020\/04\/02\/join-gijn-and-guests-for-our-webinar-series-investigating-the-pandemic\/\">GIJN<\/a>&#8216;in Pandemiyi Ara\u015ft\u0131rmak ba\u015fl\u0131kl\u0131 serisinin alt\u0131nc\u0131 <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Rb_RRZCoTwM&amp;feature=youtu.be\">web seminerinde<\/a> ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, geleneksel saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n eri\u015femeyece\u011fi ger\u00e7ekleri ve g\u00f6rselleri ortaya \u00e7\u0131karan <a href=\"https:\/\/gijn.org\/2020\/04\/02\/join-gijn-and-guests-for-our-webinar-series-investigating-the-pandemic\/\">ara\u00e7lar ve teknikler<\/a> hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler payla\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Kaliforniya \u00dcniversitesi \u0130nsan Haklar\u0131 Merkezi&#8217;nde dijital do\u011frulama uzman\u0131 olan <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/giselilla\">Gisela P\u00e9rez de Acha<\/a>, sosyal platformlardaki algoritmalar \u00fczerinde ki \u00e7al\u0131\u015fma tekniklerine odakland\u0131. Gazeteci ve insan haklar\u0131 avukat\u0131 olan P\u00e9rez de Acha, a\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7lar kullan\u0131rken gazetecilerin riskli hikayeler pe\u015finde ko\u015farken dijital ayak izlerini korumalar\u0131 ve gizlemeleri gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.bellingcat.com\/\">Bellingcat&#8217;de<\/a> ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 ve e\u011fitmen<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/hicharl0tte\"> Charlotte Godart<\/a>, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 i\u00e7eriklerin etkili \u015fekilde filtrelenip, ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bilgi aktard\u0131.<\/p>\n<p>Muhabirlerin kritik i\u00e7eri\u011fi ara\u015ft\u0131rmak ve do\u011frulamak i\u00e7in kullanabilecekleri \u00e7ok say\u0131da \u00fccretsiz kullan\u0131ml\u0131 <a href=\"https:\/\/gijn.org\/online-research-tools\/\">a\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7lar v<\/a>ar ve <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/docs.google.com\/document\/d\/1BfLPJpRtyq4RFtHJoNpvWQjmGnyVkfE2HYoICKOGguA\/edit\">Bellingcat<\/a>, en iyi olanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu listeledi.<\/p>\n<p>Godart, aramalar\u0131n dar tutulmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu ve gazetecilerin Google Arama gibi g\u00fcnl\u00fck motorlar\u0131n s\u0131kl\u0131kla g\u00f6zden ka\u00e7an detaylar\u0131n\u0131 unutmamalar\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n<p>Godart, Craig Silverman\u2019\u0131n \u00e7evrim i\u00e7i s\u00f6ylentiler ve aldatmacalar\u0131n insanlar\u0131 nas\u0131l tehlikeye att\u0131\u011f\u0131na dair <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.buzzfeednews.com\/article\/craigsilverman\/coronavirus-nurse-conspiracy-theories\">BuzzFeed&#8217;de yer alan <\/a>haberini \u00f6rnek veriyor. U<a href=\"https:\/\/gijn.org\/resources-for-finding-and-using-satellite-images\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri<\/a> ve <a href=\"https:\/\/gijn.org\/tracking-ships-at-sea\/\">gemi izleme <\/a>verileri detaylar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6rneklere de yer veriyor. New York Times&#8217;da koronavir\u00fcs\u00fcn<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2020\/03\/26\/video\/coronavirus-north-korea.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"> Kuzey Kore&#8217;nin\u00a0 ithalat yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na dair bir haberi de \u00f6rnekler aras\u0131nda.\u00a0<\/a><\/p>\n<p>Australian Broadcasting Corporation\u2019\u0131n ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilik program\u0131 Four Corners, Wuhan&#8217;a dair <a href=\"https:\/\/www.abc.net.au\/4corners\/coronavirus\/11996398\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Covid19 <\/a>haberi yaparken\u00a0 kullan\u0131c\u0131 odakl\u0131 \u00fcretilmi\u015f i\u00e7erikleri kulland\u0131lar, do\u011frulamak i\u00e7in de a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ara\u00e7lardan yararland\u0131lar. Haberin muhabirlerinden biri olan <a href=\"https:\/\/twitter.com\/SeanNic\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sean Nicholls<\/a>,\u00a0 <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Rb_RRZCoTwM&amp;feature=youtu.be\">GIJN oturumunda,<\/a> ekibin tersine g\u00f6rsel aramalar\u0131, video kliplerdeki arka plan ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve ar\u015fivlenmi\u015f sosyal medya g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini nas\u0131l kulland\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131 ve kullan\u0131c\u0131 t\u00fcrevli i\u00e7eri\u011fin \u00f6z\u00fcnde do\u011frulamada kritik rol \u00fcstlendi\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n<p><strong>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in ipu\u00e7lar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>1. Bir avu\u00e7 dolusu a\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7la\u00a0 ba\u015flamak\u00a0 yanl\u0131\u015f olabilir. Bunun yerine, pratik yaparak ve \u00f6zellikle muhabirler i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f k\u0131lavuzlar\u0131 ve <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Open-Source-Intelligence-Techniques-Information\/dp\/169903530X\/ref=sr_1_1?crid=3QNEOVBPZJGB9&amp;dchild=1&amp;keywords=open+source+intelligence+techniques&amp;qid=1588530650&amp;sprefix=open+source+%2Caps%2C151&amp;sr=8-1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kitaplar\u0131 okuyarak<\/a> \u00e7evrim i\u00e7i ara\u015ft\u0131rma prati\u011finizi\u00a0 geli\u015ftirebilirsiniz. <a href=\"https:\/\/twitter.com\/CraigSilverman?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Silverman<\/a>\u2019\u0131n kapsaml\u0131 <a href=\"https:\/\/datajournalism.com\/read\/handbook\/verification-3\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Do\u011frulama El Kitab\u0131<\/a>, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 i\u00e7eri\u011fi de\u011ferlendirirken muhabirlere yol g\u00f6sterebilir.<\/p>\n<p>2- Belirli alanlarda neler oldu\u011funu bulmak i\u00e7in co\u011frafi kodlar\u0131 kullan\u0131n.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin, bir g\u00f6steri, eylem olursa, <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.google.com\/maps\">Google Haritalar<\/a>&#8216;da o b\u00f6lgeye sa\u011f t\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda, koordinatlar sa\u011flayan &#8220;Burada ne var&#8221; se\u00e7ene\u011fi yer al\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-11734\" src=\"http:\/\/www.verigazeteciligi.com\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/TDcrop6.png\" alt=\"\" width=\"676\" height=\"253\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>3- A\u00e7\u0131k kaynak ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ar\u015fivlemek i\u00e7in <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.hunch.ly\/\">Hunch.ly<\/a> kullan\u0131n. Hunch.ly, a\u00e7\u0131k kaynak arama ge\u00e7mi\u015fini de analiz eder ve daha sonra ara\u015ft\u0131rmada \u00f6nemli hale gelebilecek erken arama verilerini alman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n<p>4. Facebook\u2019un genellikle kafa kar\u0131\u015ft\u0131ran ve yard\u0131mc\u0131 olmayan arama algoritmalar\u0131nda nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6\u011frenin. Se\u00e7eneklerden biri <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/whopostedwhat.com\/\">&#8220;Kim Neyi Yay\u0131nlad\u0131?&#8221; <\/a>Bu ara\u00e7, m\u00fcmk\u00fcn olan en tarafs\u0131z sonu\u00e7lar\u0131 elde etmek i\u00e7in Facebook&#8217;un ki\u015fisel arama ge\u00e7mi\u015flerine \u00f6ncelik vermesini sa\u011flar. \u0130lgilendi\u011finiz Facebook sayfas\u0131ndan bir kullan\u0131c\u0131 kimli\u011fi olu\u015fturur ve belirli g\u00fcnlerde etkinlik aramas\u0131na izin verir.<\/p>\n<p>5.Kesin arama terimleri ve tarihleri kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan emin olun. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n muhabir oldu\u011funuzu bilmedi\u011fi \u00e7evrim i\u00e7i sohbet gruplar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131zda etik kurallar\u0131 unutmay\u0131n. P\u00e9rez de Acha bu konuda fikri \u015f\u00f6yle: \u201cGazetecilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, gazeteci oldu\u011fumu a\u00e7\u0131klamazsam ve sadece \u00f6zel bir sohbet grubunda tak\u0131l\u0131rsam ba\u015f\u0131m derde girebilir. Bu izinsiz giri\u015f olarak de\u011ferlendirilebilir. Gerekti\u011finde kulland\u0131\u011f\u0131m tekniklerden biri, pasif bir \u015fekilde ipucu toplamak i\u00e7in \u201ckullan-at\u201d bir sosyal medya hesab\u0131 kullanmak ve daha sonra habercilik niyetini a\u00e7\u0131klayarak mevcut kaynaklara bunu belirrtmek ve sonras\u0131nda ki\u015fisel hesab\u0131ma geri d\u00f6nmek.&#8221;<\/p>\n<hr \/>\n<p><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rowan-e1671730376423-336x348-1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1569848 alignleft image--small\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/Rowan-e1671730376423-336x348-1.png\" alt=\"\" width=\"118\" height=\"122\" \/><\/a>Rowan Philp, GIJN\u2019de k\u0131demli bir muhabirdir. G\u00fcney Afrika\u00a0<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.timeslive.co.za\/sunday-times\/\">Sunday Times<\/a>\u2018\u0131n eski ba\u015f muhabiri. Yabanc\u0131 bir muhabir olarak iki d\u00fczineden fazla \u00fclkedeki haberleri, siyaseti, yolsuzluklar\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 haber yapt\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u00e7\u0131k kaynak ara\u00e7lar, kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturulan i\u00e7erikler ve geli\u015fmi\u015f arama y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131lmas\u0131, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin COVID-19 salg\u0131n\u0131yla ilgili b\u00fcy\u00fck haberleri evde karantinada \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na olanak sa\u011flad\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":3031180,"featured_media":1024711,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23206],"tags":[19970,22449,22448],"gijn_topic":[18933],"series":[],"gijn_language":[],"gijn_region":[],"class_list":["post-1323784","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hikayeler","tag-acik-kaynak-tr","tag-acik-kaynak-araclari","tag-acik-kaynak-arastirmasi","gijn_topic-arastirma-ipuclari-ve-araclar"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1323784","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031180"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1323784"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1323784\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1773919,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1323784\/revisions\/1773919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1024711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1323784"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1323784"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1323784"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=1323784"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=1323784"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=1323784"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=1323784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}