{"id":1323762,"date":"2021-01-27T01:21:23","date_gmt":"2021-01-27T06:21:23","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=1323762"},"modified":"2024-02-11T01:23:58","modified_gmt":"2024-02-11T06:23:58","slug":"veri-gazetecileri-gizliligi-korumak-icin-anonimlestirmeyi-nasil-kullanabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/hikayeler\/veri-gazetecileri-gizliligi-korumak-icin-anonimlestirmeyi-nasil-kullanabilir\/","title":{"rendered":"Veri Gazetecileri Gizlili\u011fi Korumak \u0130\u00e7in Anonimle\u015ftirmeyi Nas\u0131l Kullanabilir"},"content":{"rendered":"

Bir haberi haz\u0131rlarken gazetecilerin genellikle kaynaklar\u0131n\u0131n kimli\u011fini korumalar\u0131 gerekir. Gazetecili\u011fin en etkili eserlerinin bir\u00e7o\u011fu b\u00f6yle bir y\u00f6ntemle ortaya konuyor, ancak bir hikaye i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bilgileri yay\u0131nlamak ve arkas\u0131ndaki ki\u015fiyi korumak aras\u0131nda hassas, korumas\u0131 zor bir denge var, \u00f6zellikle de kayna\u011f\u0131n ki\u015fisel g\u00fcvenli\u011finin risk alt\u0131nda oldu\u011fu durumlarda.<\/span><\/p>\n

\n

Gazeteciler bir veri setini bir haberde kaynak olarak kullan\u0131rken ellerindeki bilginin hassasiyetini; kendileri de\u011ferlendirmek zorunda kal\u0131yor.<\/i><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Bu zorluklar, \u00e7e\u015fitli kaynaklardan, s\u00fcrekli veri toplaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6zellikle artmaktad\u0131r. Bili\u015fim teknolojilerindeki geli\u015fmeler, b\u00fcy\u00fck hacimli veri i\u015flemeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131 ve bu da verilerden para kazanma veya verileri g\u00f6zetim i\u00e7in kullanma gibi eylemlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu. Bir\u00e7ok durumda, bireylerin mahremiyeti temel bir gereklilik olmaktan ziyade bir engel olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Yak\u0131n tarih, gizlilik ihlali \u00f6rnekleriyle doludur;<\/span><\/p>\n

Cambridge Analytica<\/a>\u2019n\u0131n reklam hedefleme i\u00e7in ki\u015fisel veri kullanmas\u0131ndan<\/span>, ak\u0131ll\u0131 cihazlar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen istilac\u0131 veri takibine<\/a>\u00a0 kadar bir\u00e7ok \u00f6rnek s\u0131ralamak m\u00fcmk\u00fcn. Gizlili\u011fin korunmas\u0131na ili\u015fkin beklentiler, devam eden veri s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n ve veri ihlallerinin<\/a> ard\u0131ndan zay\u0131fl\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u00a0<\/span><\/p>\n

Her zamankinden daha fazla verinin mevcut olmas\u0131 nedeniyle gazeteciler, haber yaparken veriye giderek daha fazla g\u00fcveniyor. Ancak, gizli kaynaklarda oldu\u011fu gibi, gereksiz ki\u015fisel ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 if\u015fa etmeden hangi bilgileri yay\u0131nlayacaklar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirebilmeleri gerekir. Baz\u0131 ki\u015fisel bilgiler gerekli olabilse de, \u00e7o\u011fu \u00f6yk\u00fcn\u00fcn bir veri k\u00fcmesindeki t\u00fcm bireylerin tan\u0131mlanmas\u0131na gerek kalmadan yay\u0131nlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Bu durumlarda, gazeteciler kimlik gizleme veya anonimle\u015ftirme<\/a> olarak bilinen \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemlerle ki\u015filerin mahremiyetini koruyabilir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ki\u015fisel Bilgileri Tan\u0131mlama<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

Ki\u015fisel bilgileri neyin olu\u015fturdu\u011funun tan\u0131m\u0131, 2000’lerin sonlar\u0131nda yasal reformlar yoluyla daha resmile\u015fmi\u015f hale gelirken, kas\u0131tl\u0131 veya kaza eseri bir veri yay\u0131m\u0131n\u0131n bireylerin mahremiyetini tehlikeye at\u0131p atmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak uzun s\u00fcredir gazetecilerin g\u00f6revi olmu\u015ftur. AOL, 2006 y\u0131l\u0131nda milyonlarca \u00e7evrimi\u00e7i arama sorgusunu yay\u0131nlad\u0131ktan sonra, gazeteciler, bireylerin sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131 ve ili\u015fki tercihleri de dah<\/a>il olmak \u00fczere, \u00f6zel kabul edilebilecek baz\u0131 bilgilerin ula\u015f\u0131labilir hale gelmesi \u00fczerine yaln\u0131zca ki\u015filerin arama ge\u00e7mi\u015flerine dayal\u0131 olarak kimlik tan\u0131mlamalar\u0131 yapabilir hale geldiler. Benzer \u015fekilde, Edward Snowden\u2019\u0131n NSA casuslu\u011funun <\/a>a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ileti\u015fim meta verilerinin – cihazlar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan \u00fcretilen bilgiler – kullan\u0131c\u0131lar\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in <\/a><\/span>\u00a0veya bir g\u00f6zetleme arac\u0131 olarak<\/a> nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fini g\u00f6sterdiler.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Bir ki\u015finin ad\u0131, Facebook hayranlar\u0131n veri k\u00fcmesinde d\u00fc\u015f\u00fck risk ta\u015f\u0131yabilir, ancak ad\u0131 siyasi muhalifler listesinde yer al\u0131yorsa, bu bilgileri yay\u0131nlama riski \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artar.<\/i><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ancak, bir haberde kaynak olarak bir veri setini kullan\u0131rken, gazeteciler, eldeki bilginin hassasiyetini kendileri de\u011ferlendirmek i\u00e7in yeni bir konuma getirilir. Ve bu de\u011ferlendirme, neyin ki\u015fisel bilgi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamakla ba\u015fl\u0131yor.<\/span>
\n<\/span><\/i><\/p>\n

Avrupa’da yasal olarak “ki\u015fisel veriler” veya di\u011fer baz\u0131 di\u011fer b\u00f6lgelerde “ki\u015fisel bilgiler” olarak tan\u0131mlanan ki\u015fisel olarak tan\u0131mlanabilir bilgiler (personally identifiable information – PII<\/a>), genellikle bir bireyi do\u011frudan tan\u0131mlayabilen herhangi bir \u015fey olarak anla\u015f\u0131l\u0131r, ancak PII’nin tan\u0131mlanabilirlik ve duyarl\u0131l\u0131k ba\u011flam\u0131nda geni\u015f bir yelpazede var oldu\u011funa dikkat etmek \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin, isimler veya e-posta adresleri, tan\u0131mlanabilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u00fcksek bir de\u011fere sahiptir, ancak payla\u015f\u0131lmas\u0131 genellikle bir ki\u015fiyi tehlikeye atmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in nispeten d\u00fc\u015f\u00fck bir hassasiyete sahiptir. Konum verileri veya ki\u015fisel sa\u011fl\u0131k kayd\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck tan\u0131mlanabilirli\u011fe, ancak daha y\u00fcksek derecede hassasiyete sahip olabilir. \u00d6rnekleme amac\u0131yla, duyarl\u0131l\u0131k ve tan\u0131mlanabilirlik yelpazeleri boyunca \u00e7e\u015fitli PII t\u00fcrlerini \u00e7izebiliriz.<\/span>
\n<\/span><\/i><\/p>\n

\"PII,

PII, duyarl\u0131l\u0131k ve tan\u0131mlanabilirlik yelpazesi Resim: Datajournalism.com<\/p><\/div>\n

Bilginin ki\u015fisel olarak tan\u0131mlanabilir veya hassas olma derecesi, hem ba\u011flama hem de veri kar\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n birle\u015ftirme etkisine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir ki\u015finin ad\u0131, Facebook hayranlar\u0131n veri k\u00fcmesinde d\u00fc\u015f\u00fck risk ta\u015f\u0131yabilir, ancak ad\u0131 siyasi muhalifler listesinde yer al\u0131yorsa, bu bilgileri yay\u0131nlama riski \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artar. Bilginin de\u011feri de di\u011fer verilerle birle\u015ftirildi\u011finde de\u011fi\u015fir. Sat\u0131n alma ge\u00e7mi\u015fini i\u00e7eren bir veri k\u00fcmesinin kendi ba\u015f\u0131na herhangi bir ki\u015fiye ba\u011flanmas\u0131 zor olabilir; ancak, konum bilgisi veya kredi kart\u0131 numaralar\u0131 ile birle\u015ftirildi\u011finde, hem tan\u0131mlanabilirlik hem de hassasiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha y\u00fcksek derecelere ula\u015fabilir.<\/span><\/p>\n

Avustralya Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 2016 y\u0131l\u0131nda, sadece akademisyenlerin kimliksizle\u015ftirilmi\u015f alanlardan birini g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyebilece\u011fi bir eczac\u0131l\u0131k veri seti yay\u0131nlad\u0131. Bunun \u00fczerine, ki\u015fisel bilgilerin a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimali gerek\u00e7e g\u00f6sterilerek, Avustralya Bilgi Ofisi (Office of the Australian Information Commissioner) taraf\u0131ndan soru\u015fturma<\/a> a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n

Ba\u015fka bir \u00f6rnekte, profesyonel tenis\u00e7iler aras\u0131ndaki doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131ran<\/a> Buzzfeed gazetecileri, 2016 y\u0131l\u0131nda raporlamada kulland\u0131klar\u0131 anonim verileri yay\u0131nlad\u0131. Ancak bir grup lisans \u00f6\u011frencisi, halka a\u00e7\u0131k verileri kullanarak etkilenen tenis oyuncular\u0131n\u0131 yeniden belirleyebildi. <\/a>Bu \u00f6rneklerin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, bir gazetecinin bir veri setinin ki\u015fisel niteli\u011fini belirleme yetene\u011fi, hem i\u00e7erdi\u011fi bilgilerin hem de halihaz\u0131rda halka a\u00e7\u0131k olan bilgilerin dikkatli bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesini gerektirir.<\/span>
\n<\/span><\/p>\n

\"Bu

Bu tenis oyuncular\u0131n\u0131n adlar\u0131 anonim g\u00f6r\u00fcnse de, BuzzFeed\u2019in a\u00e7\u0131k kaynak metodolojisi, yeniden tan\u0131mlama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na izin veren di\u011fer verileri de i\u00e7eriyordu. G\u00f6rsel: Datajournalism.com<\/p><\/div>\n


\n<\/span><\/i>
\n<\/span><\/i>Kimlik Gizleme Nedir?<\/b><\/p>\n

Bir kayna\u011f\u0131n kimli\u011fini gizlemek i\u00e7in, bir gazeteci anonimlik sa\u011flayabilir\u00a0 veya takma ad kullanabilir.\u00a0Derin Bo\u011faz\u00a0<\/span><\/a>Watergate skandal\u0131 durumunda. Bilgilerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, ki\u015fisel ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 kald\u0131rma s\u00fcrecine kimlik gizleme veya baz\u0131 yarg\u0131 alanlar\u0131nda anonimle\u015ftirme ad\u0131 verilir. \u0130nternetten \u00e7ok \u00f6nce, veri kimlik gizleme teknikleri gazeteciler taraf\u0131ndan, \u00f6rne\u011fin s\u0131zd\u0131r\u0131lan belgelerdeki isimleri yeniden d\u00fczenleyerek kullan\u0131ld\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde gazeteciler, dijital ortamlarda mahremiyeti korumak i\u00e7in yeni kimlik gizleme y\u00f6ntemleri ve ara\u00e7lar\u0131yla donanm\u0131\u015f durumdalar, bu da daha b\u00fcy\u00fck miktarda veriyi analiz etmeyi ve de\u011fi\u015ftirmeyi kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/i>Verilerin kimlik bilgilerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n amac\u0131, olas\u0131 yeniden tan\u0131mlamadan ka\u00e7\u0131nmak, ba\u015fka bir deyi\u015fle verileri anonimle\u015ftirerek bir bireyi tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lamamakt\u0131r. Veri anonimle\u015ftirmenin baz\u0131 yasal tan\u0131mlar\u0131 mevcut olmakla birlikte, kimlik gizlili\u011finin d\u00fczenlenmesi ve uygulanmas\u0131 genellikle ge\u00e7ici, sekt\u00f6re \u00f6zg\u00fc bir temelde ele al\u0131n\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki sa\u011fl\u0131k kay\u0131tlar\u0131, veriler kamu t\u00fcketimi i\u00e7in yay\u0131nlanmadan \u00f6nce; isimler, adresler ve sosyal g\u00fcvenlik numaralar\u0131 gibi do\u011frudan tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n anonimle\u015ftirilmesini gerektiren<\/a>, Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Ta\u015f\u0131nabilirlik ve Sorumluluk Yasas\u0131 (HIPAA) ile uyumlu olmal\u0131d\u0131r.\u00a0\u00a0<\/span>Avrupa Birli\u011fi’nde ise\u00a0<\/span>Genel Veri Koruma Y\u00f6netmeli\u011fi (GDPR)<\/span><\/a>hem adlar, adresler ve e-postalar gibi do\u011frudan tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n hem de i\u015f unvanlar\u0131 ve posta kodlar\u0131 gibi dolayl\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n anonimle\u015ftirilmesini zorunlu k\u0131lar.<\/span><\/p>\n

Gazeteciler, hikayelerini geli\u015ftirirken hangi bilgilerin bir haber i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na ve nelerin ihmal edilebilece\u011fine karar vermelidir. \u00c7o\u011fu zaman, bir bilgi par\u00e7as\u0131 ne kadar de\u011ferli olursa, o kadar hassas olur. \u00d6rne\u011fin, sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n te\u015fhis veya di\u011fer t\u0131bbi verilere eri\u015febilmeleri gerekir, ancak bu veriler belirli bir bireyle ba\u011flant\u0131l\u0131ysa y\u00fcksek derecede hassasiyete sahip olabilir. Gazeteciler, neyin yay\u0131nlanaca\u011f\u0131na karar verirken, verilerin kullan\u0131\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda do\u011fru dengeyi sa\u011flamak i\u00e7in bir dizi kimlik gizleme tekni\u011fi aras\u0131ndan se\u00e7im yapabilirler.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Veri Redaksiyonu<\/b><\/p>\n

\"Redakte

Redakte edilmi\u015f bir CIA belgesi \u00f6rne\u011fi kaynak: Wikimedia<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Bir veri setinin kimli\u011fini gizlemenin en basit yolu, herhangi bir ki\u015fisel veya hassas veriyi kald\u0131rmak veya redakte etmektir. A\u00e7\u0131k bir dezavantaj, verilerin bilgilendirici de\u011ferinin olas\u0131 kayb\u0131 olsa da, redaksiyon en yayg\u0131n olarak, genellikle bir hikayenin temelini temsil etmeyen adlar, adresler veya sosyal g\u00fcvenlik numaralar\u0131 gibi do\u011frudan tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar \u00fczerinde kullan\u0131l\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bununla birlikte, teknolojik ilerlemeler ve artan veri kullan\u0131labilirli\u011fi, dolayl\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n tan\u0131mlanabilirlik potansiyelini art\u0131rmaya devam edecek, bu nedenle gazeteciler tek kimlik gizleme y\u00f6ntemi olarak veri redaksiyonuna g\u00fcvenmemelidir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Takma \u0130simlendirme<\/b>
\n<\/span>
\n<\/span>Baz\u0131 durumlarda, bilgilerin tamamen kald\u0131r\u0131lmas\u0131 verilerin kullan\u0131\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlar. Takma isimlendirme, tan\u0131mlanabilir verileri rastgele veya bir algoritma taraf\u0131ndan olu\u015fturulan takma adlarla de\u011fi\u015ftirerek olas\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunar. Takma isimlendirme i\u00e7in en yayg\u0131n teknikler \u015funlard\u0131r:<\/span><\/p>\n

Karma <\/a>(hashing) ve \u015fifreleme .<\/a><\/span>Karma olu\u015fturma, verileri okunamayan karmalara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in matematiksel i\u015flevlere dayan\u0131r. \u00d6te yandan \u015fifreleme, verilerin iki y\u00f6nl\u00fc algoritmik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne dayan\u0131r. \u0130ki y\u00f6ntem aras\u0131ndaki temel fark, \u015fifrelenmi\u015f verilerin \u015fifresinin do\u011fru anahtarla \u00e7\u00f6z\u00fclebilmesi, ancak karma bilgilerin geri al\u0131namamas\u0131d\u0131r. MySQL<\/a>\u00a0ve PostgreSQL <\/a>gibi bir\u00e7ok veritaban\u0131 sistemi, verilerin hem kar\u0131lmas\u0131n\u0131 hem de \u015fifrelenmesini sa\u011flar.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Son olarak, baz\u0131 durumlarda, takma adlar olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan algoritmalar \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slar taraf\u0131ndan k\u0131r\u0131labilir do\u011fal g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na sahiptir.<\/i><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n


\n<\/span><\/i>
\n<\/span><\/i>Takma isimlendirme, Uluslararas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Merkezi (ICIJ) taraf\u0131ndan yap\u0131lan Offshore S\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131 <\/a>soru\u015fturmas\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. \u0130\u015flenmesi gereken \u00e7ok b\u00fcy\u00fck veri hacmi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, gazeteciler, s\u0131zd\u0131r\u0131lan belgelerde g\u00f6r\u00fcnen her birey ve varl\u0131kla ili\u015fkili benzersiz kodlara<\/a> g\u00fcvendiler . Bu takma isimli kodlar, bireylerin ve t\u00fczel ki\u015filerin adlar\u0131n\u0131n e\u015fle\u015fmedi\u011fi durumlarda bile s\u0131zd\u0131r\u0131lan belgeler aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n

Bilgi, ek veri kullan\u0131lmadan art\u0131k bir bireye ba\u011flanam\u0131yorsa takma isimlendirme olarak kabul edilir. Fakat ayn\u0131 zamanda, takma isim verilen verileri di\u011fer veri setleriyle birle\u015ftirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, takma isimlendirmeyi muhtemelen zay\u0131f bir kimlik gizleme y\u00f6ntemi haline getirecektir. Bir veri k\u00fcmesi boyunca ayn\u0131 takma ismi tekrar tekrar kullanmakla bile, takma ismin her ge\u00e7ti\u011fi yerde de\u011fi\u015fkenler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri bulma potansiyeli b\u00fcy\u00fcr ve y\u00f6ntemin etkinli\u011fi azalabilir. Son olarak, baz\u0131 durumlarda, takma adlar olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan algoritmalar \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slar taraf\u0131ndan<\/a><\/span>\u00a0k\u0131r\u0131labilir do\u011fal g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131na<\/a> sahiptir. Bu nedenle, gazeteciler ki\u015fisel verileri gizlemek i\u00e7in takma isimlendirme kullan\u0131rken dikkatli olmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130statistiksel G\u00fcr\u00fclt\u00fc<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

Hem veri redaksiyonu hem de takma isimlendirme yeniden tan\u0131mlama riski ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan, genellikle k-anonimle\u015ftirme<\/a>\u00a0gibi istatistiksel g\u00fcr\u00fclt\u00fc y\u00f6ntemleriyle birle\u015ftirilirler. Bunlar, en az\u0131ndan belirli say\u0131da bireyin ayn\u0131 dolayl\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131 payla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak yeniden tan\u0131mlama s\u00fcrecini engeller. G\u00fcvenilirli\u011fi yeterli seviyeye ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, benzersiz tan\u0131mlay\u0131c\u0131 kombinasyonlar\u0131na sahip en az 10 giri\u015f olmal\u0131d\u0131r. Bir veri setini <\/a>istatistiksel g\u00fcr\u00fclt\u00fc eklemek i\u00e7in yayg\u0131n tekniklerden baz\u0131lar\u0131, bir \u00fclkenin ad\u0131n\u0131 bir k\u0131tayla de\u011fi\u015ftirmek veya<\/span>, say\u0131lar\u0131n aral\u0131klara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir<\/a>. Ek olarak, veri \u00e7\u0131karma ve takma adland\u0131rma, bir veri k\u00fcmesinde benzersiz tan\u0131mlay\u0131c\u0131 kombinasyonlar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmak i\u00e7in genellikle istatistiksel g\u00fcr\u00fclt\u00fc teknikleriyle birlikte kullan\u0131l\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rnekte, belirli s\u00fctunlardaki veriler, tek tek giri\u015flerin yeniden tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in genelle\u015ftirilir veya yeniden d\u00fczenlenir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"Yeniden

Yeniden tan\u0131mlamay\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in istatistiksel g\u00fcr\u00fclt\u00fc eklemek. Resim: Datajournalism.com<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Veri Se\u00e7me<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130\u015flenmemi\u015f verilerin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 gerekmedi\u011finde, gazeteciler kimlik gizleme y\u00f6ntemi olarak veri toplamaya g\u00fcvenebilirler. Veri setinin tamam\u0131n\u0131 yay\u0131nlamak yerine, veriler, herhangi bir do\u011frudan veya dolayl\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131y\u0131 atlayan \u00f6zetler \u015feklinde yay\u0131nlanabilir. Veri toplamayla ilgili dikkat edilmesi gereken temel konu, toplanan verilerin en k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00f6l\u00fcmlerinin, bireylere dair belirli verileri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmayacak b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Bu \u00f6zellikle, toplanan veriler birden \u00e7ok boyutu birle\u015ftirilebildi\u011fi zaman ge\u00e7erlidir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Kimlik Gizleme \u0130\u015f Ak\u0131\u015flar\u0131<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

Son teslim tarihi olan gazeteciler i\u00e7in kimlik gizleme, veri kalitesini de\u011ferlendirme veya bir veri k\u00fcmesinin nas\u0131l g\u00f6rselle\u015ftirilece\u011fine karar verme gibi daha \u00f6nemli kararlar i\u00e7in ikincil \u00f6ncelikli gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Ancak, bireylerin mahremiyetinin sa\u011flanmas\u0131 yine de gazetecilik s\u00fcrecinde sa\u011flam bir yere sahip olmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zellikle ki\u015fisel verilerin uygunsuz \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 haberin g\u00fcvenilirli\u011fini zay\u0131flatabilir. Gizlilik yasalar\u0131 kapsam\u0131ndaki yasal sorumluluk, yay\u0131n\u0131n veri toplama veya i\u015flemeden sorumlu olmas\u0131 durumunda da endi\u015fe yaratabilir. Bu nedenle, veri gazetecileri kimlik gizlili\u011fini i\u015f ak\u0131\u015flar\u0131na dahil etmek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki ad\u0131mlar\u0131 atmal\u0131d\u0131r:<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

1-Veri setim ki\u015fisel bilgiler i\u00e7eriyor mu?<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z veri setinin hava durumu verilerini veya herkese a\u00e7\u0131k spor istatistiklerini i\u00e7ermesi, sizi kimlik gizleme konusunda endi\u015felenme ihtiyac\u0131ndan kurtarabilir. Di\u011fer durumlarda, isimlerin veya sosyal g\u00fcvenlik numaralar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, herhangi bir gizlilik riskini h\u0131zl\u0131ca g\u00fcndeme getirecektir. Bununla birlikte, \u00e7o\u011fu zaman, verilerin ki\u015fisel olarak tan\u0131mlanabilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi daha yak\u0131ndan incelemeyi gerektirebilir. Susan McGregor ve Alice Brennan’\u0131n bu uzun yaz\u0131s\u0131nda <\/a>a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere bu, \u00f6zellikle s\u0131zan verilerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ge\u00e7erlidir. Do\u011frudan tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmenin yan\u0131 s\u0131ra, gazeteciler IP adresleri, i\u015f bilgileri ve co\u011frafi kay\u0131tlar gibi dolayl\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131lara da \u00e7ok dikkat etmelidir. Genel bir kural olarak, bir ki\u015fiyle ilgili herhangi bir bilgi gizlilik riski olarak de\u011ferlendirilmeli ve buna g\u00f6re i\u015flenmelidir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Bireylerin mahremiyetinin sa\u011flanmas\u0131 yine de gazetecilik s\u00fcrecinde sa\u011flam bir yere sahip olmal\u0131d\u0131r, \u00f6zellikle de ki\u015fisel verilerin yanl\u0131\u015f kullan\u0131lmas\u0131 haberin g\u00fcvenilirli\u011fini zay\u0131flatabilir.<\/i><\/strong><\/p>\n

 <\/p><\/blockquote>\n

2-Veriler ne kadar hassas ve tan\u0131mlanabilir?<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

Ki\u015fisel bilgiler, di\u011fer verilerle birle\u015ftirilip birle\u015ftirilemeyece\u011fi ba\u015fta olmak \u00fczere i\u00e7inde bulundu\u011fu ba\u011flama g\u00f6re farkl\u0131 riskler ta\u015f\u0131r. Bu, gazetecilerin iki \u015feyi de\u011ferlendirmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir: 1) bir veri par\u00e7as\u0131n\u0131n ne kadar tan\u0131mlanabilir oldu\u011fu ve 2) bir bireyin mahremiyetine ne kadar duyarl\u0131 oldu\u011fu. Kendinize \u015fu soruyu sormal\u0131s\u0131n\u0131z: Bir bireyin hikayeyle ili\u015fkisi onun g\u00fcvenli\u011fini veya itibar\u0131n\u0131 tehlikeye atar m\u0131? Eldeki veriler, bir bireyin kimli\u011fini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilecek di\u011fer mevcut veri k\u00fcmeleriyle birle\u015ftirilebilir mi? \u00d6yleyse, bu verileri yay\u0131nlaman\u0131n faydalar\u0131, o bilgiye ili\u015fkin gizlilik risklerinden a\u011f\u0131r bas\u0131yor mu? Ki\u015fisel ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 if\u015fa etmenin gizlilik riskleri ile yay\u0131nc\u0131l\u0131ktaki kamu \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 dengelemek i\u00e7in duruma g\u00f6re bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirmek gereklidir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

3-Veriler nas\u0131l yay\u0131nlanacak?<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130nternet \u00f6ncesi d\u00f6nemde bir bas\u0131l\u0131 yay\u0131n i\u00e7in yazan bir gazetecinin, verilerin nas\u0131l a\u00e7\u0131klanaca\u011f\u0131 konusunda endi\u015felenmesine gerek yoktu, \u00e7\u00fcnk\u00fc bas\u0131l\u0131 grafikler ve istatistikler, temeldeki verilerin sorgulanmas\u0131na pek izin vermiyordu. Bununla birlikte, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz veri gazetecili\u011finin en ileri noktas\u0131nda, karma\u015f\u0131k ara\u00e7lar ve etkile\u015fimli g\u00f6rselle\u015ftirmeler, haberin t\u00fcketicilerinin belirli bir hikayede kullan\u0131lan verilerin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir incelemesini yapmas\u0131na olanak tan\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bir\u00e7ok gazeteci, GitHub’da payla\u015f\u0131lan kod ve verilerle a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131 tercih ediyor. Gizlili\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak kaynak a\u00e7mak i\u00e7in, t\u00fcm verilerin ki\u015fisel bilgilerden dikkatlice temizlenmesi gerekir. G\u00f6rselle\u015ftirmeler s\u00f6z konusu oldu\u011funda, baz\u0131 gazeteciler, orijinal veri k\u00fcmesini gizleyen \u00f6nceden toplanm\u0131\u015f verilerden yararlanarak gizlili\u011fi korur. Ancak bu birle\u015ftirilmi\u015f \u00f6rneklerin minimum tan\u0131mlanabilirlik e\u015fi\u011fini a\u015f\u0131p a\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etmek \u00f6nemlidir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

4-Verileriniz i\u00e7in hangi kimlik gizleme tekni\u011fi do\u011fru?<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

Gazetecilerin, eldeki verilere en iyi \u015fekilde uymas\u0131 i\u00e7in \u00e7o\u011fu kez kimlik gizleme tekniklerinin bir kombinasyonunu kullanmalar\u0131 gerekecektir. Do\u011frudan tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar i\u00e7in, veri redaksiyonlar\u0131 ve takma adland\u0131rma – uygun \u015fekilde uygulan\u0131rsa – genellikle bireylerin mahremiyetinin korunmas\u0131nda yeterlidir. Dolayl\u0131 tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar i\u00e7in, verileri k\u00fcmeler halinde grupland\u0131rarak veya hikaye i\u00e7in hayati olmayabilecek bilgileri genelle\u015ftirerek baz\u0131 istatistiksel parazitler eklemeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Veri toplama, son derece hassas veriler i\u00e7in en iyi se\u00e7enektir, ancak gazetecilerin, hi\u00e7bir ki\u015fisel bilginin yanl\u0131\u015fl\u0131kla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, yeterince geni\u015f bir veri yelpazesi ve toplanan de\u011fi\u015fkenlerde yeterince tekd\u00fcze da\u011f\u0131l\u0131m olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamalar\u0131 gerekir.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00d6rnek Olmak<\/b><\/p>\n

 <\/p>\n

Veriler \u00e7evrimi\u00e7i olarak mevcut oldu\u011funda, revizyon veya d\u00fczeltme imkan\u0131 yoktur. Veri k\u00fcmenizin her t\u00fcrl\u00fc ki\u015fisel ayr\u0131nt\u0131dan ar\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnseniz bile, birilerinin verilerinizi ba\u015fka bir kaynakla birle\u015ftirerek bireyleri yeniden tan\u0131mlamas\u0131na veya takma isimlendirme algoritman\u0131z\u0131 k\u0131r\u0131p i\u00e7erdi\u011fi ki\u015fisel bilgileri if\u015fa etmesine ili\u015fkin bir risk daima kal\u0131r. Her zaman oldu\u011fu gibi, verileri birle\u015ftirmenin ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin beklenmedik yollar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan makine \u00f6\u011frenimi ve \u00f6r\u00fcnt\u00fc tan\u0131ma gibi yeni teknolojilerin geli\u015ftirilmesiyle yeniden tan\u0131mlama riskleri artmaya devam edecek.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Gizlilik konusunda bilin\u00e7li ad\u0131mlar at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda ki\u015fisel verilerin if\u015fa edilmesinden kaynaklanan pek \u00e7ok olas\u0131 yan etki \u00f6rne\u011fi vard\u0131r.<\/i><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

 <\/p>\n

G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte ki\u015fisel olmayan veri noktalar\u0131n\u0131n, do\u011fru verilerle birle\u015ftirildi\u011finde tan\u0131mlama amac\u0131yla kullan\u0131labilece\u011fini unutmay\u0131n. Netflix, en iyi \u00f6neri algoritmas\u0131 i\u00e7in k\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli Netflix \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc duyurdu\u011funda, mevcut veriler t\u00fcm ki\u015fisel tan\u0131mlay\u0131c\u0131lardan ar\u0131nd\u0131r\u0131ld\u0131. Ama yine de, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar “anonimle\u015ftirilmi\u015f” Netflix veri k\u00fcmesindeki ki\u015fileri tan\u0131mlamak i\u00e7in IMDb.com ve di\u011fer \u00e7evrimi\u00e7i kaynaklardan al\u0131nan verilerle ki\u015fisel film tercihlerini\u00a0 \u00e7apraz referanslamay\u0131 <\/a>ba\u015fard\u0131.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn kimlik gizleme y\u00f6ntemlerinin s\u0131n\u0131rlamalar\u0131na ra\u011fmen, gazeteciler, bireylerin mahremiyetini koruma \u00e7abalar\u0131nda her zaman gayretli olmal\u0131d\u0131r. \u00d6rnek olarak; ICIJ, b\u00fcy\u00fck hacimli ki\u015fisel verileri gizlili\u011fi \u00f6n planda tutarak i\u015fler. Panama Belgeleri<\/a>\u00a0hakk\u0131nda haber yaparken, gazeteciler John Doe takma ad\u0131n\u0131 kullanarak<\/a> hem s\u0131z\u0131nt\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n anonimli\u011fini korudu\u00a0 hem de gizli bilgilerin s\u0131zd\u0131r\u0131lan belgelerde nas\u0131l yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131 dikkatlice de\u011ferlendirdi. Her ge\u00e7mi\u015ften gazetecinin, haberciliklerinde mahremiyet ile kamu menfaati aras\u0131nda bir denge kurmak i\u00e7in benzer ad\u0131mlar atamamalar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir neden yok.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ayr\u0131ca, gizlilik konusunda bilin\u00e7li ad\u0131mlar at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda<\/a> <\/span>Ashley Madison [evlilik d\u0131\u015f\u0131 fl\u00f6rt web sitesi] s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131yla ki\u015fisel verilerin if\u015fa edilmesinden kaynaklanan ki\u015fisel trajedilerden Wikileaks ile ili\u015fkili hassas verilerin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131na<\/a> bir\u00e7ok olas\u0131 sorun \u00f6rne\u011fi vard\u0131r<\/span>. Veri muhabirleri ayn\u0131 tuzaklardan ka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 ve bunun yerine her zaman raporlar\u0131nda sorumlu veri uygulamalar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmelidir.<\/span><\/p>\n

Bu yaz\u0131n\u0131n orjinali\u00a0 ilk olarak\u00a0Datajournalism.com.<\/a>\u00a0da yay\u0131na al\u0131nd\u0131.\u00a0 GIJN versiyonu k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f olup yaz\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 buradan<\/a> okuyabilirsiniz.\u00a0 \u00a0\u0130zin al\u0131narak tekrar yay\u0131na haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"Vojtech Sedlak\u00a0<\/strong><\/em><\/a>\u00a0SumOfUs’da veri bilimci olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir haberi haz\u0131rlarken gazetecilerin genellikle kaynaklar\u0131n\u0131n kimli\u011fini korumalar\u0131 gerekir. Gazetecili\u011fin en etkili eserlerinin bir\u00e7o\u011fu b\u00f6yle bir y\u00f6ntemle ortaya konuyor, ancak bir hikaye i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bilgileri yay\u0131nlamak ve arkas\u0131ndaki ki\u015fiyi korumak aras\u0131nda hassas, korumas\u0131 zor bir denge var, \u00f6zellikle de kayna\u011f\u0131n ki\u015fisel g\u00fcvenli\u011finin risk alt\u0131nda oldu\u011fu durumlarda. Gazeteciler bir veri setini bir haberde kaynak […]<\/p>\n","protected":false},"author":3031180,"featured_media":1050579,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23206],"tags":[],"gijn_topic":[18925],"series":[],"gijn_language":[],"gijn_region":[],"class_list":["post-1323762","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hikayeler","gijn_topic-veri-gazeteciligi"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1323762","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031180"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1323762"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1323762\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1323764,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1323762\/revisions\/1323764"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1050579"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1323762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1323762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1323762"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=1323762"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=1323762"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=1323762"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=1323762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}