{"id":1250766,"date":"2023-11-23T04:55:53","date_gmt":"2023-11-23T09:55:53","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=1250766"},"modified":"2023-11-26T05:51:50","modified_gmt":"2023-11-26T10:51:50","slug":"arastirmaci-editor-olarak-yontemlerinizi-gelistirmek-icin-8-ipucu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/hikayeler\/arastirmaci-editor-olarak-yontemlerinizi-gelistirmek-icin-8-ipucu\/","title":{"rendered":"Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Edit\u00f6r Olarak Y\u00f6ntemlerinizi Geli\u015ftirmek i\u00e7in 8 \u0130pucu!"},"content":{"rendered":"

\u201cHerkesin bir edit\u00f6re ihtiyac\u0131 var.\u201d Bu, Associated Press<\/a>‘in k\u0131demli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 edit\u00f6r\u00fc Ron Nixon<\/a>‘un, 13. K\u00fcresel Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Konferans\u0131’<\/a>nda (#GIJC23) ara\u015ft\u0131rmar\u0131 d\u00fczenlemek\/editlemek konulu oturumunda s\u0131kl\u0131kla kulland\u0131\u011f\u0131 bir ifadeydi. Peki ama neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc panelistlerin de a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi, iyi ara\u015ft\u0131rmac\u0131 edit\u00f6rler hikayeleri g\u00fc\u00e7lendirir, muhabirleri korur ve motive eder, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 daha verimli hale getirir.<\/p>\n

Organize Su\u00e7 ve Yolsuzluk Raporlama Projesi<\/a>‘nin (OCCRP) yay\u0131nc\u0131s\u0131 ve kurucu orta\u011f\u0131 Drew Sullivan<\/a>, “Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131y\u0131 iyi yapan \u015fey, bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 edit\u00f6r\u00fc iyi yapan \u015feyle ayn\u0131 de\u011fildir” dedi. Sullivan’a g\u00f6re fark, hem edit\u00f6rlerin g\u00f6revlendirildi\u011fi i\u015flerde hem de i\u015fe yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda yat\u0131yor bu fark. Muhabirin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, patronu olmak yerine ona ak\u0131l hocal\u0131\u011f\u0131 yapmak ve bir \u015feyler ters giderse su\u00e7u \u00fcstlenmek ara\u015ft\u0131rmac\u0131 edit\u00f6r\u00fcn g\u00f6revidir.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 edit\u00f6rlerin egolar\u0131na izin verilmiyor: “T\u00fcm \u00f6vg\u00fcy\u00fc ba\u015fkalar\u0131na vermeniz gerekiyor.”<\/p>\n

\u00d6rnek \u00e7al\u0131\u015fma sunumlar\u0131ndan yay\u0131n sonras\u0131na kadar, AP’de haberlerden sorumlu ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Nixon’dan, ara\u015ft\u0131rmalar, giri\u015fimler, ortakl\u0131klar ve hibelerden sorumlu OCCRP’den Sullivan, nas\u0131l harika bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 edit\u00f6r olunaca\u011f\u0131na dair ilk elden tavsiyeler; Alejandra Xanic<\/a>, Meksika’da ara\u015ft\u0131rmalar yay\u0131nlayan ve yeni ara\u015ft\u0131rmac\u0131 edit\u00f6rleri e\u011fiten, El Salvador ve Brezilya’da kar amac\u0131 g\u00fctmeyen bir kurulu\u015f olan Quinto Elemento Lab<\/a>‘\u0131n edit\u00f6r\u00fc ve kurucu orta\u011f\u0131; ve Hindistan’daki The Caravan’\u0131n eski edit\u00f6r\u00fc Vinod K. Jose<\/a> yer ald\u0131.<\/p>\n

1. Hikayeyi Tan\u0131mlay\u0131n<\/strong><\/p>\n

Sullivan, “K\u00fclt\u00fcrler ve ortak projelerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, genellikle neyin iyi bir hikaye oldu\u011fu konusunda olduk\u00e7a farkl\u0131 fikirler olu\u015fur” dedi. \u0130yi bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n hikayesinin odak, ula\u015f\u0131labilir, \u00f6nemli, okuyuculara \u00e7ekici gelme, potansiyel olarak etkili olma ve \u00e7ok pahal\u0131 olmamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

AP’den Nixon, bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n ba\u015f\u0131nda kavramsal d\u00fczenlemeye ba\u015fvurdu\u011funu ve oturup muhabirlerden kendisine bir hikaye anlatmalar\u0131n\u0131 istedi\u011fini s\u00f6yledi. \u201c\u0130nsanlar ger\u00e7ekleri s\u0131ralamaya ba\u015fl\u0131yor, ger\u00e7ekleri istemiyorum, hikayeyi istiyorum\u201d dedi. \u201cNereye gitti\u011finizi kavramsalla\u015ft\u0131rman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olur. Ellerinde bir s\u00fcr\u00fc ger\u00e7ek var ama hikayeyi onlardan \u00e7\u0131karmak bir edit\u00f6r olarak size kal\u0131yor.”<\/p>\n

2. \u0130yi Bir Ara\u015ft\u0131rma Plan\u0131 Olu\u015fturun<\/strong><\/p>\n

Sullivan, hikayeyi do\u011frulamak i\u00e7in gereken kritik bilgiler belirlenene kadar ara\u015ft\u0131rman\u0131n ilerlememesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Sullivan, “Muhabirleri asgari d\u00fczeyde hikayeyi kar\u015f\u0131layan bilgileri kan\u0131tlamaya ve bundan \u00f6nce ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey yapmamaya zorlay\u0131n” dedi. Bu soruyu sormaya devam etmek ve muhabirlerin \u00f6rne\u011fin karakterler ve r\u00f6portajlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in acele etmelerini engellemek bir edit\u00f6r\u00fcn g\u00f6revidir.<\/p>\n

“Kritik bilgilerin, o hikayede ne s\u00f6yleyebilece\u011finizi ve bunu nas\u0131l anlatabilece\u011finizi belirledi\u011fini nas\u0131l kan\u0131tlars\u0131n\u0131z” dedi.<\/p>\n

3. Hikayeyi Odakl\u0131 Tutun<\/strong><\/p>\n

Muhabirlere, odaklanmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in hikayelerinin tezinin ne oldu\u011funu sorun. Xanic, muhabirlerin bunu not etmelerini ve hikayenin oda\u011f\u0131n\u0131n fiziksel bir hat\u0131rlat\u0131c\u0131s\u0131 olarak masa\u00fcst\u00fcnde yay\u0131nlamalar\u0131n\u0131 sa\u011flarken, bunun da geli\u015ftik\u00e7e de\u011fi\u015febilece\u011fini kabul ediyor.<\/p>\n

Sullivan, muhabirlerle d\u00fczenli ve tekrar tekrar konu\u015fman\u0131n, ara\u015ft\u0131rman\u0131n ve s\u00fcrecin p\u00fcf noktas\u0131n\u0131 anlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi: “Muhabirler konu\u015farak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Siz [edit\u00f6r] dinlemek i\u00e7in oradas\u0131n\u0131z\u2026 Onlar\u0131 y\u00f6nlendirin; hikayelerini burada \u00f6\u011frenip anlayacaklar.\u201d<\/p>\n

4. Organize Olun<\/strong><\/p>\n

Xanic, muhabirlerin genellikle b\u00fcy\u00fck ara\u015ft\u0131rma kurgusunun “s\u0131k\u0131c\u0131 ama \u00f6nemli” bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc, yani organize olmay\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fini s\u00f6yledi. Muhabirlerin materyallerini toplarken d\u00fczenlemelerini sa\u011flamak ve bunu edit\u00f6rlerle payla\u015fmak \u00e7ok \u00f6nemli ve bu da edit\u00f6rlerin “ak\u0131ll\u0131 sorular sormak ve muhabirlerin k\u00f6r noktalar\u0131 g\u00f6rmesini sa\u011flamak i\u00e7in yeterli ayr\u0131nt\u0131y\u0131 bilmesi” anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n