{"id":1214152,"date":"2023-07-28T06:36:19","date_gmt":"2023-07-28T10:36:19","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?p=653920"},"modified":"2023-09-11T14:19:50","modified_gmt":"2023-09-11T18:19:50","slug":"dijital-tehditlerin-arastirilmasi-dezenformasyon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/tr\/kaynak\/dijital-tehditlerin-arastirilmasi-dezenformasyon\/","title":{"rendered":"Dijital Tehditlerin Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131: Dezenformasyon"},"content":{"rendered":"

Edit\u00f6r\u00fcn Notu: Bu yaz\u0131, GIJN’in yak\u0131nda yay\u0131nlanacak olan Gazeteciler i\u00e7in Dijital Tehditleri Ara\u015ft\u0131rma Rehberi’nden al\u0131nan bir dizi b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ilkidir. Rehberin tamam\u0131\u00a0 Eyl\u00fcl ay\u0131nda K\u00fcresel Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazetecilik Konferans\u0131<\/a>‘nda yay\u0131nlanacak.<\/em><\/p>\n

Son 15 y\u0131lda, sosyal medya a\u011flar\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda daha fazla insan\u0131n \u00e7evrim i\u00e7i olmas\u0131yla benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir b\u00fcy\u00fcme ya\u015fad\u0131. Platformlar denetleme, koruma ve di\u011fer g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerine yat\u0131r\u0131m yapma konusunda geride kald\u0131k\u00e7a, kullan\u0131c\u0131lar istismar i\u00e7in olgunla\u015ft\u0131. \u00c7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon, kirli\u00a0 ili\u015fkiler ve yanl\u0131\u015f bilgi yayma gibi geleneksel propaganda taktikleri yeni h\u0131zlara ve \u00f6l\u00e7eklere ta\u015f\u0131nd\u0131. Habercili\u011fin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kontrol ve dengeler olmadan a\u015f\u0131lamaz gibi g\u00f6r\u00fcnen dezenformasyon sorunlar\u0131 ger\u00e7ekten de a\u015f\u0131labilir hale gelebiliyor.<\/p>\n

\u00d6nemli bir not: “dezenformasyon” terimi “yanl\u0131\u015f bilgi” ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u0130kisi s\u0131kl\u0131kla birbirinin yerine kullan\u0131lsa da, iki tan\u0131m aras\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazetecilerin anlamaya \u00f6zen g\u00f6stermesi gereken farkl\u0131 n\u00fcanslar var.<\/a> Yanl\u0131\u015f bilgi genellikle kas\u0131ts\u0131z olarak payla\u015f\u0131labilen veya yay\u0131labilen her t\u00fcrl\u00fc yanl\u0131\u015f veya yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgiyi ifade eden daha geni\u015f bir terim olarak anla\u015f\u0131l\u0131r. Dezenformasyon ise daha kesin bir ifadeyle, bir topluluk ya da n\u00fcfus i\u00e7inde korku ya da \u015f\u00fcphe yaymak i\u00e7in kas\u0131tl\u0131 olarak tasarlanm\u0131\u015f yanl\u0131\u015f ya da k\u00f6t\u00fc niyetli i\u00e7erik olarak tan\u0131mlan\u0131r. “\u00c7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon” kelimesi, \u00f6zellikle sahte hesaplar veya web siteleri hakk\u0131nda haber yaparken kullanmak iyi bir \u015femsiye terimdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar bazen do\u011fru bilgileri manip\u00fclatif yollarla yayarlar.<\/p>\n

\u00c7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon hakk\u0131nda haber yapma \u015feklimiz, gizlilik yasalar\u0131n\u0131n kabul\u00fc, yeni sosyal medya a\u011flar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fi ve sorunun s\u00fcrekli geli\u015fen bir anlay\u0131\u015fla y\u0131llar i\u00e7inde de\u011fi\u015fmesini sa\u011flad\u0131. Web siteleri hala yanl\u0131\u015f bilgi yaymak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor ancak fenomenler ve yeni video ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc bi\u00e7imleri de \u00f6yle. Bir\u00e7ok \u00fclkede Facebook, yanl\u0131\u015f bilginin yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli platformlardan biri olmaya devam ediyor. Ancak TikTok, Telegram ve mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 da yalanlar\u0131 yaymak veya kas\u0131tl\u0131 olarak kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc vekt\u00f6rler haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n

\"Anaheim,

Anaheim, CA’daki VidCon 2022’de TikTok logosunun heykeli. TikTok yalanlar\u0131 yaymak ve kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir vekt\u00f6r haline geldi. Foto\u011fraf: Anthony Quintano, Flickr\/Creative Commons<\/p><\/div>\n

Peki, muhabirler olarak bu devasa ekosistemi nas\u0131l inceleyebiliriz?<\/p>\n

\u00d6ncelikle, bunu sadece bir ekosistem olarak g\u00f6rmeliyiz. Dezenformasyon ya da propagandan\u0131n kas\u0131tl\u0131 ve a\u011f \u00fczerinden yay\u0131lmas\u0131, tek seferlik kas\u0131ts\u0131z bir hatadan farkl\u0131d\u0131r. Her muhabirin sormas\u0131 gereken ilk soru, tek bir olaya m\u0131 yoksa geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir manip\u00fclasyon giri\u015fimine mi\u00a0 bak\u0131l\u0131yor. Bir ekosistem pek \u00e7ok \u015fey olabilir ve ara\u015ft\u0131rmam\u0131zda bunu iyi tan\u0131mlamaya \u00f6zen g\u00f6stermemiz gerekir. Bunu tan\u0131mlaman\u0131n en yayg\u0131n yolu, ayn\u0131 mesaj\u0131 yaymak i\u00e7in koordine olan farkl\u0131 sosyal medya a\u011flar\u0131ndaki hesaplar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131d\u0131r. Burada yard\u0131mc\u0131 olabilecek birka\u00e7 g\u00f6sterge ve soru vard\u0131r: hesaplar\u0131n ne zaman olu\u015fturuldu\u011fu, i\u00e7eri\u011fin ne zaman payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, i\u00e7eri\u011fi farkl\u0131 platformlarda kimin g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi ve i\u00e7eri\u011fin kendisindeki ortak noktalar nelerdir? Bu, ayn\u0131 web sitesinin hem Facebook hem de Twitter’da tan\u0131t\u0131lmas\u0131 veya TikTok’taki influencer’lar\u0131n bir konu hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in neredeyse ayn\u0131 dili kullanmas\u0131 \u015feklinde olabilir. Zamanlama da \u00f6nemli olabilir, baz\u0131 i\u00e7erikler benzer \u00f6zelliklere sahip hesaplardan dakikalar hatta saniyeler i\u00e7inde payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f m\u0131?<\/p>\n

\u00c7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, kaynak ve niyet gibi ba\u011flant\u0131l\u0131 sorulara m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca yakla\u015fmak i\u00e7in mevcut t\u00fcm geleneksel ve dijital y\u00f6ntemleri kullanmal\u0131d\u0131r. Devlet veya \u00f6zel \u015firketler taraf\u0131ndan desteklenen kampanyalar, zaman i\u00e7inde komplolar\u0131n ger\u00e7ek inananlar\u0131 haline gelmi\u015f olabilecek bireysel akt\u00f6rlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. T\u00fcm bu manip\u00fclasyon t\u00fcrlerinin etkileri var ancak niyetleri ve hedefledikleri ba\u015far\u0131 farkl\u0131. Bir kampanyan\u0131n kayna\u011f\u0131na kadar izini s\u00fcrmek her zaman m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Halkla ili\u015fkiler firmalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fterilerini korumak i\u00e7in dezenformasyon aklama yeri olarak kullan\u0131lmas\u0131nda bir art\u0131\u015f s\u00f6z konusudur ve bu da \u0130nternet’te kimin kim oldu\u011funu anlamaya y\u00f6nelik zaten zor olan i\u015fe yeni bir zorluk katman\u0131 eklemektedir.<\/p>\n

Dijital dezenformasyon; \u0131rksal temizlik<\/a>, \u015fiddet ve sava\u015f\u0131<\/a> kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7t\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki<\/a> sa\u011fl\u0131k sistemlerini etkilemi\u015f<\/a>, son on y\u0131ldaki<\/a> \u00f6nemli se\u00e7imlerde rol oynam\u0131\u015f<\/a> ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn baltalanmas\u0131na<\/a> yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Etkili olmadan \u00f6nce tespit edebilmek i\u00e7in gazetecilerin hedef almas\u0131 muhtemel topluluklar\u0131 anlamas\u0131 gerekir. Habercilikte oldu\u011fu gibi, para\u015f\u00fctle atlay\u0131p etrafa bakmak ve sorunun ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 derinli\u011fi anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon, mevcut toplumsal b\u00f6l\u00fcnmelere oynayarak onlar\u0131 daha da alevlendirir, \u00e7o\u011fu zaman da tehlikeli bir \u015fekilde olur bu. Bu b\u00f6l\u00fcnmeleri anlamadan manip\u00fclasyon ve dezenformasyon hakk\u0131nda haber yapamay\u0131z.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131da \u00f6zetlenen ara\u00e7lar ve yakla\u015f\u0131mlar, bilgiyi ortaya \u00e7\u0131karmak ve verilere daha yak\u0131ndan bakmak i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Geleneksel gazetecili\u011fin zor i\u015flerinin yerini alamazlar ve b\u00f6yle bir ama\u00e7lar\u0131 da yoktur. \u00c7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon habercili\u011fi, \u00e7evrim i\u00e7i ara\u015ft\u0131rma teknikleri eski moda kaynak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve dok\u00fcmantasyonla birle\u015ftirildi\u011finde en iyi halini al\u0131r. \u0130yi haber \u015fu ki asla yaln\u0131z de\u011filsiniz. Giderek b\u00fcy\u00fcyen bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131, muhabir ve akademisyen kitlesi, \u00e7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyonun her ge\u00e7en g\u00fcn daha fazla zarar verici y\u00f6n\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bu k\u0131lavuzu okuyarak siz de onlardan biri haline geliyorsunuz. Bu alanda yard\u0131m istemekten ve yard\u0131m etmekten asla korkmay\u0131n.<\/p>\n

D\u00fczenli olun:<\/strong> Ara\u015ft\u0131rman\u0131za ba\u015flamadan \u00f6nce, ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z sosyal medya hesaplar\u0131n\u0131 ve di\u011fer \u00e7evrim i\u00e7i varl\u0131klar\u0131 nas\u0131l takip edece\u011finize karar verin. Taray\u0131c\u0131 sekmeleri h\u0131zla y\u0131\u011f\u0131labilir ve d\u00fczenlemek ve ar\u015fivlemek i\u00e7in bir sisteme sahip olmak \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00dccretli bir ara\u00e7 olan Hunchly<\/a>, otomatik ar\u015fivleme \u00f6zelli\u011fi ile sekt\u00f6r\u00fcn favorisidir. Bir ba\u015fka yakla\u015f\u0131m da hesaplar\u0131n, web sitelerinin, resimlerin, videolar\u0131n ve ilginizi \u00e7eken di\u011fer her \u015feyin tek bir yerde topland\u0131\u011f\u0131 bir elektronik tabloya sahip olmakt\u0131r. Zaman \u00e7izelgesini kolayca g\u00f6rebilmeniz i\u00e7in hesap olu\u015fturma tarihlerini ve tek tek g\u00f6nderilerin yay\u0131nlanma tarih ve saatlerini eklemeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. G\u00f6nderiler ve hesaplar her an kald\u0131r\u0131labilece\u011finden, ara\u015ft\u0131rman\u0131z i\u00e7in bilgi toplarken ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan ve notlar tuttu\u011funuzdan emin olun.<\/p>\n

Ayr\u0131ca g\u00f6rd\u00fcklerinizi takip etmek ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi organize etmek de \u00f6nemlidir. Notlar\u0131n\u0131z, ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleriniz veya ilgi alanlar\u0131n\u0131z i\u00e7in merkezi bir depo olarak bir veya daha fazla Google Docs kullanabilirsiniz. G\u00f6rd\u00fcklerinizi herkese a\u00e7\u0131k olarak ar\u015fivlemek de \u00f6nemlidir. Internet Archive’da<\/a> bir hesaba kaydolursan\u0131z, \u00fccretsiz toplu ar\u015fivleme arac\u0131na eri\u015febilirsiniz. Bu ara\u00e7 Google E-Tablolar’a ba\u011flan\u0131r ve toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131z her ba\u011flant\u0131y\u0131 kaydeder. Ar\u015fivler, bilgileri takip etmek i\u00e7in ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinden daha iyi bir yoldur \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131 manip\u00fcle etmek \u00e7ok daha zordur ve ara\u015ft\u0131rman\u0131zda\/haberinizde i\u00e7\u00a0 ba\u011flant\u0131 verebilirsiniz. Ancak Facebook, Instagram ve LinkedIn gibi baz\u0131 sosyal a\u011flar ar\u015fivlemeyi kolayla\u015ft\u0131rmaz. Bunlar i\u00e7in ayr\u0131 bir ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc klas\u00f6r\u00fc tutmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Ayr\u0131ca, videolar\u0131n otomatik olarak ar\u015fivlenmedi\u011fini ve bunlar\u0131 da ayr\u0131 bir klas\u00f6rde tutman\u0131z gerekti\u011fini unutmay\u0131n.<\/p>\n

Toplumu anlay\u0131n:<\/strong> Dezenformasyon yapanlar\u0131n en yayg\u0131n taktiklerinden biri, bir \u00fclkede ya da toplumda mevcut bir sosyal sorunu tespit etmek ve gerilimleri ve b\u00f6l\u00fcnmeleri \u015fiddetlendirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. B\u00f6l\u00fcc\u00fc veya a\u015f\u0131r\u0131 partizan i\u00e7erikler yay\u0131nlamak, sosyal medyada kitle \u00e7ekmenin en iyi yollar\u0131ndan biridir. Bu nedenle manip\u00fclasyonun hedefindeki topluluklar\u0131 anlamak \u00e7ok \u00f6nemlidir. Hedeflenen topluluklardaki insanlarla konu\u015fun ve onlar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Bu sorunlara ilk etapta ne sebep oldu ve manip\u00fclasyon giri\u015fimini etkili k\u0131lan \u015fey nedir? Manip\u00fclatif gibi g\u00f6r\u00fcnen ama asl\u0131nda ola\u011fan olan konu\u015fmalar var m\u0131? Kendinizi bu t\u00fcr bir dijital etnografyaya kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda dezenformasyonu daha iyi anlayabilir ve \u00e7o\u011fu durumda, \u00f6zellikle etkili bir \u015feyin ortaya \u00e7\u0131kma \u015fans\u0131 bulmadan \u00f6nce geldi\u011fini g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n

Etkiyi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurun:<\/strong> Bir yanl\u0131\u015f bilginin haberle\u015ftirilip haberle\u015ftirilmeyece\u011fine karar vermek kesin olmayan bir bilimdir. Bir yandan yay\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rabilirsiniz. Di\u011fer yandan, onu engellemeye yard\u0131mc\u0131 olabilirsiniz. Kendinize bilginin herhangi bir potansiyel veya \u00f6l\u00e7\u00fclebilir etkisi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorun. \u0130lk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz ekosistemin veya toplulu\u011fun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131 m\u0131? Fiziksel zarara yol a\u00e7ma ihtimali var m\u0131? Bilgiyi payla\u015fanlara maddi fayda sa\u011flad\u0131 m\u0131? \u00d6zellikle etkili bir ki\u015fi taraf\u0131ndan m\u0131 yay\u0131ld\u0131? Bu, t\u00fcm potansiyel zararlar ve faydalar tart\u0131larak ekip olarak verilmesi gereken bir karard\u0131r.<\/p>\n

Zarar\u0131 en aza indirin:<\/strong> Yanl\u0131\u015f bilgiyi haberle\u015ftirmeye karar verdi\u011finizde, sorumlu habercilik i\u00e7in sekt\u00f6rdeki en iyi uygulamalar\u0131 uygulamal\u0131s\u0131n\u0131z. \u00d6rne\u011fin, bir do\u011fruluk kontrol\u00fc yaz\u0131yorsan\u0131z, do\u011fru bilgiyi ba\u015fl\u0131\u011fa koyun. Metnin devam\u0131nda ise “do\u011fruluk sandvi\u00e7i” yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 benimseyin: do\u011fru-yanl\u0131\u015f-do\u011fru. Bu, okuyucular\u0131n yanl\u0131\u015f bilgi yerine do\u011fruyu hat\u0131rlamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Ba\u011flant\u0131 verirken, dezenformasyon yapanlara trafik sa\u011flamaktan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in okuyucular\u0131n\u0131z\u0131 yanl\u0131\u015f bilginin ar\u015fivlenmi\u015f bir versiyonuna g\u00f6nderin. Son olarak, bir ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc eklerseniz, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn \u00fczerine k\u0131rm\u0131z\u0131 bir \u00e7izgi veya “sahte” kelimesini koyun. Ama\u00e7, ara\u015ft\u0131rman\u0131z\u0131n “zarar vermemesini” sa\u011flamak ve yanl\u0131\u015f veya zararl\u0131 bilgilerin istemeden daha fazla yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektir.<\/p>\n

Y\u00fcksek bir ispat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc belirleyin:<\/strong> \u015eunu hayal edin: birka\u00e7 anonim Twitter hesab\u0131 ayn\u0131 web sitesinden hep birlikte i\u00e7erik payla\u015f\u0131yor. Web sitesi yan\u0131lt\u0131c\u0131 bilgilerle dolu ve alan ad\u0131 kay\u0131tlar\u0131na bakt\u0131ktan sonra Rusya’da kay\u0131tl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Bir Rus propaganda kampanyas\u0131n\u0131 m\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131n\u0131z? Tam olarak de\u011fil. Dijital ara\u015ft\u0131rmalarda, t\u0131pk\u0131 \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda oldu\u011fu gibi, ne kadar \u00e7ok kan\u0131t toplayabilirseniz, dava o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olur. Elinizde destekleyecek kan\u0131t olmad\u0131k\u00e7a su\u00e7u ba\u015fkas\u0131na atmay\u0131n.<\/p>\n

\u015eimdi diyelim ki bu web sitesi Facebook’ta da payla\u015f\u0131l\u0131yor. S\u00f6z konusu payla\u015f\u0131mlar i\u00e7in sayfa \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 kutusunu a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, hepsinin Rusya’da bulunan y\u00f6neticilere sahip oldu\u011funu ve bir Rus halkla ili\u015fkiler \u015firketinin Sayfa sahibi olarak listelendi\u011fini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. \u015eimdi kan\u0131tlar birikmeye ba\u015fl\u0131yor. Ancak alan ad\u0131 kay\u0131tlar\u0131 ve Facebook sayfa y\u00f6neticisi bilgileri gibi dijital sinyallerin manip\u00fcle edilebilece\u011fini de biliyorsunuz. Daha sonra operasyonun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan ve size halkla ili\u015fkiler firmas\u0131n\u0131n sahibinin kim oldu\u011funu s\u00f6yleyen ve di\u011fer bilgileri do\u011frulayan ajans\u0131n eski \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 buluyorsunuz. Art\u0131k kampanyan\u0131n k\u00f6kenine dair \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kan\u0131t\u0131n\u0131z var. Her zaman kendinize \u015fu soruyu sorun: Bu operasyonun arkas\u0131nda kimin oldu\u011funa dair olas\u0131 ba\u015fka a\u00e7\u0131klamalar var m\u0131? Yoksa elimizde tart\u0131\u015f\u0131lmaz bir kan\u0131t m\u0131 var?<\/p>\n

Motivasyonu ara\u015ft\u0131r\u0131n:<\/strong> Dezenformasyon bir stratejidir. Mali veya siyasi zenginle\u015fme, n\u00fcfuz kazanma ve hatta yasalar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131labilir. \u00c7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon kampanyas\u0131 y\u00fcr\u00fcten bir ki\u015finin ad\u0131n\u0131 bulduysan\u0131z, bununla yetinmeyin. \u015eirketleri, ba\u011f\u0131\u015f kay\u0131tlar\u0131n\u0131 ve siyasi ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 kontrol edin. Bu her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir ancak motivasyona ne kadar yakla\u015f\u0131rsan\u0131z, ger\u00e7e\u011fe de o kadar yakla\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Sosyal medya s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131n:<\/strong> Muhabirler en kolay eri\u015filebilen platformlar\u0131 inceleme e\u011filimindedir. Twitter’\u0131n en \u00e7ok ara\u015ft\u0131r\u0131lan sosyal medya \u015firketleri aras\u0131nda yer almas\u0131n\u0131n nedeni k\u0131smen verilerine ula\u015fman\u0131n di\u011fer platformlara g\u00f6re daha kolay olmas\u0131d\u0131r. (Ancak Twitter’\u0131n API eri\u015fimindeki son de\u011fi\u015fiklikler<\/a> sayesinde art\u0131k durum b\u00f6yle de\u011fil). Buna kar\u015f\u0131l\u0131k bir muhabirin izlemesi gereken i\u00e7eriklerin \u00e7oklu\u011fu ve veri ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n eksikli\u011fi nedeniyle YouTube ya da podcast platformlar\u0131 nispeten daha az inceleniyor. Ancak daha az a\u015fina oldu\u011fumuz ya da daha fazla zaman yat\u0131r\u0131m\u0131 gerektiren platformlardan ka\u00e7\u0131narak, soru\u015fturmalar\u0131m\u0131z i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bilgileri ka\u00e7\u0131r\u0131yor olabiliriz. Sosyal medyadaki hi\u00e7 kimse tek bir platforma ba\u011fl\u0131 de\u011fildir ve muhabirler de olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Geli\u015fmi\u015f arama:<\/strong> \u00c7evrim i\u00e7i ara\u015ft\u0131rma ara\u00e7lar\u0131 herkesin bildi\u011fi gibi istikrars\u0131zd\u0131r. Sosyal medya y\u00f6neticilerinin kaprislerine maruz kal\u0131rlar ve istedikleri zaman kamuya a\u00e7\u0131k hale getirdikleri verilerin t\u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirebilirler. Bu nedenle soru\u015fturmalar i\u00e7in yaln\u0131zca ara\u00e7lara g\u00fcvenmek k\u00f6t\u00fc bir fikirdir. Ancak neredeyse her soru\u015fturmada i\u015fe yarayabilecek parlak bir i\u015faret var: geli\u015fmi\u015f arama. Canl\u0131 son dakika haberlerini izlemek i\u00e7in Twitter geli\u015fmi\u015f aramas\u0131n\u0131 kullan\u0131n. Aksi takdirde gezinmesi zor olabilecek web sitelerinden bilgi almak i\u00e7in Google geli\u015fmi\u015f aramay\u0131 kullan\u0131n. Arama yapmak dijital ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n merkezinde yer al\u0131r ve sorgu haz\u0131rlama ve farkl\u0131 platformlar taraf\u0131ndan sunulan operat\u00f6rleri kullanma konusunda rahat olman\u0131z gerekir. GIJN’de bu konuyu daha iyi anlaman\u0131z ve hemen ba\u015flaman\u0131z i\u00e7in harika bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131<\/a> var.<\/p>\n

Junkipedia arac\u0131:<\/strong> Algoritmik \u015eeffafl\u0131k Enstit\u00fcs\u00fc<\/a> taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Junkipedia ba\u015flang\u0131\u00e7ta dezenformasyon ve “\u00f6nemsiz haberleri” izlemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak o zamandan beri odak noktas\u0131 geni\u015fledi. Bunu yans\u0131tmak i\u00e7in bu y\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda yeni bir isim alacak ve art\u0131k kullan\u0131c\u0131lar\u0131n GETTR ve Gab gibi u\u00e7 sitelerin yan\u0131 s\u0131ra TikTok, Facebook ve Telegram gibi b\u00fcy\u00fck siteler de dahil olmak \u00fczere bir d\u00fczine farkl\u0131 platformdan sosyal medya hesaplar\u0131n\u0131 izlemelerine ve listeler olu\u015fturmalar\u0131na olanak tan\u0131yor. Junkipedia ayr\u0131ca \u0130ngilizce podcast’leri otomatik olarak yaz\u0131ya d\u00f6kebilir ve arayabilir. [GIJN ayr\u0131ca Junkipedia’n\u0131n arama yeteneklerini daha derinlemesine ele alm\u0131\u015ft\u0131]<\/a>.<\/p>\n

WeVerify arac\u0131:<\/strong> Di\u011fer g\u00fcvenilir ve yeri doldurulamaz ara\u00e7 ise WeVerify<\/a>‘d\u0131r. Do\u011fruluk kontrolc\u00fcleri taraf\u0131ndan do\u011fruluk kontrolc\u00fcleri i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015ftur. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri veya videolar\u0131 tersine aramak, manip\u00fclasyon i\u00e7in g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak ve Twitter analizi yapmak i\u00e7in kullanabilirsiniz. Dezenformasyon muhabirleri i\u00e7in bir \u0130svi\u00e7re \u00e7ak\u0131s\u0131d\u0131r. En iyi geli\u015fmi\u015f se\u00e7eneklerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bu nedenle bir i\u015f e-posta adresiniz varsa, \u00fccretsiz bir hesap i\u00e7in kaydoldu\u011funuzdan emin olun.<\/p>\n

Piyasada daha pek \u00e7ok ara\u00e7 var ve \u00e7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyonla ilgili habercilik alan\u0131 s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim halinde. Sosyal medya \u015firketleri geli\u015ftik\u00e7e, gazetecili\u011fimiz de onlarla birlikte geli\u015fmelidir. Bu alanda her zaman yeni yakla\u015f\u0131mlar aramak \u00e7ok \u00f6nemlidir. Burada \u00f6\u011frendikleriniz sadece bir ba\u015flang\u0131\u00e7.<\/p>\n

Vaka \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131
\n<\/strong>
\nUkrayna<\/a>:<\/strong> Ukraynal\u0131 ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu Texty’nin yeni projesi, Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 geni\u015f \u00e7apl\u0131 i\u015fgalinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra sahte Telegram kanallar\u0131n\u0131n nas\u0131l olu\u015fturuldu\u011funu g\u00f6sterdi. Kanallar yerel haber kaynaklar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnse de “asl\u0131nda Rus anlat\u0131lar\u0131n\u0131 yaymak ve i\u015fgalcilere deste\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yordu.” Soru\u015fturma, b\u00f6lge serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonra kanallar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 durdurdu\u011funu tespit etti. Telegram verileri t\u00fcm sosyal a\u011flar aras\u0131nda en eri\u015filebilir olanlardan biridir ve bir kanal\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 indirmek veya i\u00e7eri\u011fi ve etkile\u015fimi hakk\u0131nda veri toplamak i\u00e7in \u00f6zel ara\u00e7lara ihtiyac\u0131n\u0131z yoktur. Texty, sahadaki birlikler ile \u00e7evrim i\u00e7i propaganda aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi g\u00f6stermek i\u00e7in Telegram verilerini haritaland\u0131rd\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Filistin<\/a>:<\/strong> 2021 y\u0131l\u0131nda \u0130srail g\u00fc\u00e7lerinin Mescid-i Aksa’ya sald\u0131rmas\u0131 ve 150’den fazla ki\u015finin yaralanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130srail ve Filistin huzursuz bir ate\u015fkes \u00fczerinde anla\u015ft\u0131. Ancak havada u\u00e7u\u015fan roketleri ge\u00e7ici olarak durduran bu durum, bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n “\u0130nternet’ten esinlenen lin\u00e7leri” engellemek i\u00e7in \u00e7ok az \u015fey yapt\u0131. Dezenformasyon izleme grubu FakeReporter, Tel Aviv’in g\u00fcneyindeki bir sahil kasabas\u0131 olan Bat Yam’da Araplara y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 koordine eden 100’den fazla WhatsApp ve Telegram \u0130branice grubu tespit etti.<\/a> \u015eiddet \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 ger\u00e7ek \u015fiddeti de beraberinde getirdi ve plaja gitmekte olan d\u00f6rt \u00e7ocuk babas\u0131 bir adam, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte Arap oldu\u011fu i\u00e7in d\u00f6v\u00fcld\u00fckten sonra hastaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131. \u0130srailli tan\u0131nm\u0131\u015f ki\u015filer, haberi yapan medya kurulu\u015flar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, \u0130nternet’te nefreti k\u00f6r\u00fcklemeye devam etti. Telegram ve WhatsApp gruplar\u0131n\u0131 kimin kurdu\u011funu belirlemek i\u00e7in yeterli bilgi hi\u00e7bir zaman elde edilemedi ancak bu vaka, \u00e7evrim i\u00e7i manip\u00fclasyon ve nefretin ger\u00e7ek d\u00fcnyada zarara nas\u0131l katk\u0131da bulundu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterdi.<\/p>\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri:<\/strong><\/a> Eski ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump’\u0131n 2020 se\u00e7imleriyle ilgili as\u0131ls\u0131z se\u00e7men sahtekarl\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 ve bunlar\u0131n 6 Ocak’taki \u015fiddet ve kanunsuzlu\u011fu nas\u0131l k\u00f6r\u00fckledi\u011fi konusunda \u00e7ok \u015fey yap\u0131ld\u0131. New York Times’tan Jim Rutenberg taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bir ara\u015ft\u0131rma\u00a0 \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekicidir. Cumhuriyet\u00e7ilerin 2016’dan 2020 se\u00e7imlerinin hemen \u00f6ncesine kadar demokratik kurumlar\u0131n alt\u0131n\u0131 oyma \u00e7abalar\u0131n\u0131n izini s\u00fcr\u00fcyor. Rutenberg, \u00e7e\u015fitli eyaletlerdeki sahte iddialar\u0131 inceliyor, bunlar\u0131n nereden geldi\u011fini ara\u015ft\u0131r\u0131yor ve gerek\u00e7elendirmek i\u00e7in kullan\u0131lan yasal de\u011fi\u015fiklikleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bu hik\u00e2ye, dezenformasyonun siyasi g\u00fc\u00e7le ili\u015fkisinin nas\u0131l anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir ustal\u0131k dersi niteli\u011finde.<\/p>\n

Demokratik Kongo Cumhuriyeti:<\/strong><\/a> Bu endi\u015fe verici \u00f6rnekte, bir avu\u00e7 Kongolu Facebook sayfas\u0131 y\u00f6neticisi COVID-19 salg\u0131n\u0131 s\u0131ras\u0131nda olduk\u00e7a etkili bir dezenformasyon kampanyas\u0131 ba\u015flatt\u0131. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck grup, bir Frans\u0131z bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar uzman\u0131, DS\u00d6 direkt\u00f6r\u00fc ve Madagaskar ve Fransa cumhurba\u015fkanlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere y\u00fcksek profilli kamu fig\u00fcrlerine yanl\u0131\u015f al\u0131nt\u0131lar atfederek, as\u0131ls\u0131z a\u015f\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 propaganda yapt\u0131 ve sahte tedaviler hakk\u0131nda komplo teorileri yayd\u0131. FRANCE 24 G\u00f6zlemci ekibi sonunda bunlardan birinin izini buldu. Kinshasa’dan 20 ya\u015f\u0131nda bir \u00f6\u011frenci ve yalanlar\u0131 yayma motivasyonunun sayfalar\u0131n\u0131n sosyal medya varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctmek ve “v\u0131z\u0131lt\u0131” yaratmak oldu\u011funu itiraf etti.<\/p>\n

Filipinler:<\/strong> <\/a>Her ne kadar bu bir bas\u0131n haberi de\u011fil akademik bir \u00e7al\u0131\u015fma olsa da, yine de dezenformasyonu ara\u015ft\u0131ranlar i\u00e7in \u00f6nemli. Yazarlar Jonathan Corpus Ong ve Samuel Cabbuag, Filipinler’deki 2019 se\u00e7imleri s\u0131ras\u0131nda takma isimli trollerin rol\u00fcn\u00fc ortaya koydu. \u0130nternet’in bu \u00e7ok g\u00f6z ard\u0131 edilen kesiminin, \u00e7evrim i\u00e7i s\u00f6ylemi y\u00f6nlendirmek ve siyasi mesajlar\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu tespit ettiler. Michael Bloomberg’in 2020’de ABD ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kampanya ile baz\u0131 paralellikler kuran \u00e7al\u0131\u015fma, hem ara\u015ft\u0131rma teknikleri hem de vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan okunmaya de\u011fer.<\/p>\n

Kosta Rika:<\/strong><\/a> \u0130ki akademisyen taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bu beyaz kitap, siber birliklerin 2018’den bu yana Kosta Rika se\u00e7imlerine ve siyasetine m\u00fcdahalesini belgeliyor. “Kamuoyunu \u0130nternet \u00fczerinden manip\u00fcle etmekle g\u00f6revli h\u00fck\u00fcmet veya siyasi parti akt\u00f6rleri” olarak tan\u0131mlanan bu siber birlikler sadece 2018 ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinde rol oynamakla kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 siyasi partiler taraf\u0131ndan yeni ba\u015fkan\u0131n mali ve kamu hizmeti reformu planlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddetli muhalefeti te\u015fvik etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. Rakiplerinin itibar\u0131n\u0131 zedelemeyi ama\u00e7layan sahte siyasi anketler yay\u0131nlayarak, kamuoyu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f yans\u0131tarak ve di\u011fer sahte haberlerle, bu yerli dezenformasyon akt\u00f6rleri; Latin Amerika’n\u0131n en istikrarl\u0131 \u00fclkelerinden birinde kaos ve anla\u015fmazl\u0131k tohumlar\u0131 ekti.<\/p>\n

Ek Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

Dijital Tehditler: Siber Ara\u015ft\u0131rmalar E\u011fitim Kursu<\/a><\/p>\n

Gazeteciler i\u00e7in Organize Su\u00e7lar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Rehberi: Siber Su\u00e7lar<\/a><\/p>\n

Meksika Gazetecilere Kar\u015f\u0131 Siber Sava\u015f Y\u00fcr\u00fct\u00fcyor<\/a><\/p>\n

Jane Lytvynenko<\/a><\/strong> serbest \u00e7al\u0131\u015fan bir muhabir ve Harvard Shorenstein Center’da ara\u015ft\u0131rmac\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Wall Street Journal, Guardian, The Atlantic ve di\u011fer yay\u0131nlarda yer ald\u0131. Daha \u00f6nce BuzzFeed News’te k\u0131demli teknoloji yazar\u0131 olarak dezenformasyon \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Jane, Ukrayna’l\u0131d\u0131r ve Polonya’da ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

GIJN siber ara\u015ft\u0131rmalar rehberinin dijital tehditlere ili\u015fkin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc, yanl\u0131\u015f bilgilendirme ve dezenformasyon ile bunlara kar\u015f\u0131 koyma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra vaka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da kapsamaktad\u0131r. <\/p>\n","protected":false},"author":3031167,"featured_media":634396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":true,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23203,23200,23202],"tags":[],"gijn_topic":[18933],"series":[],"gijn_language":[],"gijn_region":[18919],"class_list":["post-1214152","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bolum","category-kaynak","category-kilavuz","gijn_topic-arastirma-ipuclari-ve-araclar","gijn_region-afrika-tr"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1214152","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031167"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1214152"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1214152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1221749,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1214152\/revisions\/1221749"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/634396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1214152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1214152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1214152"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=1214152"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=1214152"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=1214152"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=1214152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}