Bu temel bilgileri toplamak, bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in hayati bir ba\u015flang\u0131\u00e7 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu k\u0131lavuz, taahh\u00fctlerin izlenmesinden verilerin bulunmas\u0131na ve de\u011ferlendirilmesine kadar alt\u0131 b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Aceleniz varsa ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve habercili\u011fe dayanan k\u0131sayol k\u0131lavuzuna g\u00f6z atabilirsiniz.<\/a><\/p>\n \u0130\u00e7indekiler<\/strong><\/p>\n 1.B\u00f6l\u00fcm: Verilen S\u00f6zler<\/a> 2.B\u00f6l\u00fcm: Taahh\u00fctler Analiz Ediliyor<\/strong><\/a><\/p>\n H\u00fck\u00fcmetlerin iklim planlar\u0131 ve taahh\u00fctleri \u00f6zellikle \u00e7evreci gruplar taraf\u0131ndan yo\u011fun bir \u015fekilde analiz edilmekte ve de\u011ferlendirilmektedir. Bu \u00f6zetler ve de\u011ferlendirmeler gazeteciler i\u00e7in faydal\u0131 ve \u00f6\u011fretici olabilir.<\/p>\n 3.B\u00f6l\u00fcm: \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Taahh\u00fctleri Tutuluyor mu?<\/strong><\/p>\n H\u00fck\u00fcmetler sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131 ve bunlar\u0131 azaltma \u00e7abalar\u0131 hakk\u0131nda raporlar sunmal\u0131d\u0131r. Bunlar, performans\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00f6nemli ba\u015flang\u0131\u00e7 noktalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n 4.B\u00f6l\u00fcm: BM De\u011ferlendirmeleri \u00dclke Taahh\u00fctleri Hakk\u0131nda Fikir Veriyor<\/strong><\/p>\n \u00dclke raporlar\u0131, BM’nin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ilgili temel organ\u0131 olan UNFCCC taraf\u0131ndan de\u011ferlendirmeye tabi tutulmaktad\u0131r. Bu de\u011ferlendirmelerin sonu\u00e7lar\u0131 gazeteciler i\u00e7in faydal\u0131 olabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc ulusal raporlamadaki bo\u015fluklar\u0131 ve kusurlar\u0131 g\u00f6sterirler.<\/p>\n 5.B\u00f6l\u00fcm: \u00dclke Emisyon Verilerinin Alternatif Kaynaklar\u0131<\/strong><\/p>\n Uluslararas\u0131 ajanslar ve sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 (STK’lar) h\u00fck\u00fcmetlerin NDC’lerini ve ulusal emisyon verilerini \u00f6zetler, genellikle yararl\u0131 formatlar ve grafikler halinde sunar. Ayr\u0131ca bu kurulu\u015flar a\u015fa\u011f\u0131daki gibi sorular\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in iki y\u0131ll\u0131k NDC’leri analiz etmektedir: \u0130lerleme kaydediliyor mu? \u00dclke verilerine daha s\u0131k ula\u015f\u0131labiliyor mu? Baz\u0131 \u00fclkelerde veri eksikli\u011fi ve veri elde etme \u00e7abalar\u0131 ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na \u00f6nemli bir hik\u00e2yedir.<\/p>\n 6.B\u00f6l\u00fcm: S\u00f6zl\u00fck<\/strong><\/p>\n Rehberde s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan terim ve k\u0131saltmalar\u0131n tan\u0131mlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ulusal emisyon taahh\u00fctlerinin incelenmesiyle ilgili yayg\u0131n ifadeleri, projeleri ve kurulu\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131klayan alternatif kaynaklar\u0131n bir listesi.<\/p>\n Nereden Ba\u015flamal\u0131<\/strong><\/p>\n \u00dclkelerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini ele alma taahh\u00fctlerini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi (UNFCCC)<\/a> kapsam\u0131nda \u00fclkeler taraf\u0131ndan sunulan belgeleri incelemektir.<\/p>\n Anla\u015fman\u0131n 1996 y\u0131l\u0131nda imzalanmas\u0131ndan bu yana, s\u00f6zle\u015fmenin 198 “taraf\u0131” Taraflar Konferans\u0131 (COP) ad\u0131 verilen y\u0131ll\u0131k toplant\u0131larda daha fazla taahh\u00fctte bulunmay\u0131 kabul etmi\u015ftir. 28. COP toplant\u0131s\u0131n\u0131n (COP28) Kas\u0131m sonu ve Aral\u0131k 2023 ba\u015f\u0131nda Birle\u015fik Arap Emirlikleri’nin Dubai kentinde yap\u0131lmas\u0131 planlanmaktad\u0131r.<\/a> Sekretarya olarak bilinen “UN F Triple C “nin merkezi Almanya’n\u0131n Bonn kentindedir.<\/p>\n Foto\u011fraf: COP28 logo<\/p><\/div>\n S\u00f6zle\u015fmenin taraflar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan ba\u015fvurular, \u00fclkelerinin emisyonlar\u0131 azaltma taahh\u00fctlerini tan\u0131mlamakta ve emisyonlar\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Bu belgelere nelerin dahil edildi\u011fine ve nelerin d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak bulunabilecek pek \u00e7ok potansiyel haber konusu var.<\/p>\n H\u00fck\u00fcmetler emisyonlar\u0131 ne kadar azaltmay\u0131 planlad\u0131klar\u0131n\u0131 beyan etseler de, politika re\u00e7eteleri genellikle spesifiklikten yoksundur. Hedeflerin yeterince iddial\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken konulardan biridir. Bir di\u011feri ise bu planlar\u0131n belirtilen hedefleri yerine getirmek i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmektir. Buna ek olarak, muhabirler verilen s\u00f6zlerin yerine getirilip getirilmedi\u011fini de inceleyebilirler. Bu son yol, politika se\u00e7eneklerini ara\u015ft\u0131rmak, uygulama detaylar\u0131n\u0131 incelemek ve sonu\u00e7lar\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in kaputun alt\u0131na daha yak\u0131ndan bakmay\u0131 gerektirir.<\/p>\n H\u00fck\u00fcmet taahh\u00fctleri siyasi tercihler oldu\u011fundan, kararlar\u0131 kimin ald\u0131\u011f\u0131 ve politika se\u00e7imlerini kimin etkiledi\u011fi de ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Nihayetinde emisyon verileri baz\u0131 somut cevaplar sa\u011flayabilir. Hedeflere ula\u015f\u0131l\u0131yor mu? E\u011filimler nelerdir? \u0130lerleme kaydediliyor mu? Veriler bu kadar \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131ndan, bir ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma yolu da do\u011fru \u015feylerin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcp \u00f6l\u00e7\u00fclmedi\u011fini ve verilerin kendisinin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamay\u0131 kapsar.<\/p>\n T\u00fcm bu nedenlerden dolay\u0131, BM\u0130D\u00c7S’ye sunulan \u00e7e\u015fitli raporlar bir ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in \u00f6nemli ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olabilir.<\/p>\n Zor Bir Konu Hakk\u0131nda Cesaretlendirici \u00d6neriler<\/strong><\/p>\n GIJN taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015flerine ba\u015fvurulan gazeteci ve g\u00f6zlemcilere g\u00f6re, medyan\u0131n sicilinin en iyi ihtimalle kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fu bir g\u00f6rev olan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda h\u00fck\u00fcmetleri sorumlu tutman\u0131n \u00f6n\u00fcnde kesinlikle engeller var. Ancak bu zorlu\u011fun nas\u0131l kolayla\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fine dair tavsiyelerde de bulundular.<\/p>\n Climate Analytics<\/a> adl\u0131 sivil toplum kurulu\u015funda iklim politikas\u0131 analiz ekibinin ba\u015f\u0131nda bulunan Deborah Ramalope, “Baz\u0131 \u00fclkelerde iyi haber yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, baz\u0131lar\u0131nda ise \u00e7ok az haber yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum,” dedi. “Ramalope s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti: “Haberlerin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 durumlarda, medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmetlerin s\u00f6ylediklerini oldu\u011fu gibi kabul etti\u011fi ve h\u00fck\u00fcmetin kamuoyuyla payla\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri ara\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, bu haberler h\u00fck\u00fcmetleri sorumlu tutmaya yetmiyor.”<\/p>\n Climate Scorecard<\/a>‘\u0131n kurucular\u0131ndan ve \u015fu anda K\u00fcresel Vatanda\u015f Giri\u015fimi<\/a>‘nin \u0130cra Direkt\u00f6r\u00fc olan Ron Israel, hesap verebilirlik raporlamas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rler taraf\u0131ndan engellendi\u011fini s\u00f6yledi. Bunlar aras\u0131nda “tutarl\u0131, g\u00fcvenilir ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir verilerin yoklu\u011fu” ve ulusal emisyon politikalar\u0131ndan kimin sorumlu oldu\u011funa odaklan\u0131lmamas\u0131 yer al\u0131yor. Buna ek olarak, “Bir\u00e7ok \u00fclkedeki liderler hesap vermek istemiyor \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ile u\u011fra\u015fmak ve vatanda\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck hayatta kalma ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015f\u0131yorlar” g\u00f6zleminde bulundu.<\/p>\n Bu konudaki az say\u0131daki hesap verebilirlik raporlar\u0131ndan biri, ulusal iklim taahh\u00fctlerinin genellikle hatal\u0131 veriler \u00fczerine in\u015fa edildi\u011fini<\/a> ortaya koyan 2021 Washington Post ara\u015ft\u0131rmas\u0131yd\u0131. Post, “196 \u00fclke raporunun incelenmesi, \u00fclkelerin emisyonlar\u0131n\u0131 beyan ettikleri miktar ile atmosfere g\u00f6nderdikleri sera gazlar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum oldu\u011funu ortaya koyuyor” dedi. “Aradaki fark y\u0131lda en az 8,5 milyar ton ile 13,3 milyar ton aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyor ve bu miktar D\u00fcnya’n\u0131n ne kadar \u0131s\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 belirleyecek kadar b\u00fcy\u00fck.”<\/p>\n H\u00fck\u00fcmetin hesap verebilirlik raporlamas\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen gazeteciler ve aktivistler a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6zetlenen te\u015fviklere katk\u0131da bulundular.<\/p>\n The Washington Post taraf\u0131ndan 2021 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bu ara\u015ft\u0131rma, ulusal iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi taahh\u00fctlerini inceleyen birka\u00e7 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 rapordan biriydi. G\u00f6rsel: Ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, The Washington Post<\/p><\/div>\n <\/p>\n G\u00f6revi par\u00e7alara ay\u0131r\u0131n:<\/strong> H\u00fck\u00fcmet taahh\u00fctleri sadece hedeflerle de\u011fil, politikalarla ilgilidir. Taahh\u00fctlerin bir\u00e7ok par\u00e7as\u0131 vard\u0131r. Bu y\u00fczden sadece bir unsur se\u00e7in. \u00d6rne\u011fin, bir end\u00fcstri veya sekt\u00f6rden kaynaklanan emisyonlar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131nda kaydedilen ilerlemeye bak\u0131n. Ya da elektrik \u00fcretmek i\u00e7in yenilenebilir enerji teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi gibi belirli bir h\u00fck\u00fcmet stratejisini inceleyin. Yasa ve y\u00f6netmelikler, bunlar\u0131n uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131 ve etkili olup olmad\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda rapor verin.<\/p>\n Konudan korkmay\u0131n:<\/strong> \u0130lk bak\u0131\u015fta, ilgili bilimi anlamak zor olabilir, ancak g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha az karma\u015f\u0131kt\u0131r ve \u00e7ok say\u0131da kaynak mevcuttur. Bloomberg Green’in k\u0131demli muhabiri Akshat Rathi, “Bu bir jargon, ancak o kadar da jargon de\u011fil” yorumunu yapt\u0131.<\/p>\n Muhtemelen ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken bir \u00e7at\u0131\u015fma var:<\/strong> \u0130klim hedefleri ve stratejilerinin olu\u015fturulmas\u0131nda birbiriyle rekabet eden \u00e7\u0131karlar s\u00f6z konusudur. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi politikas\u0131n\u0131 kimin etkiledi\u011fini inceleyin.<\/p>\n Politikalar \u00f6nemlidir:<\/strong> “Taahh\u00fctler sadece hedeflerle de\u011fil, politikalar\u0131n uygulanmas\u0131yla da ilgilidir: Elbette, bir taahh\u00fcd\u00fcn nihai testi emisyonlar\u0131n azalt\u0131l\u0131p azalt\u0131lmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r, ancak buna ula\u015fmak politikalar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in harekete ge\u00e7meyi gerektirir,” diyor Carbon Brief’in edit\u00f6r\u00fc ve direkt\u00f6r\u00fc Leo Hickman. “Yasalar ve y\u00f6netmelikler, bunlar\u0131n uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131 ve etkili olup olmad\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda rapor verin” tavsiyesinde bulundu. Carbon Brief’in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 deval\u00fcasyonlar\u0131n\u0131 nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131na dair bir \u00f6rnek<\/a> i\u00e7in Birle\u015fik Krall\u0131k hakk\u0131ndaki bu yaz\u0131ya bakabilirsiniz.<\/p>\n Bir\u00e7ok standart ara\u015ft\u0131rma arac\u0131 faydal\u0131 olacakt\u0131r:<\/strong> Uluslararas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gazeteciler Konsorsiyumu’nun 27 \u00fclkeden 140 muhabirin kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi Ormans\u0131zla\u015fma projesini<\/a> y\u00f6neten ve koordine eden muhabir Scilla Alecci’ye kulak verin. “H\u00fck\u00fcmetlerinden hesap sormak isteyen gazetecilere lobicilik stratejilerini ve \u015firketlerin h\u00fck\u00fcmetlerin politikalar\u0131n\u0131 etkileme yollar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 \u00f6neririm.” Kamuya a\u00e7\u0131k kay\u0131tlar\u0131n talep edilmesini, yasalardaki bo\u015fluklar\u0131n tespit edilmesini ve sistemdeki zay\u0131fl\u0131klardan yararlanan \u015firketleri belirlemek i\u00e7in ticari kay\u0131tlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 tavsiye etti.<\/p>\n Do\u011fruluk kontrol\u00fc temel gazeteciliktir, aktivizm de\u011fil:<\/strong> Ger\u00e7ek emisyon seviyeleri gibi ger\u00e7eklerle taahh\u00fctleri kontrol etmek, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda “aktivizm” de\u011fildir, kamu vaatlerini test eder.<\/p>\n Sunum g\u00fc\u00e7l\u00fc olabilir:<\/strong> Bu, puan kartlar\u0131 gibi iyi grafik sunumlar yapma f\u0131rsat\u0131 sunan bir aland\u0131r.<\/p>\n En B\u00fcy\u00fck Yay\u0131c\u0131lara Odaklan\u0131n<\/strong><\/p>\n Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerdeki raport\u00f6rler i\u00e7in iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri nedeniyle ne kadar kay\u0131p ve zarar\u0131n meydana gelebilece\u011fine dair raporlama yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n Sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131 (GHG) k\u00fcresel \u0131s\u0131nma \u00fczerinde orant\u0131s\u0131z bir etkiye sahip olan \u00fclkelerin ulusal \u00e7abalar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. Climate Watch, “Sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %60’\u0131 sadece 10 \u00fclkeden kaynaklan\u0131rken, en az emisyon yapan 100 \u00fclke %3’ten daha az katk\u0131da bulundu” diye \u00f6zetledi. (\u0130lk 10 \u00fclke \u015funlard\u0131r: \u00c7in, Hindistan, Endonezya, Rusya, Brezilya, Japonya, \u0130ran, Kanada, Suudi Arabistan ve ABD).<\/p>\n B\u00fcy\u00fck geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin s\u00f6z verdikleri gibi geli\u015fmekte olan \u00fclkelere iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin neden oldu\u011fu “kay\u0131p ve zarar\u0131” tazmin edip etmeyecekleri iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin en tart\u0131\u015fmal\u0131 konular\u0131ndan biri.<\/p>\n Takip edilecek hesap verebilirlik a\u00e7\u0131lar\u0131 konusunda bir s\u0131k\u0131nt\u0131 yok.<\/p>\n D\u00fcnya \u00c7ap\u0131ndaki Raporlar Ba\u011flam Sa\u011fl\u0131yor<\/strong><\/p>\n Makro hikaye d\u00fcnyan\u0131n kolektif \u00e7abas\u0131n\u0131n nas\u0131l gitti\u011fine dair ulusal hikayeler i\u00e7in de \u00f6nemli bir ba\u011flam sa\u011flayabilir.<\/p>\n Geni\u015f kadrolara ve teknik analitik kapasiteye sahip bir\u00e7ok resmi kurum ve sivil toplum kurulu\u015fu (STK) iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck resimdeki m\u00fccadele hakk\u0131nda yazmaktad\u0131r. Bu raporlar bazen belirli \u00fclkeler hakk\u0131nda bilgiler de i\u00e7erir. (\u00dclkelere \u00f6zg\u00fc de\u011ferlendirmelere daha sonra de\u011finece\u011fiz).<\/p>\n UNFCCC taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u00f6nemli bir rapor, Ulusal Olarak Belirlenmi\u015f Katk\u0131lar veya NDC’ler olarak bilinen t\u00fcm ulusal taahh\u00fctleri sentezlemektedir. 2022 y\u0131l\u0131n\u0131n Ekim ay\u0131 sentez raporuna bak\u0131n\u0131z.<\/a><\/p>\n UNFCCC, t\u00fcm NDC’lerin uygulanmas\u0131 halinde etkinin ne olaca\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmektedir. Ekim 2022 sentez raporunda<\/a>, 2030 y\u0131l\u0131nda k\u00fcresel sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131nda 2010 y\u0131l\u0131na k\u0131yasla “b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015f” beklendi\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130\u015fte yak\u0131n zamanda yay\u0131nlanan di\u011fer \u00f6nemli iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi raporlar\u0131ndan bir \u00f6rnek:<\/p>\n
\n<\/strong>
\nHer \u00fclkenin k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi taahh\u00fctleri, Ulusal Olarak Belirlenmi\u015f Katk\u0131 (NDC) olarak bilinen bir belgede somutla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu belgenin nerede bulunaca\u011f\u0131 ve i\u00e7inde neler oldu\u011fu hakk\u0131nda daha fazla detay verece\u011fiz.<\/p>\n![\"climate](\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/COP23-logo.png\"){kind=logo}
<\/a>![\"The](\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/Washington-Post-climate-pledge-investigation.jpg\")
<\/a>\n