{"id":293291,"date":"2020-12-21T10:42:34","date_gmt":"2020-12-21T15:42:34","guid":{"rendered":"https:\/\/gijn.org\/?page_id=293291"},"modified":"2023-09-09T02:13:06","modified_gmt":"2023-09-09T06:13:06","slug":"ibyafasha-umunyamakuru-ukora-inkuru-kuri-covid-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gijn.org\/rw\/gucanga\/ibyafasha-umunyamakuru-ukora-inkuru-kuri-covid-19\/","title":{"rendered":"Ibyafasha umunyamakuru ukora inkuru kuri COVID-19"},"content":{"rendered":"<p>Uko imibare y\u2019abahitanwa na COVID 19 , abayandura n\u2019abayikira igenda yiyongera ku isi, ni ko iki cyorezo gishya kigenda gifata umwanya mu nkuru nyamukuru zivugwa ku isi. COVID-19 ifatwa nk\u2019ikibazo <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/world-51318246\">kibangamiye ubuzima bw\u2019abatuye isi yose<\/a>. Kugeza ubu ni kimwe mu byorezo bitandatu byemejwe n\u2019ishami ry\u2019umuryango w\u2019abibumbye ryita ku buzima, OMS, muri iyi myaka ya vuba. Kimaze guhungabanya ubukungu bw\u2019isi, gitwara amamiliyari y\u2019amadolari, ku buryo hari n\u2019abavuga ko kugirango gikumirwe ku isi gishobora <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.bloomberg.com\/graphics\/2020-coronavirus-pandemic-global-economic-risk\/\">kuzagendaho tiriya 2,7 z\u2019amadolari, (2,7 trillion USD).<\/a><\/p>\n<aside class=\"module align-right half type-pull-quote\">Ushaka ubufasha ku buryo wakwitwara utara inkuru COVID-19 n\u2019andi makuru kuri yo wareba <a href=\"https:\/\/helpdesk.gijn.org\/support\/solutions\/articles\/14000110817-covid-19-resources\">GIJN\u2019s Resource Center<\/a><\/aside>\n<p>Nubwo hari imibare nyayo cyangwa kugereranya, biragoye kumenya neza umuvuduko COVID-19 ishobora kugenderaho n\u2019ingaruka zayo nyirizina. Muri iryo huzagurika mu makuru ahindagurika atanizewe igihe cyose, abanyamakuru ku isi yose bahura n\u2019imbogamizi nyinshi mu gukora inkuru kuri iki cyorezo, kandi bakazitangaza badaciye igikuba. Muri izo mbogamizi hanarimo guhangana n\u2019ibihuha, ndetse n\u2019ingaruka ku buzima bwabo igihe bagiye guhura n\u2019abantu babasaba amakuru.<\/p>\n<p>Mu rwego rwo gufasha abanyamakuru mu gukora izi nkuru, Miraj Chowdhury wa GIJN yegeranije zimwe mu nama zitangwa n\u2019ibigo by\u2019itangazamakuru binyuranye, abanyamakuru b\u2019inararibonye ndetse n\u2019izitangwa n\u2019inzobere. Turateganya gukomeza kwegeranya ibyafasha mu gukora inkuru, no kubishyira mu ndimi zivugwa mu turere GIJN ikoreramo no ku mbuga nkoranyambaga. Kuri ubu wabona: <a href=\"https:\/\/gijn.org\/2020\/03\/09\/%e0%a6%95%e0%a6%b0%e0%a7%8b%e0%a6%a8%e0%a6%be%e0%a6%ad%e0%a6%be%e0%a6%87%e0%a6%b0%e0%a6%be%e0%a6%b8-%e0%a6%96%e0%a6%ac%e0%a6%b0-%e0%a6%b8%e0%a6%82%e0%a6%97%e0%a7%8d%e0%a6%b0%e0%a6%b9\/\">Bangla COVID-19 guide here,<\/a> Iyi ni inkuru y\u2019amashusho kuri\u00a0 COVID-19 yatangajwe mu binyamakuru byo mu Bushinwa, <a href=\"https:\/\/cn.gijn.org\/2020\/03\/03\/ncov-data\/\">yakozwe ku bufatanye bwa GIJN n\u2019Ubushinwa<\/a>. <a href=\"https:\/\/gijn.org\/2020\/03\/10\/what-investigative-reporters-around-the-world-need-to-be-asking-about-covid-19\/\">Hari kandi n\u2019inama z\u2019umwanditsi Thomas Abraham wanditse ibitabo kuri SARS n\u2019imbasa<\/a>. Atanga inama ku buryo bwo gukora inkuru zicukumbuye ku ndwara z\u2019ibyorezo.<\/p>\n<h3><strong>Kwirengera ibyo ukora<\/strong><\/h3>\n<aside class=\"module align-right half type-pull-quote\">Karin Wall-Jorgensen, wigisha itangazamakuru muri Cardiff University agira ati, \u201cIzi nkuru akenshi zikoreshwamo amagambo akarishye. Nk\u2019ubu mu kuvuga COVID 19, hamaze gusohoka inkuru zisaga 50 zikoresha ijambo <strong>\u2018Virusi kirimbuzi\u2019<\/strong>\u201d.<\/aside>\n<p>Mu bushakashatsi bwe buheruka, <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/karinwahlj\">Karin Wahl-Jorgensen<\/a> agaragaza ukuntu inkuru zigera ku ijana\u00a0 zakozwe kuri COVID-19\u00a0 zari zuzuye imvugo itera ubwoba. Uyu mwarimukazi avuga ko nibura inkuru imwe mu icyenda yakoresheje ijambo \u201cubwoba\u201d n\u2019andi asa naryo. \u00a0None, ni gute twakomeza gukora inkuru zitabogamye twirinda guca igikuba?\u00a0<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/atompkins\">Al Tompkins<\/a> ateganya gushyiraho <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.poynter.org\/reporting-editing\/2020\/how-to-move-beyond-scary-covid-19-stories\/\">ikinyamakuru<\/a> gisohoka buri munsi kivuga kuri COVID-19. We asanga umuti ari <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.poynter.org\/reporting-editing\/2020\/how-newsrooms-can-tone-down-their-coronavirus-coverage-while-still-reporting-responsibly\/\">ukwirengera ibyo dukora<\/a>, tukamenya ko inkuru itureba ubwacu. Muri make agira ati:<\/p>\n<ol>\n<li>Gabanya amagambo arimo amarangamutima no kubogama, urugero ngo \u201cindwara yoreka imbaga, yica<strong>\u201d<\/strong>.<\/li>\n<li>Itondere amafoto ukoresha nayo yahindura ubutumwa washakaga gutambutsa<\/li>\n<li>Sobanura neza ingamba zafashwe mu kurwanya COVID-19, bituma inkuru yawe igabanya ubukana no guhahamura abantu.<\/li>\n<li>Ibuka ko inkuru ishingiye ku mibare iba yoroshye, ntitera ubwoba nk\u2019izishingiye ku magambo gusa.<\/li>\n<li>Irinde imitwe y\u2019inkuru igamije gukurura abasomyi gusa ahubwo uzane <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.niemanlab.org\/2020\/02\/feeling-panicked-about-coronavirus-media-coverage-of-new-epidemics-often-stokes-unnecessary-fear\/\">udushya mu kwerekana ibintu<\/a>.<\/li>\n<\/ol>\n<p><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.poynter.org\/newsletters\/2020\/a-guide-to-responsible-reporting-around-the-coronavirus-another-rough-news-week-for-the-news-business\/\">Naho Tom Jones<\/a> \u00a0ashimangira ko ibimenyetso biruta amagambo, ngo kuko inkuru ari iya siyansi itari iya politiki.\u201cIt\u2019s a science story, not a political one\u201d. Ashaka kwerekana ko nubwo ibya COVID-19 bizamo politiki kandi abatanga amakuru ari abanyapolitiki, ngo icy\u2019ingenzi twamenya ni uko COVID-19 ireba cyane inzobere mu buvuzi n\u2019abaganga.<\/p>\n<h4>Yite amazina yayo yemejwe<\/h4>\n<p>Aho iki cyorezo kiziye, abanyamakuru bakunze gukoresha amazina menshi bashaka kuvuga iyi Virusi. Hari abayise \u00a0\u201cthe coronavirus,\u201d \u201ca coronavirus,\u201d \u201cnew coronavirus,\u201d cyangwa \u00a0\u201cnovel coronavirus.\u201d \u00a0Iki ni icyerekana ko itandukanye n\u2019andi mavirusi yabayeho atera indwara z\u2019ibyorezo.Buri virusi igira izina ryayo, kandi yazaga ari nshya, nk\u2019uko Merrill Perlman\u00a0<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.cjr.org\/language_corner\/covid-19-coronavirus.php\">abivuga mu nkuru ye iheruka<\/a>.Ushaka kumenya iby\u2019amazina wasoma ibisobanuro bya OMS ku <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.who.int\/emergencies\/diseases\/novel-coronavirus-2019\/technical-guidance\/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it\">mpamvu amavirusi agira amazina anyuranye<\/a>.<\/p>\n<p>Wowe wayita ute? Ubwo CNN yakoreshaga ijambo \u201cicyorezo\u201d <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/edition.cnn.com\/2020\/03\/09\/health\/coronavirus-pandemic-gupta\/index.html\">yavuze impamvu<\/a>. Ariko umenye ko magingo aya OMS yari itaravuga ko COVID-19 <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.vox.com\/future-perfect\/2020\/3\/9\/21163412\/who-coronavirus-covid19-pandemic-world-health-organization\">ari icyorezo<\/a>, kandi nta kabuza nabo bafite impamvu. Cyakora umwanditsi w\u2019iyi nkuru yongeraho ko <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.who.int\/dg\/speeches\/detail\/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020\">OMS yaje kuvugurura inyito<\/a>, birangira kuva tariki 11 Werurwe COVID-19 yiswe icyorezo.<\/p>\n<p>Muti byose biterwa n\u2019iki? Uburemere bw\u2019amagambo.\u00a0Nkuko <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.facebook.com\/apstylebook\/photos\/a.118833031473125\/1716947784994967\/?type=1&amp;theater\">bisobanurwa mu gitabo AP Stylebook<\/a>, \u201c Igikatu (icyorezo-epidemic) ni indwara yandura ku buryo bwihuse mu baturage b\u2019igihugu cyangwa akace runaka. Naho Icyorezo nyirizina, (pandemic), ni indwara ikwirakwira isi yose\u201d. Muri rusange icyakabaye cyiza ni ugukurikiza ibyo abakuriye inzego z\u2019ubuzima baba batangaje. Ushatse wanasoma igitabo <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.apstylebook.com\/topical_most_recent\">AP Stylebook on Coronavirus<\/a> wasangamo ibindi byagufasha.<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<h4><strong>Ubwirinzi bwawe<\/strong><\/h4>\n<p>Mu bihe by\u2019indwara z\u2019ibyorezo, abanyamakuru ntibashobora gukora inkuru aho bifungiranye. Bisaba ko basohoka bakajya hanze kureba uko byifashe bagahura n\u2019abantu babaha amakuru. Aho rero niho nabo ubwabo bashobora kwandurira. Umuryango uharanira kurengera abanyamakuru, CPJ, (Committee to Protect Journalists), <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/cpj.org\/2020\/02\/cpj-safety-advisory-covering-the-coronavirus-outbr.php\">wamaze gushyira ahagaragara amabwiriza<\/a> agenga amanyamakuru mu gihe cyo gukora inkuru kuri COVID-19. Harimo imyiteguro ihagije kandi yitondewe, ubwirinzi ngo batabasha kwandura, gupanga uko urugendo rukorwa ndetse n\u2019imyitwarire yabo nyuma yo kuva gutara inkuru.<\/p>\n<p>Dore bimwe mu byo basaba:<\/p>\n<ul>\n<li>Kwamba ibirindantoki, (gants), igihe ugiye ahantu hari ubwandu, nk\u2019ahavurirwa abanduye. N\u2019ibindi abaganga bifashisha birinda nk\u2019itaburiya n\u2019agapfukamunwa nawe wabyitabaza bibaye ngombwa.<\/li>\n<li>Irinde kujya mu masoko agurishirizwamo inyama n\u2019amafi bibisi, cyangwa ahaba inyamaswa mu gace kagezemo ubwandu. Irinde kwegera inyamaswa, zaba nzima cyangwa zapfuye, n\u2019ahazegereye uhirinde. Wikorakora ahantu amatungo yataye umwanda.<\/li>\n<li>Igihe wakoreye kwa muganga, mu isoko cyangwa ahaba inyamaswa; ntukarambike ibikoresho byawe hasi. Kandi ujye uhora uhanaguza ibikoresho byawe umuti wica udukoko.<\/li>\n<li>Ntukarire cyangwa ngo unywere hafi y\u2019inyamaswa cyangwa mu isoko; cyangwa urye ukorakora inyamaswa.<\/li>\n<li>Karaba kenshi intoki n\u2019amazi ashyushye n\u2019isabune ugeze mu gace karimo ubwandu. Bikore na mbere yo kuhagera na nyuma yo kuhava.<\/li>\n<\/ul>\n<h4><strong>Inama z\u2019inzobere<\/strong><\/h4>\n<p>Amakuru agezweho jya uyakuru ku mbuga za <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.who.int\/emergencies\/diseases\/novel-coronavirus-2019\/advice-for-public\">OMS<\/a>, ku bigo bishinzwe kwirinda no kurwanya indwara (<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.cdc.gov\/coronavirus\/2019-ncov\/index.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2Fnovel-coronavirus-2019.html\">Centers for Disease Control and Prevention<\/a>\u00a0-CDC) bikorera muri America, n\u2019icyo mu Bwongereza cyitwa <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.gov.uk\/government\/publications\/wuhan-novel-coronavirus-background-information\/wuhan-novel-coronavirus-epidemiology-virology-and-clinical-features\">Public Health England<\/a> -PHE. Ku birebana na COVID-19 wanareba\u00a0 ibyo Johns Hopkins University itangaza. Ubundi ugendere ku byo inzego za Leta zishinzwe iki cyorezo\u00a0 mu gihugu cyawe zitangaza.<\/p>\n<p>Agasanduku k&#8217;abanyamakuru, na Sosiyete y&#8217;abanyamakuru b&#8217;umwuga, <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.journaliststoolbox.org\/2020\/03\/10\/flu_and_miscellaneous_medicalhealth_sites\/\">yashyize ahagaragara ibikoresho by&#8217;ingenzi n&#8217;inkomoko<\/a>. Dore bike:<\/p>\n<ol>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ol>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ul>\n<li><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.ghsindex.org\/\">Global Health Security Index<\/a>, gusuzuma ubushobozi bwumutekano wubuzima mu bihugu 195<\/li>\n<li><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/search.hhs.gov\/searchblox\/hhs\/index.html?query=coronavirus&amp;HHS=Search&amp;page=1&amp;pagesize=10&amp;sortdir=desc&amp;sort=relevance&amp;adsCname=HHS&amp;adsDisplay=true&amp;cname=hhsgov_only&amp;default=AND&amp;tune=true&amp;tune.0=10&amp;tune.1=8&amp;tune.2=2&amp;tune.3=5&amp;tune.4=365&amp;tune.5=30\">US Department of Health and Human Services: Coronavirus<\/a><\/li>\n<li><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/travel.state.gov\/content\/travel.html\">US Travel.State.Gov<\/a> kumenya ingaruka zurugendo rwigihugu<\/li>\n<li><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.thenewsmarket.com\/\">The NewsMarket, Inc.<\/a> ya b-roll na videwo<\/li>\n<li><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"http:\/\/www.mpassport.com\/\">MPassport.com<\/a>, base base yabaganga bavuga icyongereza mubihugu 180<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>Ntiboroshye kubona inzobere kuri COVID-19, kuko ni virusi itarameneyekana neza kandi batabasha kumenya uko ejo izaba imeze. Ikindi abaganga n\u2019abashakashatsi ibyo bayizeho ntibahagije. Ku bw\u2019ibyo rero, umwarimu wigisha ku ndwara z\u2019ibyorezo muri kaminuza ya Havard, Bwana <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.hsph.harvard.edu\/william-hanage\/\">William Hanage<\/a>, hari <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"\/\/journalistsresource.org\/studies\/society\/public-health\/covid-19-coronavirus-epidemiology\/\">ibintu bitanu<\/a> avuga ko wagenderaho mu guhitamo inzobere.<\/p>\n<ul>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ul>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ul>\n<li>Shishoza mu guhitamo inzobere, kuko kugira igihembo kitiriwe Nobel mu kintu kimwe, gutunga impamyabushobozi z\u2019ikirenga (PhD), cyangwa kwigisha mu mashuri ahambaye, ntibihagije ngo umuntu abe inzobere mu bireba siyansi byose.<\/li>\n<li>Tandukanya ikizwe nk\u2019ukuri n\u2019ikivugwa nk\u2019ukuri. Hari ibivugwa kubera inyungu runaka, cyangwa ari igitekerezo cy\u2019umuntu ku giti cye.<\/li>\n<li>Gira amakenga mu gukoresha amakuru wakuye mu bushakashatsi butarashyirwa hanze, cyangwa ibitabo byanditswe n\u2019abarangiza kaminuza ariko bitatangajwe.<\/li>\n<li>Ifashishe abarimu muri za kaminuza bakubwire icyo ibiri kuvumburwa byamara mu nkuru yawe. Mu rwego rwo kwirinda ikwirakwizwa ry\u2019ibihuha, ibitangazwa nabyo byagombye kugenzurwa ko bifitiwe gihamya, (outlets also should fact-check op-eds).<\/li>\n<li>Soma kenshi kandi neza inkuru z\u2019abanyamakuru bakunda gukora kuri siyansi.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4>Inama z\u2019abandi banyamakuru<\/h4>\n<aside class=\"module align-right half type-pull-quote\">umuyobozi mukuru wa OMS, Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus yagize ati \u201curugamba turiho si urwo kurwanya icyorezo, ahubwo urukomeye ni urwo <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lancet\/article\/PIIS0140-6736(20)30461-X\/fulltext\">kurwanya ibihuha ku cyorezo<\/a>\u201d.<\/aside>\n<p>Dore ibyo GIJN na <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/poliohunt\">Thomas Abraham<\/a> bakugiraho inama byagufasha. Wibuke ko uyu <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/poliohunt\">Thomas Abraham<\/a> yahoze ari umunyamakuru wandika ku buzima. Yananditse igitabo kuri SARS, icyago cyateye isi muri iki kinyejana, (<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Twenty-First-Century-Plague-Story-SARS\/dp\/0801881242\">\u00a0\u201cTwenty-first Century Plague: The Story of SARS\u201d<\/a>\u00a0); anadika igitabo ku mbasa n\u2019uburyo yacibwa burundu, (<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.hurstpublishers.com\/book\/polio\/\">\u201cPolio: The Odyssey of Eradication<\/a>\u201d).<\/p>\n<p>Undi ni Caroline Chen nawe ukora ku buvuzi. Uyu yarokotse SARS ku myaka 13 muri Hong Kong, nyuma akora inkuru z\u2019ikubitiro kuri SARS na Ebola.<\/p>\n<p>Mu nkuru ye, avuga cyane ku byo ugomba kubaza igihe ukora inkuru kuri COVID-19. Anerekana uburyo wakwitwara ugatangaza ibyizewe, nyamara ugendera ku mibare bagereranije, ku biteganywa ndetse n\u2019amakuru ahinduka buri kanya. Ubundi akakugira inama ko nta gisumba umutekano wawe mbere ya byose.<\/p>\n<p>Naho John Pope, umunyamakuru urengeje imyaka 20 akora ku buzima, yanditse ibintu 11 byafasha ukora inkuru ku bicurane, (<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/dartcenter.org\/content\/covering-swine-flu-outbreak\">11 tips to cover swine flu<\/a>), kandi zimwe muri zo uzasanga zanafasha mu gihe cya\u00a0 COVID-19 .<\/p>\n<p>Muri izo nama ze harimo akamaro ko kugira ibimenyetso by\u2019ibanze, kugaragaza ibihugu n\u2019uturere icyorezo kigezemo, kuvuga ibintu mu buryo bworoshye kandi bunoze, kwibanda ku ngamba zo gukumira ndetse no kwitondera amagambo ukoresha.<\/p>\n<p>Ihuriro ry\u2019abanyamakuru ku isi, (IJNet), <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/ijnet.org\/en\/story\/10-tips-journalists-covering-covid-19\">nayo yakusanyirije hamwe inama zafasha umunyamakuru ukora kuri<\/a> \u00a0COVID-19, rihereye ku zatanzwe n\u2019abanyamakuru bakora ku ndwara. Dore bimwe mu byo IJNet ivuga:<\/p>\n<ul>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ul>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ul>\n<li>Banza wumve impumeko n\u2019umwuka biri aho ugomba gukorera, maze uyigendereho kandi uyigaragaze mu nkuru yawe.<\/li>\n<li>Ibuka ko ukora inkuru, udasesengura<\/li>\n<li>Menya imitwe y\u2019inkuru zawe<\/li>\n<li>Amashusho yose siko ari meza (si ko agomba gutangazwa)<\/li>\n<li>Gerageza kuvugana n\u2019abantu benshi bashoboka<\/li>\n<li>Irinde imyitwarire n\u2019imvugo igaragaza ivangura<\/li>\n<li>Igengesere igihe uvugana n\u2019inzobere<\/li>\n<li>Ntugateshe agaciro inkuru wita ko zidashamaje<\/li>\n<li>Ihagarareho, umenye aho ugarukira. Bibaye ngombwa ugire ibyo uhakanira umuyobozi wawe<\/li>\n<li>Ibintu nibiguhindukiraho ugerageze kuguma ku nkuru yawe<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_219947\" style=\"width: 1034px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/WHO-Myth-Buster.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-219947\" class=\"wp-image-219947 size-full\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/WHO-Myth-Buster.png\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"512\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/WHO-Myth-Buster.png 1024w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/WHO-Myth-Buster-336x168.png 336w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/WHO-Myth-Buster-771x386.png 771w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/WHO-Myth-Buster-768x384.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-219947\" class=\"wp-caption-text\">OMS wakoze urukurikirane rw&#8217;amashusho y&#8217;ibihimbano umuntu wese ashobora gukoresha &#8211; harimo n&#8217;abanyamakuru. Ishusho: OMS<\/p><\/div>\n<h4><strong>Kugenzura ibimenyetso mu nkuru za \u00a0COVID-19<\/strong><\/h4>\n<p>\u201cUrugamba turiho si urwo kurwanya icyorezo, turarwanya ibihuha ku cyorezo\u201d, ibi ni ibyavuzwe na Tedros Adhanom Ghebreyesus, tariki 15 Gashyantare.Muri ibi bihe ikoranabuhanga rikoreahwa mu gukwirakwiza ibihuha n\u2019amakuru ayobya; abanyamakuru nabo bari mu bashobora guhabwa cyangwa gukoresha amakuru atari yo.Ingero ni nyinshi: ngo COVID-19 ishobora gukwirakwizwa n\u2019ibicuruzwa bikorerwa mu Bushinwa, ngo hari abaganga bayihimbye, ubundi ngo yakorewe muri Laboratwari.<\/p>\n<p>Mu nkuru iheruka,\u00a0 <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.poynter.org\/fact-checking\/2020\/hoaxes-about-the-coronavirus-are-now-trying-to-prove-human-extermination\/\">Poynter avuga ko hari igihuha cyatambukijwe<\/a> mu bihugu nibura bitanu aribyo Amerika, ubuhinde, Indonesia, Ghana na Kenya. Icyo gihuha cyavugaga ko \u201cLeta y\u2019Ubushinwa yasabye urukiko rw\u2019ikirenga uburenganzira bwo kwica abantu ibihumbi 20 banduye coronavirus \u201d.<\/p>\n<p>Mu mpera za Gashyantare 2020, the #CoronaVirusFacts \/ #DatosCoronaVirus alliance, yashyize hanze i<a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.poynter.org\/fact-checking\/2020\/no-race-or-religion-can-prevent-coronavirus-dont-fall-for-these-hoaxes\/\">nkuru 558 zivuga kuri Covid-19<\/a> zagenzuwe neza.\u00a0OMS yashyizeho <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.who.int\/emergencies\/diseases\/novel-coronavirus-2019\/advice-for-public\/myth-busters\">page yo kurwanya no kuvuguruza ibihuha<\/a> bivugwa kuri Covid-19, harimo amashushusho akwirakwizwa mu bitangazamakuru. AFP nayo ubu yamaze gutangiza umugambi wo kurwanya ibihuha <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/factcheck.afp.com\/busting-coronavirus-myths\">bivugwa kuri Coronavirusi<\/a>.<\/p>\n<p>Hari ibinyamakuru byinshi bidafite uburyo bwo kugenzura ibimenyetso n\u2019amakuru, ndetse nta n\u2019umukozi bifite ubishoboye. Mu gihe rero ubonye ibihuha cyangwa amakuru udashira amakenga, <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/ifcncodeofprinciples.poynter.org\/signatories\">gerageza urebe mu matsinda yizewe mu karere<\/a>, afite uburyo bufatika bwo kugenzura amakuru.<\/p>\n<h4>Uko witwara ku bahungabanyijwe n\u2019abagizweho ingaruka na COVID-19<\/h4>\n<p>Mu nkuru zacu dukeneyemo amasura y\u2019abantu nyabantu. Tugomba kubasanga aho baba cyangwa bakorera tukababaza ibibazo bagasubiza.\u00a0Ariko mu cyorezo nk\u2019iki cyugarije isi yose, abo cyagizeho ingaruka barahungabanye. Aba bashobora kutemera kugarazwa no gutangazwa bavuga ku burwayi. Yemwe no kuvuga aho bari byateza ubwoba bigaca igikuba aho hantu; bikaba byanatuma abagize uwo muryango babuzwa amahwemo.<\/p>\n<p>Dart Center for Journalism &amp; Trauma <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/dartcenter.org\/resources\/covering-coronavirus-resources-journalists\">yakusanyije urutonde rw\u2019ibikenerwa<\/a> mu gihe cyo gukora inkuru kuri COVID-19.\u00a0Ibyo birimo <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/dartcenter.org\/resources\/covering-coronavirus-resources-journalists\">amabwiriza-yobora<\/a>, inama, n\u2019ibyakozwe neza n\u2019abandi byagenderwaho.<\/p>\n<p>Harimo kandi inama z\u2019inzobere ku bijyanye no kugirana ikiganiro n\u2019abahungabanijwe na COVID-19 n\u2019abakirokotse, ndetse n\u2019uburyo twakorana na bagenzi bacu bashobora guhura n\u2019ibibahungabanya.\u00a0Inkuru ya <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/www.centerforhealthjournalism.org\/resources\/lessons\/keep-these-seven-lessons-mind-when-interviewing-trauma-survivors\">Center for Health Journalism<\/a>\u00a0inarimo amasomo yafasha gutara inkuru ku bakize COVID-19 bagahungabana.<\/p>\n<p>Igira iti: \u201cUwahungabanye mwubahirize nk\u2019umuntu, ureke we ubwe aguhe karibu mu kiganiro.<\/p>\n<ul>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ul>\n<li style=\"list-style-type: none\">\n<ul>\n<li>Muhe uburenganzira bwo kugena igihe ikiganiro kimara, akigiremo uruhare. Hari n\u2019abajyanama b\u2019ihungabana wabifashisha.<\/li>\n<li>Mubere imfura, wubahirize ibyo mwemeranije ku mwirondoro we. Niba yemera ko umutangaza ubikore, niba abikwangiye ntubikore.<\/li>\n<li>Shyira ubumuntu imbere mu gihe ukora inkuru. Haranira imibereho y\u2019uwahungabanye mbere yo guharanira ko inkuru yawe ikorwa.<\/li>\n<li>Wihaburwa n\u2019uko agusubiza ku bibazo bikomeye, mwumve kandi wifatanye na we (umufate mu mugongo).<\/li>\n<li>Zirikana ko kuganira kenshi n\u2019abahungabanye byakugiraho ingaruka, (nawe ukaba wahungabana).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ariko ikibitambutse byose, \u201cIyiteho wirinde nawe ubwawe\u201d.<\/p>\n<hr \/>\n<p><em><a href=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Miraj-Ahmed-Chowdhury.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-104866 size-thumbnail\" src=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Miraj-Ahmed-Chowdhury-140x140.jpg\" alt=\"\" width=\"140\" height=\"140\" srcset=\"https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Miraj-Ahmed-Chowdhury-140x140.jpg 140w, https:\/\/gijn.org\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/Miraj-Ahmed-Chowdhury-60x60.jpg 60w\" sizes=\"auto, (max-width: 140px) 100vw, 140px\" \/><\/a>Izi nama zakusanyijwe n\u2019umunyamakuru <a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/mirajsays\">Miraj Ahmed Chowdhury<\/a><\/em><em>\u00a0akorera <\/em><em>\u00a0<\/em><em><a href=\"https:\/\/gijn.org\/gijn-bangla\/\">GIJN i Bangla<\/a> <\/em><em>. Afite uburambe bw\u2019imyaka 14 mu itangazamakuru, ahanini kuri Radio. Anashinzwe itumanaho muri\u00a0<\/em><em><a rel=\"noopener\" target=\"_blank\" href=\"https:\/\/mrdibd.org\/\">Management and Resources Development Initiative<\/a><\/em><em>\u00a0(MRDI), umwe mu miryango ikomeye iharanira iterambere ry\u2019itangazamakuru.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uko imibare y\u2019abahitanwa na COVID 19 , abayandura n\u2019abayikira igenda yiyongera ku isi, ni ko iki cyorezo gishya kigenda gifata umwanya mu nkuru nyamukuru zivugwa ku isi. COVID-19 ifatwa nk\u2019ikibazo kibangamiye ubuzima bw\u2019abatuye isi yose. Kugeza ubu ni kimwe mu byorezo bitandatu byemejwe n\u2019ishami ry\u2019umuryango w\u2019abibumbye ryita ku buzima, OMS, muri iyi myaka ya vuba. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3031153,"featured_media":1058119,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_price":"","_stock":"","_tribe_ticket_header":"","_tribe_default_ticket_provider":"","_tribe_ticket_capacity":"0","_ticket_start_date":"","_ticket_end_date":"","_tribe_ticket_show_description":"","_tribe_ticket_show_not_going":false,"_tribe_ticket_use_global_stock":"","_tribe_ticket_global_stock_level":"","_global_stock_mode":"","_global_stock_cap":"","_tribe_rsvp_for_event":"","_tribe_ticket_going_count":"","_tribe_ticket_not_going_count":"","_tribe_tickets_list":"[]","_tribe_ticket_has_attendee_info_fields":false,"republication-tracker-tool-hide-widget":false,"footnotes":"","_tec_slr_enabled":"","_tec_slr_layout":""},"categories":[23152],"tags":[],"gijn_topic":[19163],"series":[],"gijn_language":[17793],"gijn_region":[],"class_list":["post-293291","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gucanga","gijn_topic-ibikoresho-byo-gucanga-amakuru-umutwe-wamakuru","gijn_language-rw-rw"],"acf":[],"ticketed":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/293291","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3031153"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=293291"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/293291\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1225151,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/293291\/revisions\/1225151"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1058119"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=293291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=293291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=293291"},{"taxonomy":"gijn_topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_topic?post=293291"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=293291"},{"taxonomy":"gijn_language","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_language?post=293291"},{"taxonomy":"gijn_region","embeddable":true,"href":"https:\/\/gijn.org\/rw\/wp-json\/wp\/v2\/gijn_region?post=293291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}